طعم فلزی، ترش، تلخ یا گندیده در دهان ممکن است با کم‌آبی، کمبود ویتامین، رفلاکس، عفونت یا مشکلات دهان و کبد مرتبط باشد.
طبیعی است که خوردن غذاهای پر از سیر و پیاز برای مدتی طعم و بوی دهان را تغییر دهد، اما اگر بدون ارتباط با آخرین وعده غذایی، مرتب طعم فلزی، ترش، تلخ یا ناخوشایندی در دهان احساس می‌کنید، ممکن است علت دیگری در میان باشد.
تغییر حس چشایی می‌تواند از مشکلات ساده‌ای مثل کم‌آبی بدن، خشکی دهان، عادت‌های خواب یا عوارض داروها ناشی شود، اما گاهی نیز با عفونت، کمبود برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی، رفلاکس معده یا حتی مشکلات کبد و کیسه صفرا ارتباط دارد.
دکتر آنیکت نادگیر، پزشک عمومی به سان می‌گوید:
احساس مداوم یک طعم عجیب در دهان، چه فلزی باشد، چه تلخ، ترش یا صرفاً غیرعادی، بسیار شایع است. در اغلب موارد علت آن بی‌خطر و موقتی است، اما گاهی می‌تواند نشان دهد که لازم است موضوع از نظر پزشکی بررسی شود.
۱. طعم کهنه یا دهان خشک؛ احتمال کم‌آبی بدن
اگر دهان شما خشک است و طعمی کهنه یا ناخوشایند دارد، یکی از دلایل احتمالی کم‌آبی بدن است.
ژاکی لی، داروساز، می‌گوید خشکی دهان که در پزشکی «زروستومیا» نامیده می‌شود، می‌تواند روی حس چشایی، جویدن و بلع تأثیر بگذارد و در موارد شدید حتی صحبت کردن را هم دشوار کند.
نوشیدن آب کافی معمولاً نخستین اقدام است. الکترولیت‌هایی مانند سدیم، پتاسیم و منیزیم نیز در حفظ تعادل مایعات بدن نقش دارند، اما برای بیشتر افراد نیازی به مصرف مکمل‌های الکترولیتی به‌طور روتین وجود ندارد و نوشیدن آب و داشتن رژیم متعادل کافی است.
پزشکان نوشیدن حدود ۶ تا ۸ لیوان مایعات در روز را توصیه می‌کنند، اما نیاز بدن در هوای گرم، هنگام ورزش، تب، بیماری یا تعریق بیشتر افزایش پیدا می‌کند.
خشکی دهان همچنین می‌تواند از عوارض برخی داروها باشد. داروهای ضدافسردگی، آنتی‌هیستامین‌ها، بعضی داروهای مثانه مانند اکسی‌بوتینین، برخی مسکن‌ها و داروهای فشار خون از جمله مواردی هستند که می‌توانند تولید بزاق را کاهش دهند.
افراد مسن بیشتر در معرض این مشکل هستند، زیرا معمولاً چند دارو را هم‌زمان مصرف می‌کنند.
در دوران منوپاز یا یائسگی نیز ممکن است خشکی دهان بیشتر شود. کاهش سطح استروژن می‌تواند روی سلامت بافت‌های دهان و عملکرد غدد بزاقی اثر بگذارد و باعث کاهش بزاق، افزایش تشنگی و خشکی دهان شود.
کاهش بزاق همچنین می‌تواند خطر پوسیدگی دندان و مشکلات لثه را افزایش دهد. اگر خشکی دهان مداوم است، بهتر است پزشک یا دندانپزشک علت آن را بررسی کند.
۲. طعم فلزی؛ از بارداری تا کمبود ویتامین و عفونت
احساس طعم فلزی، شبیه مزه سکه یا فویل آلومینیومی، می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.
این حالت در اوایل بارداری نسبتاً شایع است. کمبود ویتامین B12، آهن یا روی نیز ممکن است با تغییر حس چشایی همراه باشد.
دکتر نادگیر می‌گوید اگر طعم فلزی همراه با علائمی مانند خستگی، رنگ‌پریدگی پوست، زخم‌های دهانی یا درد زبان باشد، احتمال کمبودهای تغذیه‌ای باید بررسی شود.
کمبود B12 به‌ویژه در افراد مسن شایع‌تر است و کمبود آهن نیز در زنانی که عادت ماهانه دارند بیشتر دیده می‌شود.
البته مصرف خودسرانه مکمل راه‌حل مناسبی نیست. اگر علائم ادامه دارد، آزمایش خون می‌تواند مشخص کند که آیا کمبود آهن، B12 یا سایر مواد معدنی وجود دارد یا نه.
گاهی فرد رژیم غذایی مناسبی دارد اما بدنش مواد مغذی را به‌خوبی جذب نمی‌کند. بیماری‌هایی مانند سلیاک می‌توانند باعث سوءجذب شوند.
عفونت‌های دهان، سینوس‌ها یا دستگاه تنفسی نیز ممکن است طعم فلزی یا بد ایجاد کنند. سرماخوردگی، کووید-۱۹، سینوزیت و التهاب لوزه‌ها از جمله نمونه‌ها هستند.
این عفونت‌ها با تولید مخاط و مواد التهابی می‌توانند حس چشایی را مختل کنند. گرفتگی بینی، ترشحات بینی، گلودرد، تب یا احساس ناخوشی عمومی ممکن است همراه این حالت دیده شود.
۳. طعم ترش؛ شاید شب‌ها با دهان باز می‌خوابید
اگر صبح‌ها با طعمی ترش شبیه لیمو از خواب بیدار می‌شوید، یکی از دلایل ممکن خوابیدن با دهان باز است. این اتفاق ممکن است صرفاً از روی عادت باشد یا به دلیل گرفتگی بینی رخ دهد.
تنفس از راه دهان در طول شب باعث کاهش بزاق و خشکی دهان می‌شود و می‌تواند با طعم ترش و گلودرد صبحگاهی همراه باشد.
نوشیدن آب کافی در طول روز و قرار دادن یک لیوان آب کنار تخت می‌تواند کمک‌کننده باشد. استفاده از دستگاه بخور در اتاق خواب نیز در محیط‌های خشک ممکن است مفید باشد.
اما اگر این مشکل همراه با خروپف شدید و خواب‌آلودگی روزانه است، بهتر است احتمال آپنه خواب بررسی شود. در آپنه خواب، تنفس فرد در طول خواب بارها قطع و دوباره شروع می‌شود. این وضعیت می‌تواند با خروپف، نفس‌نفس زدن در خواب و تنفس دهانی همراه باشد.
آپنه خواب درمان‌نشده با افزایش خطر فشار خون بالا، بیماری قلبی و سکته مغزی ارتباط دارد.
۴. طعم گندیده یا بسیار بد؛ احتمال مشکل در دندان و لثه
اگر دهانتان طعمی گندیده یا ماندگار دارد، ممکن است علت آن بهداشت ناکافی دهان و دندان باشد.
دکتر نادگیر می‌گوید طعم کهنه، بوی بد دهان، پوشش روی زبان یا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن از نشانه‌هایی هستند که می‌توانند با تجمع باکتری و بقایای غذا روی دندان‌ها، لثه و زبان ارتباط داشته باشند. این تجمع ممکن است در ادامه باعث التهاب یا بیماری لثه شود.
مسواک زدن دو بار در روز و هر بار حداقل دو دقیقه، استفاده روزانه از نخ دندان یا وسایل تمیزکننده بین دندانی، تمیز کردن زبان و معاینه منظم دندانپزشکی اهمیت دارد.
اگر خونریزی لثه ادامه‌دار است، دندان‌ها لق شده‌اند، لثه متورم یا دردناک است یا زخمی در دهان بیش از دو هفته خوب نمی‌شود، باید معاینه شوید. این علائم ممکن است به بیماری لثه، آبسه دندان و در موارد نادرتر سرطان دهان مربوط باشند.
برخی داروها نیز می‌توانند حس چشایی را تغییر دهند. آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدافسردگی، آنتی‌هیستامین‌ها، داروهای فشار خون و مولتی‌ویتامین‌های حاوی آهن یا روی از جمله این موارد هستند.
در این شرایط نوشیدن آب یا جویدن آدامس بدون قند ممکن است کمک کند، اما نباید داروی تجویزی را بدون مشورت پزشک قطع کرد.
۵. طعم تلخ؛ احتمال ریفلاکس یا مشکلات صفراوی
طعم تلخ، شبیه قهوه یا شکلات بسیار تلخ، ممکن است به مشکلات دستگاه گوارش مربوط باشد.
ژاکی لی می‌گوید طعم تلخ، به‌ویژه بعد از غذا یا هنگام دراز کشیدن، اغلب با ریفلاکس اسید ارتباط دارد؛ وضعیتی که در آن اسید و محتویات معده به سمت مری و گاهی تا انتهای گلو برمی‌گردند.
علائم دیگر ریفلاکس ممکن است شامل سوزش سر دل، سوءهاضمه، برگشت غذا یا اسید به دهان، سرفه، گرفتگی صدا یا احساس وجود توده در گلو باشد.
خوردن وعده‌های کوچک‌تر، دراز نکشیدن بلافاصله بعد از غذا و کاهش مصرف غذاهای محرکی مثل غذاهای چرب، سرخ‌شده یا تند می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. داروهای ضداسید بدون نسخه نیز برای برخی افراد مفیدند.
اما طعم تلخ در بعضی موارد می‌تواند با مشکلات کبد یا کیسه صفرا ارتباط داشته باشد. سنگ صفرا، التهاب کیسه صفرا یا انسداد جریان صفرا ممکن است ترکیب مایعات گوارشی را تغییر دهد و باعث تغییر طعم دهان شود.
اگر طعم تلخ همراه با درد شکم، به‌ویژه زیر دنده‌های سمت راست، حالت تهوع، زرد شدن پوست یا چشم‌ها، ادرار تیره یا مدفوع کم‌رنگ باشد، باید از نظر پزشکی بررسی شود.
چه زمانی طعم عجیب دهان جدی است؟
طعم غیرعادی دهان معمولاً خطرناک نیست، اما اگر همراه با برخی علائم باشد باید فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کرد.
دکتر نادگیر می‌گوید مشکل در تنفس یا بلع، تورم لب‌ها، زبان یا گلو، استفراغ خونی، مدفوع سیاه، درد شدید قفسه سینه یا علائم ناگهانی عصبی مانند ضعف یک‌طرفه بدن یا اختلال در تکلم، نیاز به رسیدگی فوری دارند.
این علائم ممکن است با واکنش آلرژیک شدید، خونریزی گوارشی، مشکلات قلبی یا ریوی یا یک مشکل عصبی جدی مرتبط باشند.
تغییر ناگهانی حس چشایی بدون علت مشخص، ادامه علائم برای بیش از چهار تا شش هفته، تشنگی بیش از حد، تکرر ادرار، زردی پوست و چشم یا گیجی نیز از مواردی هستند که بهتر است توسط پزشک بررسی شوند.
