طی هشت سال گذشته جریانهای اعتراضی بسیار مهمی را پشتسر گذاشتیم که آخرین نمونه آن اعتراضات دیماه۱۴۰۴ بود. این اتفاقات همگی باید برای مسوولان درس و عبرت باشد اما...
جامعه خسته است و دیگر توانی برای ادامه دادن در شرایط فعلی ندارد. در چنین وضعیتی مردم از هر فرصتی برای پیگیری مطالبات و بیان نارضایتیهای خود استفاده میکنند اما در بسیاری از موارد با انفعال و بیتوجهی مسوولان مواجه میشوند. درپی حادثه مرگبار واژگونی اتوبوس حامل کارگران شرکت پتروپالایش دهلران که به کشتهشدن ۱۳نفر و مصدومیت ۱۷نفر انجامید تجمعات اعتراضی در آبدانان برگزار شد. بررسی تصاویر و اخبار منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که این تجمعات در واکنش به حادثه اتوبوس کارکنان شرکت NGL و تقریبا همزمان با مشخص شدن علت حادثه شکل گرفته است. با این حال دامنه اعتراضات در ادامه از مطالبه پاسخگویی درباره این حادثه فراتر رفت و با طرح شعارهای سیاسی رنگوبوی دیگری به خود گرفت. این اعتراضات در شرایطی رخ میدهد که جامعه همزمان با فشارهای فراوان معیشتی و نگرانی از تصمیمات جدید دولت درباره بنزین و کارت سوخت مواجه است. تصمیمات و اظهارنظرهای متناقض مسوولان درباره این موضوع به سردرگمی و نارضایتی عمومی دامن زده و مردم بیش از پیش نگران معیشت خود هستند. اکنون در حالی سالگرد اعتراضات آبان۹۸ را پشتسر گذاشتیم که بسیاری از زمینههای نارضایتی اجتماعی همچنان پابرجاست. کامبیز نوروزی، حقوقدان در گفتوگو با «جهانصنعت» با اشاره به انباشت بحرانهای اقتصادی و اجتماعی معتقد است دولت از تجربه آبان۹۸ عبرت نگرفته و نمیتواند با خشم و تهدید نارضایتی مردم را برطرف کند.
انباشت بحرانها و انفجار نارضایتیها
کامبیز نوروزی، حقوقدان با اشاره به انباشت بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در کشور به «جهانصنعت» میگوید: سالهاست که ایران با مشکلات متعددی دستوپنجه نرم میکند. مشکلاتی که بهدلیل اتخاذ نشدن راهحلهای درست ازجمله در حوزه قوانین، انتخابات آزاد و آزادی رسانهها نهتنها برطرف نشدند بلکه در بهترین حالت به تعویق افتادند. در حوزههای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی با مشکلات متعددی مواجه بودیم اما حلنشدن این مسائل موجب انباشت و پیچیدهتر شدن آنها شده است. درنهایت هریک از این مشکلات به بحرانی جدی و به تعبیر ادبیات جدید به یک ابربحران تبدیل شدند. برای نمونه تهران چند روز است که به یک اتاق گاز تبدیل شده و در حوزه اقتصاد نیز طی یک سال نرخ برابری ارز چند صددرصد افزایش پیدا کرده و قیمت طلا، مسکن، خواروبار و دارو در وضعیتی قرار گرفته که تامین مایحتاج اولیه زندگی برای شاید ۸۰تا۹۰درصد مردم بسیار دشوار و گاهی ناممکن شده است.
وی افزود: از سوی دیگر نوعی چندگانگی در جامعه مشاهده میکنیم. خستگی و گاهی ناامیدی مردم مجموعهای از بحرانهایی است که جامعه ایران را آزار میدهد و شرایط بسیار مخاطرهآمیزی ایجاد کرده است. بهویژه اینکه طی یک تا یکونیم سال اخیر کشور با درگیری نظامی نیز مواجه بوده که خود به پیچیدهترشدن مشکلات دامن زده است.
ریشه سیاسی بحرانهای اقتصادی و اجتماعی
نوروزی درباره پیوندخوردن مطالبات اقتصادی با مطالبات سیاسی و اجتماعی اظهار کرد: وقتی مشکلات روی هم انباشته میشوند به یکدیگر نیز پیوند میخورند. برای مثال زمانی که درباره بحران اقتصادی صحبت میکنیم نخستین مسالهای که توجه ما را جلب میکند فسادی است که در ساختار قدرت وجود دارد و موجب میشود عدهای با بهرهمندی گسترده از امکانات مختلف به رانتهای عظیمی دسترسی پیدا کنند که دیگران از آن محروم هستند. این افراد در درون ساختار قدرت حضور دارند. علاوه بر این، گروهی از اشخاص اساسا در امنیت کامل به سر میبرند، یعنی کسی به آنها چیزی نمیگوید و بر رفتارهای غیرقانونیشان سرپوش گذاشته میشود. این دیگر صرفا یک مساله اقتصادی نیست بلکه ماهیتی سیاسی دارد. در مسائلی مانند الگوی مصرف، فرهنگ، پوشش و سایر موضوعات مرتبط با سبک زندگی، بخشهای زیادی از جامعه به شکلی میاندیشند و میخواهند عمل کنند اما نظام سیاسی اشکال دیگری از زندگی را به آنها تحمیل میکند. این تحمیل نیز برخاسته از قدرت سیاسی است. پیوندی که میان مسائل سیاسی و موضوعات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی برقرار میشود ناشی از آن است که از نگاه مردم، ریشه بسیاری از بحرانها و مشکلات در سیاست قرار دارد. در واقع شکلگیری ابربحرانها بحرانهای مختلف را به یکدیگر پیوند میدهد.وی ادامه داد: برای مثال در حوزه محیطزیست، تعرض به جنگلها، منابع طبیعی و حریم رودخانهها با استفاده از قدرت سیاسی اتفاق میافتد. به همین دلیل هر مسالهای که پیش میآید بهسادگی به پای سیاست نوشته میشود و اعتراضی که قاعدتا باید ماهیتی مدنی داشته باشد رنگوبوی سیاسی پیدا میکند بهخصوص اینکه دامنه نارضایتی عمومی نیز در فرآیند پیچیدهترشدن ابربحرانها افزایش پیدا میکند.
دولت در ترکیب بیبرنامگی و بیمسوولیتی
این حقوقدان با انتقاد از عملکرد دولت و نحوه مواجهه آن با مسائل جاری کشور توضیح داد: امروز متاسفانه دولت در ترکیبی از بیبرنامگی و بیمسوولیتی به سر میبرد. بیمسوولیتی به این معناست که مسائل متعددی در کشور وجود دارد که در حیطه اختیارات دولت قرار میگیرند. البته گروههای فشار پنهان مانع از آن هستند که دولت بتواند به آسانی کار خود را انجام دهد اما مواردی نیز وجود دارد که دولت میتواند بدون تحمل فشار این گروهها بهویژه جریان راست تندرو برای آنها اقدام کند. با این حال شاهد انفعال کامل دولت هستیم. دولت برنامهای ندارد و این مشکل در نهاد ریاستجمهوری بهمراتب شدیدتر است. نهاد ریاستجمهوری نبض اصلی دولت را در اختیار دارد اما برای نمونه معاونت حقوقی ریاستجمهوری تقریبا تعطیل است. اگر وضعیت را در عرصه عمومی مشاهده کنیم نشانهای از فعالیت و حضور موثر این معاونت نمیبینیم. بسیاری از مسائل کشور در حوزه حقوقی قرار میگیرند اما در این معاونت کسی حضور موثری ندارد که درباره آنها اظهارنظر کند. در شرایطی که جامعه مدنی با تمام توان تلاش میکند وارد میدان شود و اثرگذار باشد نهاد مسوول قانونی یعنی معاونت حقوقی ریاستجمهوری کاملا بیبرنامه و ساکت است.
نوروزی میگوید: همین وضعیت در دفتر ریاستجمهوری نیز مشاهده میشود. قرار نیست رییسجمهور تمام کارها را شخصا انجام دهد. اگر قرار بود همه امور بر عهده رییسجمهور باشد، اساسا نیازی به این همه وزارتخانه، سازمان و نهاد در ساختار دولت وجود نداشت. روابط عمومی و دفتر ارتباطات رسانهای ریاستجمهوری نیز بیبرنامه عمل میکنند و احساس مسوولیت لازم را ندارند. نمیتوان همه مسائل را به گردن رییسجمهور انداخت اما آقای پزشکیان نیز مسوول است که از همکاران خود در نهاد ریاستجمهوری پاسخ بخواهد و عملکرد آنها را مورد ارزیابی قرار دهد نه اینکه این نهادها بدون حرکت موثر رها شوند و صرفا زمان را از بین ببرند.
معاونت حقوقی ریاستجمهوری دربرابر نقض حقوق ملت کجاست؟
نوروزی با اشاره به طرحهای قانونی بحثبرانگیز و آثار آنها بر حقوق شهروندان گفت: در موضوعاتی مانند طرح مقابله با نفوذ، طرح نظامبخشی فضای مجازی و اخیرا طرح سازمان نظام خبرنگاری، پرسشهای حقوقی بسیار مهمی مطرح است. این طرحها به اشکال گستردهای حقوق ملت را نقض میکنند. در چنین شرایطی معاونت حقوقی ریاستجمهوری کجاست و چه نقشی در نظام حکمرانی ایفا میکند؟ این معاونت باید در چنین موضوعاتی نقش داشته باشد و درباره آثار حقوقی طرحها و لوایح اظهارنظر کند. نمیتوان دربرابر مسائلی که با حقوق عمومی و حقوق شهروندان ارتباط مستقیم دارند سکوت کرد.
دولت مردم را سردرگم میکند
این حقوقدان با اشاره به اظهارنظرهای متناقض مسوولان دولتی درباره بنزین و کارت سوخت اظهار کرد: در همین موضوع بنزین طی فاصلهای کوتاه سه معاون رییسجمهور اظهارنظرهای متفاوتی مطرح کردند. این وضعیت چه معنایی دارد؟ در نهاد ریاستجمهوری چه اتفاقی میافتد؟ یک معاون درباره موضوعی اظهارنظر میکند، معاون اجرایی آقای پزشکیان میگوید روزانه ۲۰میلیون لیتر بنزین توسط وانتهای نیسان آبی قاچاق میشود و سپس معاون اول اعلام میکند که اساسا تاکنون تصمیمی در این زمینه گرفته نشده است. این گسیختگی و تناقض در اظهارنظرها ناشی از چیست؟ اگر قرار باشد روزانه ۲۰میلیون لیتر بنزین توسط وانتهای نیسان قاچاق شود حتی اگر هر وانتهزار لیتر بنزین حمل کند به ۲۰هزار وانت نیاز خواهد بود. آیا چنین چیزی امکانپذیر است؟ کدام عقل چنین ادعایی را میپذیرد که یک معاون اجرایی رییسجمهور چنین حرفی مطرح کند؟ در اینجا دیگر بحث فشار نیروهای سیاسی بیرون از دولت مطرح نیست بلکه با بیمسوولیتی و ناکارآمدی در داخل خود نهاد ریاستجمهوری مواجه هستیم. دفتر ریاستجمهوری چه وظیفهای دارد؟ روابط عمومی و بخش ارتباطات رسانهای کجا هستند؟ نتیجه چنین عملکردی سردرگمی و نگرانی مردم است.
دولت حتی سیاست خبری ندارد
نوروزی با اشاره به ضرورت وجود سیاست خبری منسجم در دولت گفت: ما چیزی به نام سیاست خبری داریم و باید پرسید سیاست خبری نهاد ریاستجمهوری چیست. آیا اساسا در این نهاد سیاست خبری وجود دارد؟ در موضوع حساس و مهمی مانند سوخت، آیا سیاست خبری مشخصی تعریف شده است؟ آنچه ما مشاهده میکنیم نشان میدهد چنین سیاستی وجود ندارد. عدهای در این نهاد حضور دارند اما به اهمیت موقعیت خود و شرایط کنونی کشور توجه نمیکنند. در نهایت، با بیبرنامگی و بیمسوولیتی مواجه هستیم. هیچ نظم و نظام مشخصی در اطلاعرسانی وجود ندارد و هر کسی هر چیزی را که میخواهد مطرح میکند بدون آنکه ظاهرا کسی از آنها بپرسد چرا در اطلاعرسانی تا این اندازه غیرمسوولانه و بیبرنامه عمل میکنند.
از آبان98 عبرت گرفته نشد
این حقوقدان در ادامه با اشاره به سالگرد اعتراضات آبان۹۸ اظهار کرد: واقعه آبان۹۸ اتفاق دردناکی بود که به کل کشور و نظام آسیبهای بسیار سنگینی وارد کرد و موجب بروز مشکلات عدیدهای شد. اگر با دقت به این واقعه نگاه کنیم باید میدیدیم که این اتفاق برای سه قوه درس عبرت باشد اما به نظر میرسد هیچکدام از این نهادها از آن درس نگرفتند. این دستگاهها توجه ندارند که چنین وقایعی تا چه اندازه کشور را در معرض خطرات بیشتر قرار میدهد. وقتی یک مقام مسوول درباره بنزین اظهارنظر میکند، نمیدانم آیا به یاد دارد که چند سال پیش مساله بنزین چه بحران سنگینی در کشور ایجاد کرد و چه جانهای عزیزی از دست رفتند یا خیر. زمانی که برای تقویت پیوند نظام حکمرانی با مردم اقدامی صورت نمیگیرد و همچنان با زبان خشم، سانسور و تهدید با مردم صحبت میشود باید پرسید آیا مسوولان به یاد دارند که این نارضایتیها چگونه کشور را به مرز خطر کشاند و چه بحرانهایی ایجاد کرد؟
۸سال اعتراض
نوروزی با اشاره به اعتراضات سالهای گذشته و تداوم نارضایتیهای اجتماعی بیان کرد: ما طی هشت سال گذشته جریانهای اعتراضی بسیار مهمی را پشتسر گذاشتیم که آخرین نمونه آن نیز اعتراضات دیماه۱۴۰۴ بود. این اتفاقات همگی باید برای مسوولان درس و عبرت باشند. همواره این پند و اندرز قرآن را باید به یاد داشته باشیم که باید از اتفاقات عبرت گرفت اما نمیدانیم آیا مسوولان واقعا عبرت میگیرند یا خیر. شواهد حاکی از آن است که هنوز عبرتی گرفته نشده است.
