محصولات بدون قند لزوماً به معنای انتخابی بی‌ضرر برای سلامت متابولیک نیستند. اگرچه شیرین‌کننده‌های مصنوعی معمولاً باعث افزایش فوری قند خون نمی‌شوند، یافته‌های برخی مطالعات درباره تأثیر احتمالی آن‌ها بر مقاومت به انسولین و سلامت روده، پرسش‌هایی درباره مصرف طولانی‌مدت این ترکیبات مطرح کرده است.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از verywellhealth، جایگزین کردن شکر با شیرین‌کننده‌های مصنوعی معمولاً باعث می‌شود قند خون افزایش کمتری داشته باشد، اما این تمام ماجرا نیست. اگرچه این شیرین‌کننده‌ها می‌توانند به کاهش کالری دریافتی و جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون کمک کنند، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مصرف آن‌ها ممکن است در طولانی‌مدت بر نحوه عملکرد انسولین و تنظیم قند خون نیز تأثیر بگذارد.
-
شیرین‌کننده‌های مصنوعی معمولاً به‌طور مستقیم قند خون را افزایش نمی‌دهند، زیرا مانند شکر در بدن متابولیزه نمی‌شوند.
-
مصرف زیاد یا طولانی‌مدت برخی از این شیرین‌کننده‌ها ممکن است بر حساسیت به انسولین، ترکیب میکروبیوم روده و تنظیم قند خون در بلندمدت تأثیر بگذارد.
-
بهتر است شیرین‌کننده‌های مصنوعی تنها بخشی از یک برنامه غذایی سالم باشند و به‌عنوان راهکار اصلی کنترل قند خون به آن‌ها تکیه نشود.
تفاوت شکر و شیرین‌کننده‌های مصنوعی چیست؟
هنگامی که مواد غذایی یا نوشیدنی‌های حاوی شکر مصرف می‌کنید، بدن آن‌ها را به گلوکز تجزیه می‌کند. گلوکز به‌سرعت وارد جریان خون می‌شود و افزایش قند خون، لوزالمعده را به ترشح انسولین تحریک می‌کند. انسولین هورمونی است که به انتقال گلوکز از خون به سلول‌ها برای تأمین انرژی یا ذخیره‌سازی آن کمک می‌کند.
افزایش مکرر قند خون و ترشح انسولین در طول زمان می‌تواند به مقاومت به انسولین منجر شود و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش دهد.
در مقابل، شیرین‌کننده‌های مصنوعی که به آن‌ها شیرین‌کننده‌های غیرمغذی نیز گفته می‌شود، بدون تأمین کالری قابل‌توجه، طعم شیرین ایجاد می‌کنند و معمولاً باعث افزایش قابل‌اندازه‌گیری قند خون یا ترشح انسولین نمی‌شوند. این ترکیبات مانند شکر به گلوکز تبدیل نمی‌شوند و بخش زیادی از آن‌ها تقریباً بدون تغییر از دستگاه گوارش عبور می‌کنند.
از جمله شیرین‌کننده‌های مصنوعی رایج می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-
سوکرالوز (اسپلندا)
-
آسپارتام (ایکوئال)
-
ساخارین
-
آسه‌سولفام پتاسیم
-
نئوتام
تأثیر فوری شیرین‌کننده‌های مصنوعی بر قند خون چیست؟
شیرین‌کننده‌های مصنوعی بدون کالری شکر، طعم شیرینی زیادی ایجاد می‌کنند. از آنجا که این ترکیبات مانند قند معمولی در بدن متابولیزه نمی‌شوند، معمولاً پس از مصرف، سطح گلوکز خون را افزایش نمی‌دهند.
برخی یافته‌های پژوهشی در این زمینه عبارت‌اند از:
-
در یک مطالعه بالینی مشخص شد مصرف روزانه سوکرالوز خالص یا آسپارتام به مدت دو هفته در بزرگسالان سالم، تغییر مستقیمی در پاسخ قند خون یا انسولین ایجاد نکرد.
-
جایگزین کردن شکر با شیرین‌کننده‌های مصنوعی معمولاً برای جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون مفید تلقی می‌شود؛ به‌ویژه برای افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که در معرض خطر ابتلا به آن قرار دارند.
-
با این حال، برخی مطالعات قدیمی‌تر افزایش اندک قند خون را در تعدادی از افراد پس از مصرف این شیرین‌کننده‌ها گزارش کرده‌اند.
شیرین‌کننده‌های مصنوعی چگونه بر انسولین و سوخت‌وساز بدن تأثیر می‌گذارند؟
اگرچه ممکن است پس از مصرف شیرین‌کننده‌های مصنوعی، قند خون تغییر محسوسی نداشته باشد، نحوه تنظیم گلوکز و انسولین در بدن همچنان می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد.
نتایج برخی مطالعات در این زمینه متفاوت و گاهی هشداردهنده بوده است:
-
در برخی مطالعات مشاهده‌ای روی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، افرادی که شیرین‌کننده‌های مصنوعی مصرف می‌کردند، در مقایسه با سایر افراد مقاومت به انسولین بیشتری داشتند.
-
در یک مطالعه گسترده روی بیش از ۱۰۵ هزار بزرگسال فرانسوی، مصرف بیشتر شیرین‌کننده‌های مصنوعی با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط داشت.
-
برخی بررسی‌های علمی نیز نشان داده‌اند که مصرف این شیرین‌کننده‌ها ممکن است تعادل باکتری‌های روده، پاسخ هورمون‌های اینکرتین، جذب گلوکز در روده و حساسیت به انسولین را تغییر دهد؛ به‌ویژه در صورت مصرف طولانی‌مدت.
به عبارت دیگر، اگرچه تأثیر فوری شیرین‌کننده‌های مصنوعی بر قند خون معمولاً ناچیز است یا اصلاً مشاهده نمی‌شود، احتمال دارد این ترکیبات در بلندمدت بر عملکرد انسولین و تنظیم سوخت‌وساز بدن تأثیر بگذارند. برای مشخص شدن ابعاد این تأثیرات، به مطالعات بیشتری نیاز است.
شیرین‌کننده‌های مصنوعی بر میکروبیوم روده تأثیر می‌گذارند؟
پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند میکروبیوم روده، یعنی مجموعه میکروارگانیسم‌هایی که در دستگاه گوارش زندگی می‌کنند، ممکن است در بخشی از تأثیرات بلندمدت شیرین‌کننده‌های مصنوعی بر کنترل قند خون نقش داشته باشد.
مهم‌ترین یافته‌ها در این زمینه عبارت‌اند از:
-
در مطالعات انجام‌شده روی موش‌ها و انسان‌ها مشخص شده است که برخی شیرین‌کننده‌ها مانند ساخارین و سوکرالوز می‌توانند ترکیب باکتری‌های روده را تغییر دهند. این تغییرات با اختلال در تحمل گلوکز ارتباط داشته‌اند.
-
در یک بررسی علمی، در برخی مطالعات ارتباط میان مصرف شیرین‌کننده‌های مصنوعی و اختلال در تعادل باکتری‌های روده مشاهده شد؛ با این حال، مطالعات دیگری تغییر قابل‌توجهی در ترکیب میکروبیوم گزارش نکردند. بنابراین، نتایج پژوهش‌ها هنوز یکسان نیست.
-
از آنجا که میکروبیوم روده با پیام‌رسانی انسولین، التهاب و سلامت سد دفاعی روده ارتباط دارد، تغییرات آن ممکن است در طول زمان بر تنظیم قند خون تأثیر بگذارد.
بنابراین، شیرین‌کننده‌های مصنوعی اگرچه لزوماً قند خون را مستقیماً افزایش نمی‌دهند، ممکن است از طریق تأثیر بر سلامت روده و سوخت‌وساز بدن، کنترل قند خون در بلندمدت را تحت تأثیر قرار دهند.
برای کنترل بهتر قند خون چه باید کرد؟
افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که نگران سطح قند خون خود هستند، می‌توانند توصیه‌های زیر را در نظر بگیرند:
۱. شیرین‌کننده‌های مصنوعی را تنها بخشی از برنامه غذایی خود بدانید
استفاده از این ترکیبات می‌تواند به کاهش مصرف قند افزوده و جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون کمک کند. با این حال، مصرف مواد غذایی سرشار از فیبر، انتخاب کربوهیدرات‌های کامل و فعالیت بدنی منظم، از پایه‌های اصلی کنترل قند خون هستند و نباید تمام تمرکز را بر محصولات جایگزین شکر گذاشت.
۲. به سایر ترکیبات مواد غذایی توجه کنید
یک محصول حاوی شیرین‌کننده مصنوعی ممکن است همچنان کربوهیدرات، کالری، چربی یا ترکیبات دیگری داشته باشد که بر قند خون تأثیر می‌گذارند.
برای مثال، یک شیرینی با برچسب «بدون قند» ممکن است همچنان به دلیل داشتن آرد یا نشاسته باعث افزایش قند خون شود.
۳. میزان مصرف محصولات شیرین‌شده را کنترل کنید
حتی اگر مواد غذایی مصرفی شما با شیرین‌کننده‌های مصنوعی تهیه شده باشند، زیاده‌روی در مصرف آن‌ها ممکن است بر میکروبیوم روده، تنظیم اشتها و حساسیت به انسولین تأثیر بگذارد.
۴. به تفاوت واکنش بدن افراد توجه کنید
پاسخ بدن به شیرین‌کننده‌های مصنوعی در همه افراد یکسان نیست. افرادی که از قبل مقاومت به انسولین، چاقی یا مشکلات مرتبط با سلامت روده دارند، ممکن است در برابر پیامدهای نامطلوب مصرف مکرر این ترکیبات آسیب‌پذیرتر باشند.
۵. برخی شیرین‌کننده‌های طبیعی را امتحان کنید
استویا یکی از شیرین‌کننده‌های طبیعی است که معمولاً باعث افزایش قند خون یا انسولین نمی‌شود. با این حال، هنگام خرید باید به ترکیبات محصول توجه کنید و نوع خالص استویا را انتخاب کنید که حاوی شیرین‌کننده‌های دیگر نباشد.