خط سلامت: پژوهشگران در یک مطالعه حیوانی توانستند با انتقال یک ژن به ناحیه ای از مغز، مصرف الکل را در میمون های رزوس به شدت کاهش دهند. این یافته، مسیر تازه ای برای پژوهش درباره اختلال شدید مصرف الکل باز کرده است، اما هنوز به معنای وجود یک درمان ایمن و مؤثر برای انسان نیست.
به گزارش خط سلامت، پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ در مجله نیچر مدیسین منتشر شد، اثر یک روش ژن درمانی را بر مصرف سنگین الکل در میمون های رزوس نر بررسی کرد. در این روش، پژوهشگران از یک ناقل ویروسی برای رساندن ژن تولید کننده یک پروتئین حمایتی به ناحیه ای از مغز استفاده کردند که در مسیرهای دوپامین و پاداش نقش دارد.
در چهار میمون دریافت کننده مداخله، مصرف الکل در مقایسه با گروه کنترل بیش از ۹۰ درصد کاهش یافت. این نتیجه چشمگیر است، اما تعداد محدود حیوانات و انجام پژوهش روی میمون ها، تعمیم مستقیم آن به بیماران انسانی را ناممکن می کند.
ژن درمانی چه چیزی را در مغز هدف گرفت؟
ژن منتقل شده، دستور ساخت پروتئینی به نام عامل نوروتروفیک مشتق از سلول های گلیال را حمل می کرد. این پروتئین که به اختصار جی دی ان اف نامیده می شود، در حمایت از سلول های عصبی نقش دارد. در این پژوهش، هدف تقویت عملکرد نورون های مرتبط با دوپامین بود؛ نه تکثیر گسترده سلول های مغز.
انتقال ژن با هدایت تصویربرداری و به ناحیه تگمنتال شکمی انجام شد. بنابراین، مداخله شامل رساندن مستقیم ناقل به مغز بود و نباید آن را با یک تزریق وریدی ساده اشتباه گرفت.
بازتنظیم سیستم پاداش چه معنایی دارد؟
دوپامین در یادگیری پاداش و تقویت رفتار نقش دارد. مصرف مزمن الکل می تواند عملکرد این مسیرها را تغییر دهد. پژوهشگران تلاش کردند با تقویت عملکرد نورون های دوپامینی، الگوی مصرف را در حیوانات تغییر دهند.
با این حال، عبارت راه اندازی دوباره مغز یک توصیف ساده شده است. این پژوهش به معنای پاک شدن تمام تغییرهای ناشی از مصرف الکل یا حذف همه عوامل اعتیاد نیست. اختلال مصرف الکل با مجموعه ای از عوامل زیستی، روانی و محیطی ارتباط دارد.
چرا این روش هنوز درمان آماده برای انسان نیست؟
کاهش مصرف در یک مطالعه حیوانی، نخستین مرحله ارزیابی یک امکان درمانی است. برای کاربرد انسانی باید ایمنی، دوام اثر و پیامدهای ناخواسته بررسی شوند. مداخله مستقیم در مغز نیز به ارزیابی دقیق خطرها نیاز دارد.
روش های مشابه انتقال ژن در پژوهش های مربوط به پارکینسون بررسی شده اند، اما این سابقه به معنای تأیید ژن درمانی برای اختلال مصرف الکل نیست. کاربرد احتمالی آن برای موارد بسیار شدید، فعلاً یک چشم انداز پژوهشی است.
سیلوسایبین؛ نتیجه انسانی در کنار روان درمانی
یکی دیگر از مسیرهای پژوهشی، استفاده از سیلوسایبین همراه با روان درمانی است. در یک کارآزمایی با حضور ۹۳ شرکت کننده، درصد روزهای مصرف سنگین الکل طی پیگیری ۳۲ هفته ای در گروه دریافت کننده سیلوسایبین کمتر از گروه دریافت کننده داروی مقایسه بود.
این نتیجه درباره یک برنامه کنترل شده همراه با روان درمانی است و نمی توان آن را به مصرف خودسرانه ماده تعمیم داد. همچنین کاهش روزهای مصرف سنگین، با درمان قطعی همه شرکت کنندگان یکسان نیست.
ویرایش اپی ژنتیک؛ تغییر فعالیت ژن در مطالعه حیوانی
در پژوهشی دیگر، دانشمندان فعالیت ناحیه تنظیمی ژنی به نام آرک را در آمیگدال موش های صحرایی تغییر دادند. این مداخله با کاهش رفتارهای شبیه اضطراب و مصرف زیاد الکل پس از مواجهه با الکل در نوجوانی همراه بود.
ویرایش اپی ژنتیک، فعالیت ژن را تنظیم می کند و الزاماً به معنای تغییر توالی ژنتیکی نیست. این یافته نیز هنوز یک نتیجه پیش بالینی است و درمان در دسترس برای انسان محسوب نمی شود.
اکسی توسین و گرلین؛ دو مسیر متفاوت پژوهشی
در یک مطالعه روی موش های صحرایی نر، اکسی توسین رفتار جست و جوی الکل ناشی از استرس را کاهش داد. این نتیجه به معنای اثبات درمان با اکسی توسین در انسان نیست و نباید از آن نتیجه گرفت که افزایش این هورمون در زندگی روزمره، جای درمان اعتیاد را می گیرد.
درباره گرلین، متن اولیه نیاز به اصلاح دارد. گرلین بیشتر با گرسنگی و افزایش اشتها ارتباط دارد. در برخی مطالعات حیوانی، مهار گیرنده گرلین با کاهش مصرف الکل همراه بوده است؛ بنابراین، افزایش گرلین را نمی توان راه کاهش مصرف معرفی کرد.
درمان های موجود را نباید به امید آینده عقب انداخت
امروز برای اختلال مصرف الکل، درمان های دارویی و روانشناختی وجود دارد. سه داروی نالترکسون، آکامپروسات و دی سولفیرام در آمریکا برای این اختلال تأیید شده اند. وجود شکل خوراکی و تزریقی نالترکسون، به معنای وجود دو داروی متفاوت نیست.
انتخاب درمان به شرایط فرد بستگی دارد و می تواند با روان درمانی و گروه های حمایتی همراه شود. در مصرف طولانی و سنگین، قطع ناگهانی الکل ممکن است خطرناک باشد و به برنامه پزشکی نیاز داشته باشد. پژوهش های تازه امیدبخش اند، اما دریافت کمک امروز نباید به موفقیت درمان های آینده وابسته شود.