با ۷ دسته مهم ارزهای دیجیتال از جمله ارزهای قابل استخراج، هوش مصنوعی، میم کوین‌ها و دیفای آشنا شوید. معرفی پروژه‌های برتر و بررسی کاربرد و ارزش بازار هر دسته.
وقتی اسم ارز دیجیتال می‌آید، بیشتر ما یاد بیت کوین، اتریوم یا تتر می‌افتیم. اما بازار کریپتو فقط به این چند ارز معروف محدود نیست. هزاران پروژه در این بازار فعالیت می‌کنند که هرکدام برای هدف متفاوتی ساخته شده‌اند. بعضی ارزها با دستگاه‌های ماینر استخراج می‌شوند، برخی به توسعه هوش مصنوعی کمک می‌کنند و گروهی دیگر روی سریع‌ترشدن تراکنش‌ها یا حفظ حریم خصوصی کاربران تمرکز دارند.
برای شناخت بهتر این بازار، می‌توان ارزهای دیجیتال را بر اساس کاربرد، فناوری و ویژگی‌هایشان در دسته‌های مختلف قرار داد. در این گزارش، سراغ ۷ دسته مهم ارزهای دیجیتال می‌رویم، با معروف‌ترین پروژه‌های هر حوزه آشنا می‌شویم و ارزهای شاخص آن‌ها را از نظر قیمت و ارزش بازار مقایسه می‌کنیم.
دسته‌بندی ارزهای دیجیتال بر چه اساسی انجام می‌شود؟
برای دسته‌بندی ارزهای دیجیتال معیار ثابتی وجود ندارد. بعضی گروه‌ها بر اساس فناوری شکل گرفته‌اند، مثل ارزهای لایه اول و لایه دوم. بعضی دسته‌ها به کاربرد پروژه‌ها مربوط می‌شوند، مثل ارزهای هوش مصنوعی و صرافی‌های غیرمتمرکز. گروه‌هایی هم مانند ارزهای قابل استخراج، بر اساس شیوه تأیید تراکنش‌ها و تولید کوین شناخته می‌شوند.
نکته جالب این است که یک ارز دیجیتال می‌تواند هم‌زمان در چند دسته قرار بگیرد. برای مثال، بیت کوین هم یک بلاک چین لایه اول است و هم ارز قابل استخراج دارد. زی کش (Zcash) نیز علاوه‌بر این دو ویژگی، در گروه ارزهای حریم خصوصی قرار می‌گیرد. بنابراین اگر نام بعضی پروژه‌ها را در چند بخش این گزارش دیدید، به این دلیل است که از زاویه‌های متفاوتی به آن‌ها نگاه می‌کنیم.
ارزهای قابل استخراج
حتماً درباره استخراج بیت کوین یا دستگاه‌های ماینر شنیده‌اید. اما چرا بعضی ارزهای دیجیتال را می‌توان استخراج کرد و بعضی دیگر چنین قابلیتی ندارند؟
در شبکه‌هایی مانند بیت کوین، بانک یا شرکت مرکزی مسئول تأیید تراکنش‌ها نیست. در عوض، دستگاه‌هایی به نام ماینر با یکدیگر رقابت می‌کنند تا محاسبات رمزنگاری موردنیاز شبکه را انجام دهند. ماینری که موفق شود بلاک معتبر بعدی را ایجاد کند، پاداش می‌گیرد.
این روش اثبات کار (Proof of Work) نام دارد و علاوه‌بر ایجاد کوین‌های جدید، به امنیت شبکه کمک می‌کند.
البته همه ارزهای دیجیتال قابل استخراج نیستند. برای مثال، اتریوم در سال ۲۰۲۲ سازوکار خود را از اثبات کار به اثبات سهام تغییر داد و از آن زمان دیگر امکان استخراج ETH با ماینر وجود ندارد.
معروف‌ترین ارزهای قابل استخراج کدام‌اند؟
بیت کوین: نخستین و شناخته‌شده‌ترین ارز دیجیتال قابل استخراج است. عرضه آن به ۲۱ میلیون واحد محدود شده و تقریباً هر چهار سال یک‌بار، پاداش ایجاد بلاک جدید نصف می‌شود. به این اتفاق هاوینگ می‌گویند.
لایت کوین: یکی از قدیمی‌ترین ارزهای بازار است که با الهام از بیت کوین ساخته شد. زمان ایجاد بلاک در لایت کوین حدود ۲.۵ دقیقه است، در حالی که این فرایند در بیت کوین به‌طور متوسط ۱۰ دقیقه طول می‌کشد.
دوج کوین شاید تعجب کنید که دوج کوین هم قابل استخراج است. این ارز با وجود اینکه در دسته میم کوین‌ها قرار دارد، بلاک چین مستقل خودش را دارد و با سازوکار اثبات کار فعالیت می‌کند. دوج کوین را می‌توان به‌صورت ترکیبی با لایت کوین استخراج کرد.
زی کش: یکی دیگر از ارزهای قابل استخراج است که علاوه‌بر استفاده از اثبات کار، امکان انجام تراکنش‌های محافظت‌شده را نیز فراهم می‌کند. در بخش ارزهای حریم خصوصی بیشتر با آن آشنا می‌شویم.
۱۰ ارز برتر قابل استخراج بر اساس ارزش بازار
| نام ارز | نماد | مارکت کپ |
| بیت کوین | BTC | ۱.۵۸ تریلیون دلار |
| زی کش | ZEC | ۲۱.۷۵ میلیارد دلار |
| دوج کوین | DOGE | ۱۱.۸۸ میلیارد دلار |
| مونرو | XMR | ۱۱.۴۱ میلیارد دلار |
| بیت کوین کش | BCH | ۵.۷۱ میلیارد دلار |
| لایت کوین | LTC | ۴.۳۴ میلیارد دلار |
| اتریوم کلاسیک | ETC | ۱.۱۳ میلیارد دلار |
| کاسپا | KAS | ۹۱۸.۱۵ میلیون دلار |
| دش | DASH | ۶۲۷.۰۱ میلیون دلار |
| بلدکس | BDX | ۵۷۴.۵۶ میلیون دلار |
ارزهای هوش مصنوعی
هوش مصنوعی برای کارکردن به حجم زیادی از داده و قدرت پردازشی نیاز دارد. برای مثال، آموزش مدل‌های پیشرفته یا تولید تصاویر سه‌بعدی می‌تواند به سخت‌افزارهای قدرتمند و پرهزینه نیاز داشته باشد.
حالا تصور کنید به‌جای اینکه تمام این منابع در اختیار چند شرکت بزرگ باشد، افراد و کسب‌وکارهای مختلف بتوانند توان پردازشی خود را در اختیار دیگران بگذارند و در مقابل پاداش بگیرند. این یکی از ایده‌های پروژه‌هایی است که هوش مصنوعی را با فناوری بلاک چین ترکیب می‌کنند.
البته ارزهای هوش مصنوعی همگی کاربرد یکسانی ندارند. بعضی پروژه‌ها روی تأمین قدرت پردازشی کار می‌کنند، برخی به توسعه مدل‌های هوش مصنوعی کمک می‌کنند و گروهی دیگر به دنبال ایجاد بازارهایی برای خدمات یا عامل‌های هوشمند هستند.
معروف‌ترین ارزهای هوش مصنوعی کدام‌اند؟
بیت‌تنسور: بیت‌تنسور شبکه‌ای است که با استفاده از مشوق‌های اقتصادی، به مشارکت‌کنندگان برای ارائه خدمات و منابع مرتبط با هوش مصنوعی پاداش می‌دهد. برای درک بهتر، می‌توان آن را اکوسیستمی تصور کرد که افراد در بخش‌های تخصصی آن رقابت می‌کنند تا خدمات مفیدتری ارائه دهند.
رندر: تصور کنید یک طراح برای رندرکردن انیمیشن سه‌بعدی خود به چند کارت گرافیک قدرتمند نیاز دارد. شبکه رندر تلاش می‌کند افرادی را که به این توان پردازشی نیاز دارند، به صاحبان سخت‌افزار متصل کند. این زیرساخت در برخی فعالیت‌های مرتبط با هوش مصنوعی هم کاربرد دارد.
فت: این پروژه با همکاری چند مجموعه فعال در حوزه هوش مصنوعی شکل گرفته و هدف آن توسعه ابزارها و خدمات هوش مصنوعی است که بدون وابستگی به یک شرکت یا نهاد مرکزی فعالیت کنند.
نیر پروتکل: نیر در اصل یک بلاک چین لایه اول است، اما در سال‌های اخیر فعالیت‌های مرتبط با زیرساخت و ابزارهای هوش مصنوعی را نیز گسترش داده است. به همین دلیل نام آن را در دسته AI هم می‌بینیم.
۱۰ ارز برتر هوش مصنوعی از نظر ارزش بازار
| نام ارز | نماد | مارکت کپ |
| نیر پروتکل | NEAR | ۵.۵۷ میلیارد دلار |
| بیت‌تنسور | TAO | ۲.۷۱ میلیارد دلار |
| استیکد تائو (روت) | SN۰ | ۱.۶۲ میلیارد دلار |
| اینترنت کامپیوتر | ICP | ۱.۴۳ میلیارد دلار |
| ونیس توکن | VVV | ۱.۱۲ میلیارد دلار |
| رندر | RENDER | ۸۳۷.۴۵ میلیون دلار |
| پرل | PEARL | ۵۵۵.۹۵ میلیون دلار |
| گرس | GRASS | ۴۳۲.۸۲ میلیون دلار |
| ویرچوالز پروتکل | VIRTUAL | ۳۹۰.۵۷ میلیون دلار |
| فت | FET | ۳۷۰.۹۹ میلیون دلار |
هنگام بررسی این ارزها باید بین یک پروژه با کاربرد واقعی در حوزه هوش مصنوعی و پروژه‌ای که صرفاً از محبوبیت AI برای تبلیغات استفاده می‌کند تفاوت قائل شویم. همچنین رشد صنعت هوش مصنوعی الزاماً به افزایش قیمت تمام ارزهای این دسته منجر نمی‌شود.
میم کوین‌ها
داستان میم کوین‌ها از یک شوخی اینترنتی شروع شد. در سال ۲۰۱۳، دو برنامه‌نویس دوج کوین را با الهام از تصویر معروف سگ شیبا اینو ساختند. اما این شوخی به‌مرور طرفداران زیادی پیدا کرد و دوج کوین به یکی از ارزهای شناخته‌شده بازار تبدیل شد.
میم کوین‌ها معمولاً از شخصیت‌های اینترنتی، حیوانات، شوخی‌ها یا اتفاقات پرطرفدار شبکه‌های اجتماعی الهام می‌گیرند. برخلاف بسیاری از پروژه‌های زیرساختی، تعداد زیادی از آن‌ها هنگام عرضه کاربرد فنی پیچیده‌ای ندارند.
در این بخش از بازار، جامعه کاربران نقش پررنگی دارد. گاهی یک توییت، حمایت یک فرد مشهور یا شکل‌گیری موجی در شبکه‌های اجتماعی باعث می‌شود توجه معامله‌گران به یک میم کوین جلب شود.
معروف‌ترین میم کوین‌ها کدام‌اند؟
دوج کوین: قدیمی‌ترین میم کوین معروف بازار است. دوج کوین بلاک چین مستقل دارد و علاوه‌بر فعالیت جامعه کاربران، حمایت‌های ایلان ماسک نیز در دوره‌های مختلف باعث افزایش توجه به آن شده است.
شیبا اینو: شیبا ابتدا با الهام از دوج کوین معرفی شد، اما توسعه‌دهندگان آن تلاش کردند اکوسیستمی بزرگ‌تر ایجاد کنند. شبکه شیباریوم و پروژه‌های مرتبط با آن از جمله این تلاش‌ها هستند.
پپه: این میم کوین از شخصیت معروف قورباغه اینترنتی الهام گرفته است. پپه یکی از نمونه‌های شناخته‌شده ارزهایی است که محبوبیتشان تا حد زیادی به فعالیت جامعه کاربران و فضای شبکه‌های اجتماعی وابسته است.
۱۰ میم کوین برتر از نظر ارزش بازار
| نام ارز | نماد | مارکت کپ |
| دوج کوین | DOGE | ۱۱.۸۸ میلیارد دلار |
| شیبا اینو | SHIB | ۲.۷۶ میلیارد دلار |
| پپه | PEPE | ۲.۰۷ میلیارد دلار |
| میم کور | M | ۱.۹۶ میلیارد دلار |
| پامپ فان | PUMP | ۱.۹۱ میلیارد دلار |
| بایننس لایف | BinanceLife | ۵۲۷.۶۹ میلیون دلار |
| آفیشال ترامپ | TRUMP | ۴۷۲.۳۲ میلیون دلار |
| پاجی پنگوئنز | PENGU | ۴۵۶.۷۹ میلیون دلار |
| اس‌پی‌ایکس ۶۹۰۰ | SPX | ۳۳۷.۵۳ میلیون دلار |
| بانک | BONK | ۲۵۶.۹۵ میلیون دلار |
میم کوین‌ها می‌توانند در مدت کوتاهی رشدهای بزرگی تجربه کنند، اما همین وابستگی به هیجان بازار، ریسک آن‌ها را افزایش می‌دهد. محبوبیت زیاد یک میم کوین یا فاصله قیمت آن از سقف تاریخی، به‌تنهایی دلیل مناسبی برای خرید نیست.
ارزهای صرافی‌های غیرمتمرکز
برای خرید و فروش ارز دیجیتال معمولاً سراغ صرافی‌هایی می‌رویم که باید در آن‌ها حساب کاربری بسازیم و دارایی خود را به کیف پول صرافی انتقال دهیم. اما صرافی‌های غیرمتمرکز یا DEX سازوکار متفاوتی دارند.
در این پلتفرم‌ها می‌توانید کیف پول شخصی خود را متصل کنید و ارزهای دیجیتال را از طریق قراردادهای هوشمند معامله کنید. به این ترتیب، در بسیاری از DEXها دارایی تا زمان انجام معامله در کنترل کیف پول خودتان باقی می‌ماند.
برای مثال، فرض کنید مقداری اتریوم در کیف پول متامسک دارید و می‌خواهید آن را به یک توکن دیگر تبدیل کنید. در صرافی غیرمتمرکزی مثل یونی سواپ، می‌توانید کیف پول خود را متصل کنید، توکن موردنظر را انتخاب کنید و معامله را انجام دهید.
بسیاری از این صرافی‌ها به‌جای دفتر سفارش سنتی از استخرهای نقدینگی استفاده می‌کنند. این استخرها منابعی از ارزهای دیجیتال هستند که کاربران تأمین می‌کنند تا معاملات دیگران امکان‌پذیر شود.
معروف‌ترین ارزهای صرافی‌های غیرمتمرکز کدام‌اند؟
یونی سواپ: یونی سواپ یکی از شناخته‌شده‌ترین صرافی‌های غیرمتمرکز است که فعالیت خود را روی شبکه اتریوم آغاز کرد. کاربران می‌توانند در آن توکن‌های مختلف را مبادله کنند. UNI توکن حاکمیتی این پروتکل است.
پنکیک سواپ: پنکیک سواپ ابتدا در اکوسیستم بی‌ان‌بی چین محبوب شد و سپس فعالیتش را به شبکه‌های دیگر گسترش داد.
هایپرلیکویید: یک صرافی غیرمتمرکز برای معامله ارزهای دیجیتال و قراردادهای دائمی است که امکان خرید و فروش بدون واسطه را فراهم می‌کند. توکن HYPE نیز در حاکمیت و اقتصاد این پلتفرم کاربرد دارد.
ارزهای شاخص دسته صرافی‌های غیرمتمرکز
| نام ارز | نماد | مارکت کپ |
| هایپرلیکویید | HYPE | ۲۰.۷۲ میلیارد دلار |
| یونی‌سواپ | UNI | ۴.۵۰ میلیارد دلار |
| پامپ فان | PUMP | ۱.۸۹ میلیارد دلار |
| استر | ASTER | ۱.۷۵ میلیارد دلار |
| ژوپیتر | JUP | ۸۴۲.۱۷ میلیون دلار |
| لایتر | LIT | ۷۸۷.۶۱ میلیون دلار |
| پنکیک سواپ | CAKE | ۶۰۱.۵۸ میلیون دلار |
| ایرودروم فایننس | AERO | ۵۰۱.۰۲ میلیون دلار |
| ریدیوم | RAY | ۴۳۱.۶۱ میلیون دلار |
| کرو دائو | CRV | ۴۳۱.۴۹ میلیون دلار |
نکته مهم این است که خرید توکن یک صرافی غیرمتمرکز با استفاده از خدمات آن تفاوت دارد. برای مثال، برای معامله در یونی سواپ الزاماً نیازی به خرید UNI ندارید. همچنین داشتن این توکن به‌خودی‌خود به معنای مالکیت سهام صرافی یا دریافت سهمی از تمام کارمزد معاملات نیست.
ارزهای لایه اول
برای درک مفهوم لایه اول، یک شهر را تصور کنید که جاده‌ها و خیابان‌های اصلی آن، مسیر رفت‌وآمد خودروها هستند. بلاک چین‌های لایه اول هم نقش زیرساخت اصلی را در دنیای ارزهای دیجیتال دارند.
لایه اول (Layer ۱) به شبکه‌های بلاک چینی مستقلی گفته می‌شود که تراکنش‌ها را ثبت و تأیید می‌کنند. بیت کوین، اتریوم، سولانا و کاردانو از نمونه‌های شناخته‌شده این دسته هستند.
البته همه این شبکه‌ها برای یک هدف ساخته نشده‌اند. بیت کوین بیشتر روی انتقال و نگهداری ارزش تمرکز دارد، در حالی که اتریوم و سولانا امکان ساخت برنامه‌های غیرمتمرکز، بازی‌های بلاک چینی و خدمات مالی را نیز فراهم می‌کنند.
هر شبکه لایه اول معمولاً ارز بومی خودش را دارد که برای پرداخت کارمزد و در بسیاری از موارد، تأمین امنیت شبکه استفاده می‌شود.
معروف‌ترین ارزهای لایه اول کدام‌اند؟
بیت کوین: پروژه بیت کوین نخستین بلاک چین عمومی موفق است که امکان انتقال ارزش را بدون نیاز به یک نهاد مرکزی فراهم کرد. این شبکه از روش اثبات کار استفاده می‌کند و امنیت آن به فعالیت ماینرها وابسته است.
اتریوم: شبکه اتریوم با پشتیبانی از قراردادهای هوشمند، امکان ساخت برنامه‌هایی را فراهم کرد که بدون مدیریت مستقیم یک شرکت مرکزی اجرا می‌شوند. بسیاری از پروژه‌های دیفای و توکن‌ها روی اتریوم یا شبکه‌های مرتبط با آن فعالیت می‌کنند.
سولانا: شبکه سولانا به‌دلیل پردازش سریع تراکنش‌ها و کارمزد نسبتاً پایین شناخته می‌شود. این شبکه میزبان پروژه‌های متنوعی در حوزه میم کوین‌ها، بازی‌ها و صرافی‌های غیرمتمرکز است.
۱۰ ارز برتر لایه اول از نظر ارزش بازار
| نام ارز | نماد | مارکت کپ |
| بیت کوین | BTC | ۱.۵۷ تریلیون دلار |
| اتریوم | ETH | ۲۸۰.۶۷ میلیارد دلار |
| بی‌ان‌بی | BNB | ۹۳.۴۱ میلیارد دلار |
| ریپل | XRP | ۷۹.۳۵ میلیارد دلار |
| سولانا | SOL | ۵۵.۸۹ میلیارد دلار |
| ترون | TRX | ۲۹.۹۸ میلیارد دلار |
| زی کش | ZEC | ۲۱.۴۷ میلیارد دلار |
| هایپرلیکویید | HYPE | ۲۰.۷۴ میلیارد دلار |
| مونرو | XMR | ۱۱.۴۵ میلیارد دلار |
| کاردانو | ADA | ۷.۲۰ میلیارد دلار |
برای مقایسه بلاک چین‌های لایه اول، فقط قیمت ارز بومی مهم نیست. سرعت تأیید تراکنش‌ها، هزینه استفاده از شبکه، میزان تمرکززدایی، امنیت و تعداد کاربران و برنامه‌های فعال هم اهمیت دارند.
ارزهای لایه دوم
تصور کنید یک بزرگراه آن‌قدر شلوغ شده که عبور خودروها زمان زیادی می‌برد. یکی از راه‌حل‌ها ایجاد مسیرهای کمکی است تا بخشی از ترافیک از جاده اصلی برداشته شود.
شبکه‌های لایه دوم هم با ایده‌ای مشابه ساخته شده‌اند. در بلاک چین‌هایی مثل اتریوم، افزایش تقاضا برای انجام تراکنش می‌تواند باعث شلوغی شبکه و افزایش کارمزد شود.
راهکارهای لایه دوم (Layer ۲) تلاش می‌کنند بخشی از پردازش تراکنش‌ها را خارج از لایه اصلی انجام دهند و اطلاعات یا اثبات‌های لازم را به آن برگردانند. به این ترتیب، کاربران می‌توانند بسیاری از فعالیت‌های خود را با هزینه کمتر انجام دهند.
با این وجود، تمام شبکه‌هایی که در بازار با عنوان لایه دوم شناخته می‌شوند، سازوکار یکسانی ندارند. بعضی از آن‌ها به اتریوم وابسته‌اند و برخی برای گسترش قابلیت‌های شبکه‌هایی مانند بیت کوین ساخته شده‌اند.
معروف‌ترین ارزهای لایه دوم کدام‌اند؟
آربیتروم: پروژه آربیتروم یکی از شناخته‌شده‌ترین راهکارهای لایه دوم اتریوم است که از فناوری رول‌آپ استفاده می‌کند. کاربران می‌توانند با هزینه کمتر از بسیاری از برنامه‌های مبتنی بر اتریوم استفاده کنند.
آپتیمیسم: پروژه آپتیمیسم یکی دیگر از راهکارهای مقیاس‌پذیری اتریوم است. فناوری OP Stack آن در ساخت شبکه‌های مختلف نیز استفاده می‌شود.
استارک‌نت: پروژه استارک‌نت با استفاده از اثبات‌های رمزنگاری دانش صفر، تلاش می‌کند تراکنش‌های بیشتری را پردازش کند و در عین حال از ویژگی‌های امنیتی اتریوم بهره ببرد.
۱۰ ارز برتر لایه دوم از نظر ارزش بازار
| نام ارز | نماد | مارکت کپ |
| اوکی‌بی | OKB | ۲.۳۸ میلیارد دلار |
| منتل | MNT | ۱.۵۷ میلیارد دلار |
| آربیتروم | ARB | ۱.۱۲ میلیارد دلار |
| پالیگان | POL | ۹۶۰.۸۷ میلیون دلار |
| استکس | STX | ۶۱۹.۱۹ میلیون دلار |
| دریوی | DRV | ۳۴۰.۶۹ میلیون دلار |
| استارک‌نت | STRK | ۳۲۲.۸۸ میلیون دلار |
| آپتیمیسم | OP | ۲۵۹.۰۴ میلیون دلار |
| زی‌کی‌سینک | ZK | ۱۱۳.۱۹ میلیون دلار |
| ایمیوتبل | IMX | ۱۰۹.۰۳ میلیون دلار |
ارزهای حریم خصوصی
یکی از تصورهای رایج درباره ارزهای دیجیتال این است که تراکنش‌های آن‌ها کاملاً ناشناس هستند. اما در شبکه‌هایی مثل بیت کوین، اطلاعات تراکنش‌ها به‌صورت عمومی روی بلاک چین ثبت می‌شوند.
برای مثال، اگر آدرس کیف پول بیت کوین شخصی را داشته باشید، می‌توانید موجودی و تاریخچه تراکنش‌های آن آدرس را مشاهده کنید. اگرچه نام صاحب کیف پول نمایش داده نمی‌شود، اما گاهی می‌توان با بررسی تراکنش‌ها، آدرس‌ها را به افراد یا مجموعه‌های مشخصی مرتبط کرد.
ارزهای حریم خصوصی برای کاهش این قابلیت ردیابی ساخته شده‌اند. این پروژه‌ها از فناوری‌های رمزنگاری استفاده می‌کنند تا اطلاعاتی مانند فرستنده، گیرنده یا مبلغ تراکنش را پنهان کنند.
البته میزان محرمانگی در همه این ارزها یکسان نیست. بعضی شبکه‌ها حریم خصوصی را به‌صورت پیش‌فرض فراهم می‌کنند و در برخی دیگر، کاربران باید نوع خاصی از تراکنش را انتخاب کنند.
معروف‌ترین ارزهای حریم خصوصی کدام‌اند؟
مونرو: پروژه مونرو یکی از معروف‌ترین ارزهای حریم خصوصی است. این شبکه از فناوری‌های مختلف رمزنگاری استفاده می‌کند تا اطلاعات فرستنده، گیرنده و مبلغ تراکنش را پنهان کند. محرمانگی تراکنش‌ها به‌صورت پیش‌فرض در ساختار مونرو قرار دارد.
زی کش: پروژه زی کش از اثبات‌های دانش صفر برای امکان‌پذیرکردن تراکنش‌های محافظت‌شده استفاده می‌کند. نکته مهم این است که زی کش هم از آدرس‌های شفاف و هم از آدرس‌های محافظت‌شده پشتیبانی می‌کند و تمام تراکنش‌های آن به‌طور خودکار محرمانه نیستند.
دش: پروژه دش از ارزهای قدیمی بازار است که قابلیت اختیاری CoinJoin را برای دشوارترکردن تحلیل برخی تراکنش‌ها ارائه می‌کند. با این وجود، میزان حریم خصوصی آن با مونرو یکسان نیست.
| نام ارز | نماد | مارکت کپ |
| زی‌کش | ZEC | ۲۱.۳۳ میلیارد دلار |
| مونرو | XMR | ۱۱.۴۲ میلیارد دلار |
| اینجکتیو | INJ | ۷۲۷.۵۰ میلیون دلار |
| دش | DASH | ۶۱۷.۳۵ میلیون دلار |
| بلدکس | BDX | ۵۷۰.۴۷ میلیون دلار |
| دیکرد | DCR | ۲۲۸.۴۷ میلیون دلار |
| داسک | DUSK | ۵۱.۲۶ میلیون دلار |
| زانو | ZANO | ۴۸.۷۱ میلیون دلار |
| پایرت چین | ARRR | ۳۶.۷۶ میلیون دلار |
| ورج | XVG | ۳۶.۵۵ میلیون دلار |
ارزهای حریم خصوصی علاوه‌بر ریسک‌های معمول بازار، با محدودیت‌های معاملاتی نیز روبه‌رو هستند. برخی صرافی‌های بین‌المللی به‌دلیل الزامات قانونی و نظارتی، پشتیبانی از این ارزها را محدود کرده‌اند. بنابراین قبل از خرید باید امکان معامله، واریز و برداشت آن‌ها را بررسی کرد.
مقایسه ۷ دسته ارز دیجیتال از نظر کاربرد و ریسک
تا اینجا با هفت دسته متفاوت از ارزهای دیجیتال آشنا شدیم. اما مهم‌ترین ویژگی هر گروه چیست؟ جدول زیر پاسخ این سوال را به شما می‌دهد:
| دسته ارز دیجیتال | کاربرد و ویژگی اصلی |
| ارزهای قابل استخراج | تأیید تراکنش‌ها، تأمین امنیت شبکه و تولید کوین‌های جدید |
| ارزهای هوش مصنوعی | تأمین زیرساخت پردازشی و توسعه خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی |
| میم کوین‌ها | دارایی‌های دیجیتال شکل‌گرفته بر اساس ترندهای اینترنتی و حمایت جامعه کاربران |
| ارزهای صرافی غیرمتمرکز | تسهیل معاملات ارزهای دیجیتال بدون واسطه متمرکز |
| ارزهای لایه اول | ایجاد زیرساخت مستقل برای ثبت تراکنش‌ها و اجرای برنامه‌های بلاک چینی |
| ارزهای لایه دوم | افزایش ظرفیت پردازش و کاهش هزینه تراکنش‌های شبکه اصلی |
| ارزهای حریم خصوصی | محافظت از اطلاعات فرستنده، گیرنده و مبلغ تراکنش‌ها |
چه دسته‌های دیگری از ارزهای دیجیتال وجود دارند؟
هفت دسته‌ای که تا اینجا معرفی کردیم، تنها بخشی از دنیای متنوع ارزهای دیجیتال هستند. پروژه‌های کریپتویی را می‌توان بر اساس کاربرد، فناوری و خدماتی که ارائه می‌دهند در گروه‌های بسیار بیشتری قرار داد. در ادامه با چند دسته شناخته‌شده دیگر آشنا می‌شویم:
- ارزهای قابل استیکینگ: این ارزها به کاربران اجازه می‌دهند با قفل‌کردن یا سپردن دارایی خود در سازوکار شبکه، به تأمین امنیت و تأیید تراکنش‌ها کمک کنند و در مقابل پاداش بگیرند. اتریوم (ETH)، سولانا (SOL)، کاردانو (ADA) و پولکادات (DOT) از نمونه‌های معروف این دسته هستند.
- ارزهای گیمینگ: این توکن‌ها در بازی‌های مبتنی بر بلاک چین برای خرید آیتم‌های درون بازی، پاداش‌دادن به بازیکنان یا مشارکت در اقتصاد بازی استفاده می‌شوند. اکسی اینفینیتی (AXS)، ایمیوتبل (IMX) و گالا (GALA) از پروژه‌های شناخته‌شده این حوزه هستند.
- ارزهای دیفای: این پروژه‌ها خدمات مالی مانند وام‌دهی، وام‌گیری، سپرده‌گذاری و معامله را بدون نیاز به واسطه‌های سنتی ارائه می‌کنند. آوه (AAVE)، میکر (MKR) و کامپاند (COMP) از نمونه‌های معروف این دسته هستند.
- ارزهای دارایی واقعی یا RWA: این پروژه‌ها تلاش می‌کنند دارایی‌های دنیای واقعی مانند اوراق قرضه، املاک و کالاها را به شکل توکن روی بلاک چین عرضه کنند. اوندو (ONDO)، سنتریفیوژ (CFG) و پلام (PLUME) از پروژه‌های شناخته‌شده این حوزه هستند.
- ارزهای زیرساخت فیزیکی غیرمتمرکز یا DePIN: این پروژه‌ها از ظرفیت و منابع فیزیکی افراد و کسب‌وکارها، مانند فضای ذخیره‌سازی، اینترنت و قدرت پردازشی برای ایجاد شبکه‌های غیرمتمرکز استفاده می‌کنند. فایل‌کوین (FIL)، هلیوم (HNT) و آکاش (AKT) از نمونه‌های شناخته‌شده این دسته هستند.
- استیبل کوین‌ها: این ارزها با هدف حفظ ارزش نسبتاً ثابت طراحی شده‌اند و معمولاً ارزش آن‌ها به دارایی‌هایی مانند دلار آمریکا وابسته است. تتر (USDT)، یو‌اس‌دی کوین (USDC) و دای (DAI) از معروف‌ترین نمونه‌های این گروه هستند.
نکته: این دسته‌بندی‌ها نیز مانند گروه‌های قبلی کاملاً مستقل از یکدیگر نیستند. برای مثال، یک ارز می‌تواند هم‌زمان در گروه دیفای و حاکمیتی قرار بگیرد یا یک پروژه دیفای از استیکینگ هم پشتیبانی کند.
از کجا دسته‌های مختلف ارزهای دیجیتال را در کوین‌گکو پیدا کنیم؟
اگر بخواهید ببینید هر ارز دیجیتال در چه دسته‌ای قرار می‌گیرد یا اصلاً چه دسته‌بندی‌هایی در بازار وجود دارد، کوین‌گکو (Coingecko) یکی از ساده‌ترین ابزارها برای این کار است. در این سایت می‌توانید هم فهرست دسته‌ها را ببینید و هم با کلیک روی هر دسته، ارزهای مربوط به آن را پیدا کنید.
مرحله ۱: ورود به بخش دسته‌بندی‌ها
مرحله ۲: مشاهده فهرست دسته‌ها
مرحله ۳: بررسی ارزهای هر دسته
بعد از ورود به صفحه هر دسته، می‌توانید اطلاعات ارزهای آن گروه را ببینید. مهم‌ترین بخش‌ها معمولاً شامل قیمت، مارکت کپ، حجم معاملات ۲۴ ساعته و نمودار ۷ روز اخیر هستند. به این ترتیب، هم با پروژه‌های مهم هر دسته آشنا می‌شوید و هم می‌توانید آن‌ها را با هم مقایسه کنید.
پیش از خرید ارزهای هر دسته به چه نکاتی توجه کنیم؟
انتخاب یک ارز دیجیتال مناسب فقط به شناخت دسته‌بندی و محبوبیت آن محدود نمی‌شود. ممکن است پروژه‌ای فناوری جذابی داشته باشد، اما توکن آن کاربرد مشخصی نداشته باشد یا تیم توسعه‌دهنده نتواند وعده‌های خود را عملی کند. برای بررسی دقیق‌تر پروژه‌ها و پیدا کردن فرصت‌های مناسب، بهتر است چند عامل را در نظر بگیرید:
- کاربرد واقعی و میزان پذیرش پروژه: بررسی کنید پروژه چه مشکلی را حل می‌کند و آیا محصول آن در دنیای واقعی کاربرد دارد یا صرفاً بر اساس یک ایده جذاب شکل گرفته است. تعداد کاربران فعال، میزان استفاده از خدمات، درآمد پروتکل و استقبال کسب‌وکارها می‌توانند نشان دهند که یک پروژه تا چه اندازه توانسته جایگاه خود را در بازار پیدا کند.
- تیم توسعه‌دهنده و اعتبار پروژه: سابقه بنیان‌گذاران، تجربه اعضای تیم و شفافیت عملکرد آن‌ها اهمیت زیادی دارد. مشکلات مدیریتی، اختلافات داخلی، اتهامات کلاهبرداری، ضعف امنیتی و وعده‌های عملی‌نشده می‌توانند اعتماد بازار به یک پروژه را از بین ببرند.
- جامعه کاربران و حمایت از پروژه: یک جامعه فعال می‌تواند به رشد و ماندگاری پروژه کمک کند. البته صرفاً تعداد دنبال‌کنندگان شبکه‌های اجتماعی مهم نیست. میزان مشارکت کاربران، فعالیت توسعه‌دهندگان و حمایت واقعی جامعه از محصولات پروژه را بررسی کنید.
- توکنومیک و برنامه عرضه ارز: تعداد توکن‌های در گردش، حداکثر عرضه، نحوه توزیع و برنامه آزادسازی توکن‌های قفل‌شده را بررسی کنید. برای مثال، اگر مقدار زیادی توکن در اختیار سرمایه‌گذاران اولیه یا تیم توسعه‌دهنده باشد و قرار باشد به‌زودی آزاد شود، احتمال افزایش فشار فروش وجود دارد.
- جایگاه پروژه در مقایسه با رقبا: ببینید پروژه چه تفاوتی با رقبای خود دارد و چرا کاربران باید از خدمات آن استفاده کنند. تعداد رقبای قدرتمند، سهم پروژه از بازار، مزیت فناوری و توانایی آن برای حفظ کاربران، در ارزیابی آینده پروژه اهمیت دارند.
- جایگاه بازار در چرخه صعودی یا نزولی: حتی پروژه‌های قدرتمند هم در تمام شرایط بازار عملکرد یکسانی ندارند. بررسی روند بیت کوین، دامیننس آن و وضعیت آلت کوین‌ها کمک می‌کند بفهمید بازار در کدام مرحله از چرخه قرار دارد و آیا شرایط برای رشد دسته موردنظر مساعد است یا خیر.
- شرایط اقتصاد کلان: نرخ بهره آمریکا، تورم، سیاست‌های فدرال رزرو، قدرت دلار و وضعیت نقدینگی جهانی می‌توانند بر تمایل سرمایه‌گذاران به خرید دارایی‌های پرریسک تأثیر بگذارند. بنابراین هنگام بررسی یک پروژه، شرایط اقتصاد جهانی را هم در نظر بگیرید.
- جریان سرمایه میان دسته‌های مختلف: سرمایه در بازار کریپتو همیشه بین تمام حوزه‌ها به یک اندازه توزیع نمی‌شود. ممکن است در یک دوره، میم کوین‌ها مورد توجه قرار بگیرند و در دوره‌ای دیگر، پروژه‌های هوش مصنوعی یا دیفای رشد بیشتری تجربه کنند. بررسی ارزش بازار، حجم معاملات و عملکرد نسبی دسته‌ها می‌تواند به شناسایی حوزه‌های مورد توجه بازار کمک کند.
- زمان مناسب خرید و فروش: بعد از انتخاب پروژه، باید قیمت مناسبی برای ورود پیدا کنید. بررسی محدوده‌های حمایت و مقاومت، روند قیمت، حجم معاملات و نسبت سود احتمالی به زیان به شما کمک می‌کند تصمیم دقیق‌تری بگیرید. همچنین بهتر است پیش از خرید، هدف قیمتی و شرایط خروج از معامله را مشخص کنید.
اولین قدم برای بررسی ارزهای دیجیتال
بازار ارزهای دیجیتال مجموعه‌ای از پروژه‌ها با اهداف و فناوری‌های متفاوت است. بعضی شبکه‌ها مانند بیت کوین روی انتقال ارزش تمرکز دارند، برخی مانند اتریوم زیرساخت اجرای برنامه‌های بلاک چینی را فراهم می‌کنند و گروه‌هایی مانند میم کوین‌ها بیشتر تحت‌تأثیر فعالیت جامعه کاربران و هیجان بازار هستند.
شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند هنگام بررسی یک ارز جدید، فقط به قیمت یا رشد چندروزه آن توجه نکنیم و ابتدا بفهمیم پروژه در چه حوزه‌ای فعالیت می‌کند، رقبایش چه کسانی هستند و چه عواملی می‌توانند بر آینده آن تأثیر بگذارند.