حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی، استاد حوزه علمیه با تشریح نقش آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی در تقویت مدرسه علمیه اراک و شکل‌گیری حوزه علمیه قم، به پیشینه علمی اراک، جایگاه مدرسه سپهداری و پیوند دیرینه حوزه‌های علمیه با زندگی روزمره مردم و آموزش احکام دینی به بازاریان پرداخت.
به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی عبداللهی، مدیر مدرسه علمیه حضرت خاتم‌الانبیاء(ص)، روز یکشنبه در برنامه تلویزیونی آفتاب شرقی، با اشاره به جایگاه علمای دین در هدایت جامعه و تبیین معارف اهل‌بیت(ع)، به تشریح نقش تاریخی آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی در تقویت مدرسه علمیه اراک و شکل‌گیری حوزه علمیه قم پرداخت.
وی با اشاره به موضوع حضور نمایندگان امام زمان(عج) در طول تاریخ، اظهار کرد: همان‌گونه که زمین از حجت الهی خالی نمی‌ماند، نمایندگان امامان(ع) نیز در دوره‌های مختلف حضور داشته‌اند و مسیر ارتباط با امام زمان(عج) به‌طور کامل بسته نیست؛ بلکه راهی برای بهره‌مندی از معارف دینی و هدایت الهی پیش روی مردم قرار دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی با استناد به روایت «العلماء ورثة الأنبیاء» گفت: اگر انسان بخواهد در مسیر سعادت قرار بگیرد، باید از معرفت علمای دین بهره ببرد، بزرگان دینی را تکریم کند و از دانش و تجربه آنان خوشه‌چینی کند. علما وارثان انبیا هستند و وظیفه نشر معارف دینی و اهل‌بیت(ع) را بر عهده دارند.
وی در ادامه، آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم، را از شخصیت‌های بارزی دانست که در مسیر گسترش علوم اهل‌بیت(ع) تلاش فراوانی کرد و افزود: آیت‌الله حائری مدتی طولانی در عراق و شهرهای کربلا، نجف و سامرا حضور داشت و از محضر مراجع و بزرگان دینی بهره برد و علوم و معارف اهل‌بیت(ع) را فراگرفت.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به بازگشت آیت‌الله حائری به ایران در حدود سال ۱۲۹۱ شمسی اظهار کرد: ایشان پس از بازگشت به ایران، به عراق بازنگشت و فعالیت علمی خود را در داخل کشور ادامه داد. در آن دوره، شهر اراک یکی از مراکز علمی بود و آیت‌الله حائری مسئولیت حوزه علمیه این شهر را بر عهده گرفت و به‌عنوان زعیم حوزه علمیه اراک شناخته شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی با بیان اینکه آیت‌الله حائری پیش از ورود به قم، حدود هشت سال در اراک فعالیت علمی داشت، گفت: ایشان در این مدت به تقویت مدرسه علمیه اراک پرداخت و شرایطی فراهم کرد که جویندگان علم و دانش و شماری از شخصیت‌هایی که بعدها به مقام مرجعیت رسیدند، به این شهر مهاجرت کنند و در آنجا به تحصیل و تدریس بپردازند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا مدرسه علمیه اراک پیش از حضور آیت‌الله حائری وجود داشته است یا ایشان بنیان‌گذار آن بوده، گفت: مراکز علمی در اراک از گذشته وجود داشتند و فعالیت‌های حوزوی در این شهر پیشینه‌ای طولانی داشت؛ اما نقش آیت‌الله حائری در سامان‌دهی، برنامه‌ریزی و تقویت این مراکز بسیار مهم بود. ایشان زمینه را برای برگزاری درس‌های عمیق‌تر و پرداختن جدی‌تر به مباحث علمی و اجتهادی فراهم کرد.
مدیر مدرسه علمیه حضرت خاتم‌الانبیاء(ص) افزود: برخی از مدارس علمیه اراک قدمتی دارند که به دوره شکل‌گیری شهر و زمانی که این منطقه با نام سلطان‌آباد شناخته می‌شد، بازمی‌گردد. مدرسه سپهداری، از مراکز شناخته‌شده مدرسه علمیه اراک، در محدوده بازار این شهر قرار دارد و از مدارس قدیمی منطقه به شمار می‌رود.
وی با اشاره به حضور امام خمینی(ره) در مدرسه سپهداری گفت: حجره‌ای که امام خمینی(ره) در آن اقامت داشتند، همچنان در این مدرسه وجود دارد و به نام ایشان شناخته می‌شود. در مناسبت‌هایی مانند ۱۲ بهمن، مردم برای گرامیداشت یاد امام خمینی(ره) به این مکان می‌روند و حجره ایشان را گلباران می‌کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی همچنین از آیت‌الله العظمی گلپایگانی، آیت‌الله العظمی اراکی و آیت‌الله العظمی خوانساری به‌عنوان شماری از شخصیت‌های برجسته‌ای یاد کرد که در مدارس علمیه اراک تحصیل کردند و بعدها به جایگاه مرجعیت رسیدند.
وی با اشاره به تعبیری از رهبر شهید درباره جایگاه مدرسه علمیه اراک خاطرنشان کرد: مدرسه علمیه اراک به‌عنوان مادر حوزه علمیه قم معرفی شده است و این تعبیر، بیانگر نقش و جایگاه تاریخی این حوزه و زحماتی است که آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی برای تقویت آن کشید.
پیوند حوزه علمیه و زندگی روزمره مردم
این استاد حوزه علمیه در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به نزدیکی مدارس علمیه و مساجد به بازار اراک، این موضوع را نشانه پیوند دیرینه مردم با مراکز دینی دانست و گفت: در شهرهای مختلف ایران، حوزه‌های علمیه و مساجد در کنار محل کسب‌وکار و زندگی مردم قرار داشته‌اند. این هم‌جواری نشان می‌دهد که توجه به عبادت، تحصیل معارف دینی و ارتباط با علما، ریشه‌ای عمیق در زندگی اجتماعی مردم داشته است.
وی افزود: در گذشته، شماری از بازاریان پیش از آغاز کار روزانه به حوزه‌های علمیه می‌رفتند، وضو می‌گرفتند و در جلسات آموزش احکام شرکت می‌کردند؛ سپس راهی محل کسب خود می‌شدند. این ارتباط تنها به حضور در نماز جماعت محدود نبود، بلکه فرصتی برای یادگیری مسائل شرعی و دریافت پاسخ پرسش‌های دینی و مشکلات زندگی نیز فراهم می‌کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی با اشاره به وجود دو مدرسه علمیه در محدوده بازار اراک اظهار کرد: این مدارس در ارتباط مستقیم با فضای بازار قرار داشتند و بازاریان هنگام نماز به مسجد و مدرسه علمیه می‌آمدند و در نماز جماعت شرکت می‌کردند. چنین فضایی موجب می‌شد ارتباط میان علما و مردم حفظ شود و افراد بتوانند مسائل و مشکلات خود را با عالمان دینی در میان بگذارند.
وی با بیان اینکه این الگو در برخی دیگر از شهرهای ایران نیز دیده می‌شود، گفت: در بعضی از حوزه‌های علمیه اصفهان نیز مردم برای اقامه نماز به مدارس علمیه مراجعه می‌کنند. حضور علما در میان مردم و همراهی آنان با زندگی روزمره جامعه، از ویژگی‌های مهم سنت حوزوی بوده است.
مدیر مدرسه علمیه حضرت خاتم‌الانبیاء(ص) با اشاره به توصیه امیرالمؤمنین علی(ع) به بازاریان درباره ضرورت یادگیری احکام پیش از ورود به معاملات، اظهار کرد: از امیرالمؤمنین(ع) نقل شده است که در بازار بر ضرورت یادگیری فقه تأکید می‌کردند و می‌فرمودند: «الفقه الفقه ثم المتجر»؛ یعنی ابتدا احکام و مسائل دینی را بیاموزید و سپس به تجارت بپردازید.
وی ادامه داد: این توصیه نشان می‌دهد که آشنایی با احکام شرعی باید بخشی از زندگی اقتصادی و اجتماعی مردم باشد. انسان پیش از ورود به معامله و فعالیت اقتصادی باید حلال و حرام را بشناسد تا در معرض خطا و تضییع حقوق دیگران قرار نگیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی خاطرنشان کرد: شماری از بازاریان قدیمی اراک نیز نقل می‌کردند که در آغاز روز به حوزه علمیه می‌رفتند و احکام شرعی و مسائل مربوط به کسب‌وکار را می‌آموختند و پس از آن مغازه خود را باز می‌کردند. این سنت، نمونه‌ای از پیوند میان علم دینی و زندگی عملی مردم بود.
وی در پایان تأکید کرد: مدرسه علمیه اراک از مراکز ریشه‌دار علمی کشور است که با تلاش شخصیت‌هایی همچون آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی، جایگاه مهمی در تاریخ حوزه‌های علمیه پیدا کرد. تقویت این حوزه و سامان‌دهی فعالیت‌های علمی آن، در گسترش جریان علمی شیعه و شکل‌گیری حوزه علمیه قم نقش مؤثری داشته است.