همه‌گیری کووید ۱۹ و محدودیت‌های ناشی از آن، فشار روانی قابل‌توجهی را به بخش‌های مختلف جامعه وارد کرد و سلامت جسمی و روانی افراد را تحت تأثیر قرار داد. با وجود این، پیامدهای زیستی این استرس تاکنون به‌طور کامل بررسی نشده بود. پژوهشگران اکنون دریافته‌اند که این فشار روانی در سطح اپی‌ژنتیکی نیز اثر گذاشته
همه‌گیری کووید ۱۹ و محدودیت‌های ناشی از آن، فشار روانی قابل‌توجهی را به بخش‌های مختلف جامعه وارد کرد و سلامت جسمی و روانی افراد را تحت تأثیر قرار داد. با وجود این، پیامدهای زیستی این استرس تاکنون به‌طور کامل بررسی نشده بود.
پژوهشگران اکنون دریافته‌اند که این فشار روانی در سطح اپی‌ژنتیکی نیز اثر گذاشته و تأثیر آن به‌ویژه در میان نوجوانان چشمگیرتر بوده است. نتایج این پژوهش در مجله علمی مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم منتشر شده است.
گروهی بین‌المللی با همکاری چهار دانشگاه آلمان در بیله‌فلد، بن، برمن و زارلاند، به سرپرستی آلیشیا شووه، پژوهشگر پسادکتری مؤسسه روان‌پزشکی ماکس پلانک در مونیخ، ارتباط میان استرس ناشی از همه‌گیری و تغییرات زیستی را با استفاده از ساعت‌های اپی‌ژنتیکی بررسی کردند. این ساعت‌ها تغییرات مرتبط با افزایش سن در متیلاسیون دی‌ان‌ای را اندازه‌گیری می‌کنند.
متیلاسیون فرایندی شیمیایی در امتداد رشته دی‌ان‌ای است که فعالیت ژن‌ها را تنظیم می‌کند. سپس سرعت این تغییرات با روند مورد انتظار برای سن تقویمی فرد مقایسه می‌شود. افزایش سرعت تغییرات متیلاسیون دی‌ان‌ای در این ساعت‌های زیستی با بالا رفتن خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند سرطان و دیابت نوع ۲ در بلندمدت ارتباط دارد.
پژوهشگران برای انجام این بررسی از داده‌های پروژه در حال اجرای تغییرات اپی‌ژنتیکی دوقلوها (TECS) استفاده کردند. در این طرح، بیش از هزار نفر از ساکنان آلمان در سه گروه سنی مشارکت داشتند؛ کودکان ۸ تا ۱۰ ساله، نوجوانان ۱۴ تا ۱۶ ساله و بزرگسالان ۲۰ تا ۲۹ ساله.
محققان از شرکت‌کنندگان دو بار نمونه بزاق حاوی دی‌ان‌ای گرفتند؛ نخستین نمونه پیش از آغاز اولین قرنطینه کووید ۱۹ در مارس ۲۰۲۰ و نمونه دوم پس از پایان قرنطینه دوم، در فاصله زمستان ۲۰۲۱ تا بهار ۲۰۲۲ جمع‌آوری شد. هدف پژوهشگران بررسی این موضوع بود که شاخص‌های ذهنی استرس، مانند میزان احساس فشار و تهدید ناشی از همه‌گیری، و عوامل عینی، از جمله آمار ابتلا در مناطق مختلف و سیاست‌های قرنطینه، چه تأثیری بر روند پیری اپی‌ژنتیکی افراد داشته‌اند.
نتایج نشان داد همه‌گیری سرعت پیری اپی‌ژنتیکی را در تمام گروه‌های سنی افزایش داده است. این تغییر در افرادی که پیش از آغاز بحران از وضعیت سلامت نامطلوب‌تری برخوردار بودند، شدت بیشتری داشت. نکته قابل‌توجه اینکه شاخص‌های ذهنی و عینی استرس، به‌ویژه احساس فشار ناشی از همه‌گیری، فقط در میان نوجوانان نقش چشمگیری ایفا کردند و چنین ارتباطی در کودکان و بزرگسالان مشاهده نشد. محرومیت از تعاملات اجتماعی نیز برای نوجوانان اهمیت ویژه‌ای داشت. نداشتن اجازه ملاقات با دوستان، علاوه بر تأثیر منفی بر روحیه آن‌ها، ردپایی اپی‌ژنتیکی در بدنشان بر جای گذاشت.
شووه، نویسنده اصلی پژوهش، در توضیح این یافته‌ها گفت:
این نتایج نشان می‌دهد که دوران نوجوانی ممکن است مرحله‌ای از زندگی باشد که افراد در آن نسبت به پیامدهای استرس حساسیت بیشتری دارند. این مسئله می‌تواند به تغییرات جسمی دوران بلوغ مربوط باشد یا از تأثیر شدیدتر محدودیت‌های قرنطینه، به‌ویژه ممنوعیت دیدار با همسالان، بر این گروه سنی ناشی شود.
تغییرات مشاهده‌شده در روند پیری اپی‌ژنتیکی کودکان و بزرگسالان نیز احتمالاً با عوامل دیگری از دوران همه‌گیری، مانند کاهش تحرک بدنی و سبک زندگی کم‌تحرک‌تر، ارتباط داشته است.
گروه‌های آسیب‌پذیر در برابر استرس
پژوهشگران در بررسی‌های دقیق‌تر تلاش کردند عواملی را شناسایی کنند که برخی افراد را در برابر استرس آسیب‌پذیرتر می‌کنند. الیزابت بیندر، مدیر مؤسسه روان‌پزشکی ماکس پلانک و نویسنده ارشد این مطالعه، گفت:
در تمام گروه‌های سنی، افرادی بیشترین فشار روانی را تجربه کردند که پیش از همه‌گیری نیز در معرض آسیب‌پذیری قرار داشتند؛ از جمله کسانی که از سلامت جسمی ضعیف‌تر، رضایت ذهنی پایین‌تر از زندگی یا وضعیت اقتصادی و اجتماعی نامناسب‌تری برخوردار بودند.
نکته مهم دیگر اینکه شاخص‌های عینی، مانند نرخ ابتلا به کووید ۱۹ یا محدودیت‌های قرنطینه، نتوانستند میزان استرس ذهنی و احساس فشار گزارش‌شده از سوی شرکت‌کنندگان را پیش‌بینی کنند.
این پژوهش نخستین مطالعه‌ای است که تأثیر استرس ناشی از همه‌گیری کووید ۱۹ بر پیری اپی‌ژنتیکی را بررسی می‌کند. یافته‌های آن نشان می‌دهد بحران‌های اجتماعی می‌توانند پیامدهای زیستی قابل‌اندازه‌گیری داشته باشند و در این مورد، نوجوانان و گروه‌هایی که پیش از همه‌گیری نیز آسیب‌پذیر بودند، بیش از دیگران تحت تأثیر قرار گرفتند. با این حال، برای مشخص شدن اینکه این تغییرات در نهایت خطر ابتلا به بیماری‌ها را در آینده افزایش می‌دهند یا خیر، انجام مطالعات پیگیری بلندمدت ضروری خواهد بود.