یک شوخی در شبکه‌های اجتماعی، در عرض چند ماه به جنبشی اعتراضی تبدیل شد که حالا مشروعیت نظام انتخاباتی هند و دولت نارندرا مودی را به چالش کشیده است.
رویداد۲۴ | «حزب سوسک» به خیابان‌های دهلی آمده است. نه به شوخی، که به‌عنوان جدی‌ترین تهدید سیاسی علیه دولت نارندرا مودی در دوازده سال گذشته. آنچه در ماه مه ۲۰۲۶ با یک پیام طنزآمیز در شبکه‌های اجتماعی درباره سوسک‌های مقاوم آغاز شد، حالا به جنبشی تبدیل شده که یک وزیر کابینه را به استعفا وادار کرده و اینک با هدف قرار دادن رئیس کمیسیون انتخابات، ضربه‌ای به قلب نظام انتخاباتی هند وارد می‌کند.
«حزب سوسک» نامی که خود طنین تحقیرآمیز دارد و به نمادی از مقاومت تبدیل شده با درخواست استعفای جیانسش کومار، رئیس کمیسیون انتخابات هند، مبارزه‌ای را رهبری می‌کند که از سه مطالبه مشخص شکل گرفته است: توقف فوری فرایند بازنگری ویژه و شدید فهرست رأی‌دهندگان، بازگرداندن نام ده‌ها میلیون رأی‌دهنده حذف‌شده، و بازگشت به برگه‌های رأی کاغذی.
این درخواست‌ها در تظاهراتی که روز شنبه ۱۰ اکتبر در دهلی برگزار شد، به نقطه اوج خود رسید. پلیس دهلی، بنیان‌گذار این حزب، ابهیجیت دیپکه، و سایر رهبران آن را در فرودگاه دهلی بازداشت کرد. اما این بازداشت‌ها نه‌تنها جنبش را متوقف نکرد، بلکه به گفته ناظران، به مشروعیت آن افزود.
ناظران می‌گویند: «برای پلیس، بازداشت رهبران یک جنبش اینترنتی آسان است، اما نمی‌توانند میلیون‌ها جوان را که دیگر به وعده‌های نهاد‌های دموکراتیک باور ندارند، بازداشت کنند.»
بحران در کمیسیون انتخابات: از بی‌طرفی تا اتهام سرقت رأی
آنچه کمیسیون انتخابات هند نهادی که قرار بود نگهبان دموکراسی باشد را به بحرانی بی‌سابقه کشانده است. در این بحران، «بازنگری ویژه و شدید» فهرست رأی‌دهندگان قرار دارد؛ فرایندی که از ژوئن ۲۰۲۵ آغاز شد و بر اساس آن، حدود ۱۳۰ میلیون رأی‌دهنده از فهرست‌های انتخاباتی حذف شده‌اند.
گزارش‌های تحقیقی نشان می‌دهد که دو تن از سه کمیسیونر انتخابات در طول ده ماه، دست‌کم ۱۴ بار به تصمیمات جیانسش کومار، رئیس کمیسیون، اعتراض رسمی ثبت کرده‌اند. اعتراضات آنها شامل نحوه ثبت‌نام رأی‌دهندگان، حذف و بازگرداندن انبوه نام‌ها، امنیت خود فهرست رأی‌دهندگان، و مبنای قانونی دستورات مربوط به بازگرداندن رأی‌دهندگان به فهرست‌ها بود.
پانزده تن از کارمندان پیشین ارشد دولت و فعالان مدنی در نامه‌ای که آن را «کیفرخواست و اعلامیه استیضاح» نامیدند، خطاب به کومار نوشتند: «شما دیگر نمی‌توانید داور بازی باشید که به‌طور گسترده با یکی از بازیکنان هم‌راستا شناخته می‌شوید.» آنان هشدار دادند که با پایان این فرایند، فاصله میان جمعیت بزرگسال و رأی‌دهندگان به «۱۵۰ میلیون یا بیشتر» خواهد رسید که نشان‌دهنده «بزرگترین رأی‌دهندگان گمشده در تاریخ بشر» است.
اعداد، وسعت فاجعه را آشکار می‌کنند: در تامیل نادو بیش از ۹ میلیون و ۷۰۰ هزار رأی‌دهنده (بیش از ۱۵ درصد کل رأی‌دهندگان) حذف شده‌اند. در اوتار پرادش، ۲۸ میلیون و ۹۰۰ هزار رأی‌دهنده از فهرست‌ها حذف شده‌اند که نزدیک به ۱۸.۷ درصد کل رأی‌دهندگان این ایالت است. در گجرات ۷ میلیون و ۳۷۰ هزار نفر، در بنگال غربی ۵ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر، در راجستان ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر، و در مادیا پرادش ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار رأی‌دهنده از فهرست‌ها حذف شده‌اند.
«حزب سوسک»: از جوک اینترنتی تا نیروی سیاسی
داستان «حزب سوسک» از یک پیام در شبکه‌های اجتماعی آغاز شد. در ماه مه ۲۰۲۶، رئیس قاضی هند در اظهارنظری جنجالی، جوانان بیکار کشور را «سوسک» و «انگل» خواند. او بعداً ادعا کرد که نقل قول اشتباه شده است، اما ابهیجیت دیپکه، فارغ‌التحصیل دانشگاه بوستون، این اظهارنظر را برداشت و آن را به نمادی از مقاومت تبدیل کرد.
دیپکه با تأسیس «حزب خلق سوسک»، ویژگی‌های مقاومت و شکست‌ناپذیری سوسک را گرامی داشت. این جنبش به‌سرعت از یک جوک اینترنتی به نیرویی سیاسی تبدیل شد که خشم گسترده جوانان از کمبود فرصت‌ها را به عمل تبدیل کرد.
حزب سوسک در اعتراضات تابستانی خود، ابزار‌های دیجیتال را با اعتراضات خیابانی ترکیب کرد. ویدئو‌های تعقیب و گریز پلیس به کمدی وایرال تبدیل شد. ویدئو‌های کوتاه از رقص و مهمانی‌های موسیقی در محل‌های اعتراضی و آهنگ‌هایی که مودی را مسخره می‌کردند، منتشر شد. کلیپ‌هایی که بر ترس از عقب ماندن تکیه داشتند، دوستان را ترغیب می‌کردند که گوشی‌های خود را زمین بگذارند و به اعتراضات بپیوندند.
آنچه حزب سوسک را از احزاب سنتی متمایز می‌کند، ترکیب طنز با سازماندهی جدی است. نها بارا، دانشجوی دکتری ۲۹ ساله در دانشگاه جواهر لعل نهرو و فعال دانشجویی، یکی از چهره‌های برجسته این جنبش است. ویدئو‌های وایرال او را در حالی نشان می‌دهد که توسط پلیس‌های زن کشیده می‌شود، از موانع پلیس بالا می‌رود و مشت خود را بالا می‌برد.
سرکوب هایی آشنا در بزرگترین دموکراسی جهان؛ بازداشت‌های پیشگیرانه، قطع اینترنت و موانع فیزیکی
دولت هند در پاسخ به اعتراضات، از زرادخانه‌ای از ابزار‌های سرکوب استفاده کرده است. پلیس دهلی در آستانه تظاهرات ۱۰ اکتبر، ابهیجیت دیپکه و سایر رهبران حزب سوسک را در فرودگاه دهلی بازداشت کرد. پلیس سوار هواپیما شد تا بنیان‌گذار جنبش را هنگام فرود در پایتخت بازداشت کند.
حزب سوسک اعلام کرد که پلیس در چندین ایالت هزاران حامی آن را هنگام حرکت به سمت تظاهرات شنبه بازداشت کرده است. دولت دستور تعلیق موقت خدمات اینترنت همراه را در شعاع ۴ کیلومتری مرکز دهلی صادر کرد.
هند در سال ۲۰۲۵ یکی از رکوردداران قطع اینترنت در میان دموکراسی‌ها بود. بر اساس گزارش سازمان دسترسی آزاد، این کشور ۶۵ مورد قطع اینترنت را ثبت کرد پایین‌ترین رقم از سال ۲۰۱۷، اما بالاترین در میان دموکراسی‌ها. در سال ۲۰۲۴ این رقم ۸۴ مورد بود. گزارش دیگری نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵، خدمات اینترنت در هند ۴۲۱ بار در سراسر کشور قطع شد که معادل ۹۰ هزار و ۴۹۶ ساعت اختلال است.
پنجاه هزار نیرو و محاصره‌ای شبیه جنگ
برای جلوگیری از گردهمایی ۱۰ اکتبر در دهلی، مقامات هند نیروی امنیتی بی‌سابقه‌ای در پایتخت مستقر کردند. یکی از فرماندهان پیشین نیروی امنیت مرزی، این تدابیر را «محاصره‌ای شبیه جنگ» توصیف کرد و گفت دهلی به نوعی «کشمیری» شده است.
بیش از ۵۰ هزار نیروی امنیتی در نقاط مختلف دهلی مستقر شدند. وزارت کشور از ۸ تا ۱۲ اکتبر، ۲۲۱ گروهان از نیرو‌های مسلح پلیس مرکزی را در اختیار پلیس دهلی گذاشت؛ یعنی حدود ۲۳ هزار نفر. شمار نیرو‌های پلیس ذخیره مرکزی که به دهلی فرستاده شدند، تا هفت هزار نفر برآورد شده است از جمله ۴۰ گروهان از بنگال غربی و ۳۰ گروهان از چتیسگر که برای حفظ نظم به دهلی اعزام شدند.
نیروی امنیت مرزی و پلیس مرزی هند تبت در مرز‌های بین‌ایالتی دهلی مستقر شدند و پهپاد‌ها از آسمان مراقبت می‌کردند. دهلی به ۲۰ منطقه تقسیم شد و هر منطقه زیر نظر یک افسر ارشد قرار گرفت. در جاده‌های اصلی و ورودی‌ها ایست‌های بازرسی برپا شد؛ مأموران سوار اتوبوس‌ها می‌شدند، معترضان را جست‌و‌جو می‌کردند و خودرو‌ها را بازرسی می‌کردند.
مقامات در منطقه دهلی نو و دهلی مرکزی، ماده ۱۶۳ قانون حفاظت شهروندی بهارتیا را اجرا کردند که تجمع بیش از چهار نفر را ممنوع می‌کند.
مقامات برای قطع راه‌های ورود معترضان به پایتخت، محدودیت‌های شدید حمل‌ونقلی اعمال کردند. پلیس دهلی ابتدا خواستار بستن ورودی‌های ۵۷ ایستگاه مترو از ساعت ۹ شب ۹ اکتبر شد. در نهایت، متروی دهلی ورودی‌های ۴۵ ایستگاه را بست. این ایستگاه‌ها از جمعه شب تا ساعت ۶ بعدازظهر شنبه بسته ماندند.
راه‌آهن هند بیش از ۲۵۰ قطار را که قرار بود بامداد شنبه، بین ساعت ۴ تا ۱۴، به ایستگاه‌های دهلی نو برسند، لغو کرد. همچنین قطار‌های سریع‌السیری که از مناطق دورافتاده مانند کرالا حرکت کرده و پس از ساعت ۱۴ روز ۹ اکتبر به دهلی می‌رسیدند، لغو شدند. یک مقام ارشد راه‌آهن گفت چنین لغو پیشگیرانه و گسترده قطارها، دست‌کم در ۴۰ سال گذشته جز دوران قرنطینه کرونا بی‌سابقه بوده است.
همه راه‌های منتهی به جانتر مانتر با موانع بسته شد. پلیس همچنین «نوار‌های میخ‌دار» را برای جلوگیری از ورود خودرو‌ها به مناطق ممنوعه مستقر کرد. علاوه بر این، اینترنت همراه در منطقه «دهلی» قلب اداری پایتخت قطع شد.
هزاران نفر بازداشت شدند؛ از رهبران حزب سوسک تا سیاستمداران اپوزیسیون
سرکوب پلیس بسیار گسترده بود؛ هزاران معترض و چند چهره سیاسی اپوزیسیون بازداشت شدند. پلیس دهلی بیش از ۲ هزار معترض را بازداشت کرد. منابع پلیس گفتند حدود هزار معترض در مسیر رسیدن به محل تجمع بازداشت شدند. گزارش دیگری به نقل از روزنامه هندو، شمار بازداشت‌شدگان را تا ۳ هزار نفر آورده است.
ابهیجیت دیپکه، بنیان‌گذار حزب سوسک، همراه با رهبران ارشد آن، سوراو داس و آشوتوش رانکا، پس از پرواز از بمبئی به دهلی، در فرودگاه و داخل هواپیما توسط پلیس بازداشت شدند. یوتیوبر مشهور، درو راتیه، نیز در خانه‌اش در گوروگرام به‌صورت پیشگیرانه بازداشت شد.
ماماتا بانرجی، وزیر ارشد بنگال غربی؛ آرویند کجریوال، وزیر ارشد دهلی؛ و پینارایی ویجایان، وزیر ارشد پیشین کرالا، نیز بازداشت شدند. راهول گاندی و پریانکا گاندی، رهبران کنگره، در اعتراضات پیشین مدت کوتاهی بازداشت شده بودند. در بمبئی حدود ۴۰۰ معترض بازداشت شدند. نها بارا، فعال دانشجویی، نیز در دهلی بازداشت شد. خبرنگارانی از رسانه‌های Scroll و Newslaundry هنگام پوشش تظاهرات مدت کوتاهی بازداشت شدند. یک خبرنگار رویترز نیز موقتاً بازداشت شد.
پارادوکس بزرگترین دموکراسی جهان
هند که خود را «بزرگترین دموکراسی جهان» می‌نامد، اکنون با اتهام «سرقت رأی» در مقیاسی بی‌سابقه روبه‌روست. حذف ۱۳۰ میلیون رأی‌دهنده از فهرست‌های انتخاباتی — عددی که از جمعیت بسیاری از کشور‌ها بیشتر است — پرسش‌های بنیادینی درباره مشروعیت نظام انتخاباتی این کشور ایجاد کرده است.
دیپکه، بنیان‌گذار حزب سوسک، در توصیف این لحظه گفته است: «این فقط یک جنبش یا اعتراض حزب خلق سوسک نیست؛ این یک جنبش نسل زد است.» نسل زد هند — جوانانی که در عصر دیجیتال بزرگ شده‌اند، بیکاری گسترده را تجربه کرده‌اند و شاهد فروپاشی وعده‌های نهاد‌های دموکراتیک بوده‌اند — به بازیگر جدیدی در سیاست این کشور تبدیل شده است.
بر اساس گزارش دانشگاه آزیم پریمجی، نزدیک به ۴۰ درصد فارغ‌التحصیلان ۱۵ تا ۲۵ ساله و ۲۰ درصد ۲۵ تا ۲۹ ساله هند بیکار هستند. این آمار توضیح می‌دهد که چرا آموزش به «موضوعی بسیار حساس» تبدیل شده است. پروفسور هارش پنت از کینگز کالج لندن می‌گوید: «بسیاری از خانواده‌های طبقه متوسط فداکاری می‌کنند و هزینه زیادی برای تحصیل فرزندانشان صرف می‌کنند. آنها احساس می‌کنند آموزش یکی از مهم‌ترین راه‌های تحرک اجتماعی در هند است.»