معاون امور رسانهای و تبلیغات وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، گفت:پیشنهاد کرد خبرگزاری کتاب ایران با ایجاد «پنجره جهانی کتاب ایران»، زمینه معرفی میراث و آثار ایرانی، حضور مؤثرتر آنها در فضای دیجیتال و هوش مصنوعی و افزایش سهم ایران از اقتصاد محتوای جهانی را فراهم کند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، آیین بیستمین سالروز تاسیس خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، سهشنبه(۲۶ آبانماه) با حضور محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیکنام حسینیپور، رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمدرضا نوروزپور، معاون امور رسانهای و تبلیغات وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و دبیر سیوچهارمین دوره هفته کتاب، مظاهر بابایی، معاون کتاب و فرهنگ و مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
معاون امور رسانهای و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر ضرورت تقویت قدرت فرهنگی و گسترش نفوذ و تأثیرگذاری فرهنگ و زبان فارسی، پیشنهاد کرد خبرگزاری کتاب ایران با ایجاد «پنجره جهانی کتاب ایران»، زمینه معرفی میراث و آثار ایرانی، حضور مؤثرتر آنها در فضای دیجیتال و هوش مصنوعی و افزایش سهم ایران از اقتصاد محتوای جهانی را فراهم کند.
محمدرضا نوروزپور در مراسم گرامیداشت بیستمین سالگرد تأسیس خبرگزاری کتاب ایران، همزمان با سیوچهارمین هفته کتاب، ضمن قدردانی از تلاشهای مدیران و کارکنان ایبنا، این خبرگزاری را یکی از حلقههای مؤثر ارتباط میان کتاب و جامعه دانست و گفت: ایبنا در طول فعالیت خود، به معرفی آثار، شنیدهشدن صدای نویسندگان، مترجمان و ناشران، ترویج مطالعه و گسترش نقد و گفتوگوی فرهنگی کمک کرده و آرشیو آن امروز بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخ نشر کشور است.
وی با اشاره به حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و شهادت رهبر انقلاب، جمعی از فرماندهان و هموطنان، بهویژه کودکان بیگناه میناب، اظهار کرد: این رنج مشترک، اهمیت پاسداری از ایران و تقویت همه مؤلفههای قدرت ملی را بیش از پیش آشکار کرد. قدرت کشورها افزون بر توان اقتصادی و دفاعی، به ظرفیت آنها برای تولید اندیشه، انتقال دانش، روایت تجربههای خود و تأثیرگذاری بر دیگر جوامع وابسته است. فرهنگ در داخل، حافظه مشترک، همبستگی و پیوند اجتماعی را تقویت میکند و در عرصه جهانی، زمینه نفوذ معنوی، گفتوگو و اثرگذاری یک ملت را فراهم میآورد. ثبت و روایت دقیق آنچه بر مردم ایران گذشته است نیز بخشی از همین مسئولیت فرهنگی است؛ مسئولیتی برای حفظ حقیقت، زنده نگهداشتن یاد جانباختگان و رساندن صدای ملت ایران به جهان.
نوروزپور زبان فارسی را یکی از پایههای قدرت فرهنگی ایران توصیف کرد و افزود: زبان فارسی حامل بخش بزرگی از حافظه تاریخی، دانش، ادبیات و تجربه تمدنی ماست. تقویت این زبان و گسترش حضور آن در جهان، به معنای افزایش امکان انتقال اندیشه و فرهنگ ایرانی و توسعه ارتباط با ملتهای دیگر است. کتاب نیز یکی از مهمترین سرچشمههای این قدرت و از اصلیترین بسترهای حفظ و گسترش زبان فارسی است.
گنجینه تمدن ایرانی ـ اسلامی باید در جهان دیجیتال شناخته شود
معاون امور رسانهای و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به ظرفیت میراث مکتوب کشور گفت: گنجینهای عظیم از معارف و علوم گوناگون در تمدن ایرانی ـ اسلامی وجود دارد؛ از فلسفه، حکمت و ادبیات تا پزشکی، ریاضیات، نجوم، تاریخ، جغرافیا و هنر. این میراث، نشاندهنده سهم این تمدن در گسترش دانش بشری و خدماتی است که به جهانیان کرده است.
وی ادامه داد: بخش مهمی از این گنجینه در کتابها، نسخههای خطی، اسناد و مجموعههای پژوهشی نگهداری میشود، اما همه آن به شکلی دسترسپذیر و قابل استفاده در جهان دیجیتال حضور ندارد. باید این فاصله را کاهش دهیم تا سهم تمدن ایرانی ـ اسلامی در دانش و فرهنگ جهان، دقیقتر و گستردهتر شناخته شود.
نوروزپور تأکید کرد: لازم است این گنجینه، با حفظ اصالت منابع و رعایت حقوق پدیدآورندگان، به کلاندادههای معتبر، سازمانیافته و قابل دسترسی برای ابزارهای هوش مصنوعی تبدیل شود؛ دادههایی که دانش و معارف این تمدن را به جهانیان بشناساند و امکان ورود و نقشآفرینی آن را در اقتصاد محتوای جهانی فراهم کند.
وی افزود: دیجیتالسازی نباید به تصویربرداری از صفحات و نگهداری فایلها محدود بماند. این منابع باید به متنهای قابل جستوجو و پردازش تبدیل شوند، مشخصات و منشأ آنها روشن باشد و ارتباط میان موضوعات، آثار و پدیدآورندگان بهدرستی سامان یابد تا بتوان از ظرفیت آنها در پژوهش، آموزش و تولید محتوا بهره برد.
قلمرو دیجیتال، عرصه گسترش نفوذ فرهنگ و زبان فارسی
نوروزپور با بیان اینکه عرصه ظهور و بروز قدرت فرهنگی کشورها از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته است، گفت: امروز بخش مهمی از مواجهه مردم جهان با فرهنگها و زبانها از مسیر رسانههای دیجیتال، موتورهای جستوجو و ابزارهای هوش مصنوعی شکل میگیرد. در چنین شرایطی، حضور مؤثر در قلمرو دیجیتال، یکی از الزامات تقویت قدرت فرهنگی و گسترش نفوذ و تأثیرگذاری فرهنگ و زبان فارسی است.
وی اظهار کرد: برخورداری از پیشینه تمدنی و آثار ارزشمند، بهتنهایی برای اثرگذاری در جهان امروز کافی نیست. این سرمایه باید معرفی شود، در دسترس قرار گیرد و امکان استفاده و ارجاع پیدا کند. هر اثر معتبری که درست معرفی و دسترسپذیر میشود، فرصتی تازه برای شناخت ایران و آشنایی با ظرفیتهای زبان فارسی ایجاد میکند.
معاون وزیر فرهنگ افزود: ممکن است کتابی مهم درباره تاریخ، فرهنگ یا تجربه مردم ایران منتشر شده باشد، اما در فضای دیجیتال جز تصویر جلد، عنوان و قیمت آن اطلاعات چندانی وجود نداشته باشد. چنین کتابی منتشر شده است، اما اندیشه و محتوای آن هنوز فرصت کافی برای حضور و تأثیرگذاری در جهان پیدا نکرده است. رسانه تخصصی کتاب میتواند این فاصله را کاهش دهد.
وی بیان کرد: گسترش حضور فرهنگی صرفاً با افزایش تعداد مطالب محقق نمیشود؛ اعتبار منابع، کیفیت زبان، تنوع موضوعات و سهولت دسترسی نیز اهمیت دارد. باید محتوایی تولید و عرضه کنیم که هم نماینده غنای فرهنگ ایران باشد و هم به تقویت حضور فارسی در محیطهای دیجیتال و سامانههای هوشمند کمک کند.
ضرورت بازنگری در شیوه معرفی کتابها
معاون امور مطبوعاتی وفرهنگ و ارشاد اسلامی، در بخش دیگری از سخنان خود، پیشنهاد کرد خبرگزاری کتاب ایران برای معرفی آثار، چارچوبی مشخص و هدفمند در نظر بگیرد تا محتوای تولیدشده علاوه بر مخاطبان انسانی، برای موتورهای جستوجو و سامانههای هوش مصنوعی نیز قابل شناسایی و استفاده باشد.
وی توضیح داد: معرفی کتاب نباید صرفاً به یک گزارش طولانی و کلی محدود شود. باید اطلاعات اصلی و کاربردی اثر بهصورت دقیق و منظم ارائه شود؛ از جمله اینکه کتاب درباره چیست، نویسنده آن کیست، با چه هدفی نوشته شده و چه مسئله یا موضوعی را دنبال میکند.
نوروزپورهمچنین بر ضرورت ارائه اطلاعات تکمیلی درباره مشخصات نشر، تعداد صفحات، وضعیت انتشار و مجوز کتاب و نیز ظرفیتهای ترجمه و اقتباس آن تأکید کرد.
«پنجره جهانی کتاب ایران»؛ پیوند کتاب ایرانی با مخاطبان جهان
نوروزپور در ادامه پیشنهاد کرد بخشی با عنوان «پنجره جهانی کتاب ایران» در ایبنا ایجاد یا توسعه یابد تا آثار ایرانی بهتدریج صاحب پروندههای معرفی معتبر، ماندگار و چندزبانه شوند.
وی درباره این پیشنهاد گفت: برای هر اثر منتخب میتوان صفحهای فراهم کرد که معرفی موضوع و اهمیت کتاب، مشخصات پدیدآورندگان، نقدها، گفتوگوهای مرتبط و نمونههای مجاز متن را در کنار هم قرار دهد. معرفی آثار به زبانهای دیگر، با ارجاع روشن به اثر اصلی و منابع فارسی، امکان آشنایی مخاطبان و فعالان فرهنگی جهان با کتاب و اندیشه ایرانی را افزایش میدهد.
او با تأکید بر پوشش تنوع فرهنگی و علمی کشور افزود: این پنجره باید هم میراث مکتوب تمدن ایرانی ـ اسلامی و هم تولیدات معاصر را معرفی کند؛ از ادبیات، فلسفه و علوم انسانی تا آثار علمی، ادبیات کودک و تاریخ و فرهنگ محلی. نویسندگان و ناشران کمترشناختهشده نیز باید فرصت حضور در آن را داشته باشند.
نوروزپور پیشنهاد کرد این طرح با مجموعهای محدود و متنوع از آثار و با استفاده از آرشیو موجود، در همکاری با ناشران، پدیدآورندگان، پژوهشگران و متخصصان فناوری آغاز شود و بهتدریج توسعه یابد.
کتاب، سوخت اصلی اقتصاد محتوا
معاون امور رسانهای و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بخش دیگری از سخنان خود را به اقتصاد محتوا اختصاص داد و گفت: اقتصاد محتوا بر خلق ارزش اقتصادی از اندیشه، دانش، روایت و خلاقیت استوار است و حوزههایی مانند نشر، سینما، موسیقی، انیمیشن، نمایش، آموزش و بازیهای رایانهای را در بر میگیرد.
وی جایگاه کتاب در این حوزه را بنیادی دانست و اظهار کرد: «کتاب در اقتصاد محتوا، هم محصول است و هم سرچشمه خلق محصولات تازه.» یک رمان میتواند مبنای فیلم یا نمایش قرار گیرد، یک روایت تاریخی به مستند تبدیل شود، یک اثر علمی زمینه تولید محتوای آموزشی را فراهم کند و یک جهان داستانی، ظرفیت خلق انیمیشن یا بازی رایانهای داشته باشد.
نوروزپور افزود: گنجینه تمدنی و تولیدات فرهنگی امروز ایران، ظرفیت حضور در این زنجیره جهانی را دارند. معرفی حرفهای و دسترسپذیرکردن این آثار میتواند زمینهای فراهم کند تا اندیشهها، روایتها و دانش ایرانی در قالب محصولات تازه به مخاطبان بیشتری برسد و برای پدیدآورندگان و فعالان فرهنگی کشور نیز فرصت اقتصادی ایجاد شود.
وی تأکید کرد: ارزش اقتصادی یک کتاب به فروش نسخههای آن محدود نمیشود. ترجمه، انتشار در بازارهای دیگر و واگذاری حقوق استفاده و اقتباس میتواند زندگی تازهای برای اثر ایجاد کند و سهم آن را در اقتصاد محتوای جهانی گسترش دهد.
معرفی کتاب با هدف ترغیب به مطالعه، ترجمه و اقتباس
نوروزپور کارکرد دیگر «پنجره جهانی کتاب ایران» را تسهیل آشنایی حرفهای با ظرفیت آثار دانست و گفت: معرفی کتاب باید بهگونهای باشد که بدون افشای پایان و گرههای اصلی داستان، خواننده را به مطالعه ترغیب کند و در عین حال، ویژگیها و ظرفیتهای اثر را برای ناشر خارجی، مترجم، تهیهکننده، کارگردان یا سازنده بازی روشن سازد.
وی ادامه داد: در کنار معرفی عمومی، میتوان اطلاعاتی درباره ظرفیت ترجمه و اقتباس، نمونههای مجاز و راه ارتباط با صاحبان حقوق یا نمایندگان آنها ارائه کرد تا علاقهمندان در سراسر جهان بتوانند برای دریافت مجوز ترجمه، انتشار یا اقتباس وارد مذاکره شوند. ایبنا در این فرایند، نقش معرفیکننده و تسهیلگر ارتباط را دارد و مذاکره و قرارداد بر عهده صاحبان حقوق و نمایندگانشان خواهد بود.
او با تأکید بر حفظ استقلال حرفهای رسانه افزود: اعتبار نقد، دقت معرفی و احترام به حقوق پدیدآورندگان باید مبنای این فعالیت باشد؛ زیرا اعتماد مخاطب، مهمترین پشتوانه فرهنگی و اقتصادی یک رسانه تخصصی است.
تقویت قدرت فرهنگی و رونق اقتصاد فرهنگ و هنر
نوروزپور با تشریح پیوند این پیشنهاد با اقتصاد فرهنگ و هنر گفت: وقتی معرفی یک کتاب به ترجمه یا اقتباس منتهی میشود، فرصت اقتصادی از نویسنده و ناشر به مترجم، فیلمنامهنویس، کارگردان، بازیگر، تصویرگر و طراح بازی گسترش مییابد. از این مسیر، اقتصاد محتوا به یکی از موتورهای رونق اقتصاد فرهنگ و هنر تبدیل میشود.
وی افزود: این فرایند، همزمان دستاورد فرهنگی نیز دارد. اثری که به زبانهای دیگر ترجمه میشود یا در قالب فیلم، نمایش و بازی مخاطب پیدا میکند، میتواند حامل روایتها، اندیشهها و تجربههای ایرانی باشد و به گسترش شناخت و تأثیرگذاری فرهنگ ایران کمک کند.
حسینیپور در ادامه این آیین گفت: عرض سلام و ادب دارم، خدمت دوستان خوب خودم در خانه کتاب، یاران قدیمی و جدید؛ همچنین نام و یاد همه کسانی که در ایجاد ایبنا، ایدهپردازی کردند و همه دوستانی که در تاسیس ایبنا، نقش داشتند را گرامی میدارم؛ امیدوارم هرکجا هستند، سالم و تندرست باشند برای همه آنها آروزی موفقیت میکنم.
