تشنج‌های صرعی معمولاً غیرقابل پیش‌بینی هستند و تشخیص آن‌ها کار آسانی نیست. گاهی حتی خود فرد مبتلا نیز متوجه نمی‌شود که دچار تشنج شده است. بااین‌حال، ممکن است سگ‌ها بتوانند این اتفاق را تشخیص دهند؛ آن هم نه‌فقط سگ‌های خانگی افراد مبتلا؛ پژوهشی جدید نشان می‌دهد حتی سگ‌هایی که هیچ آموزشی ندیده‌اند، پیش‌تر با بیماری
تشنج‌های صرعی معمولاً غیرقابل پیش‌بینی هستند و تشخیص آن‌ها کار آسانی نیست. گاهی حتی خود فرد مبتلا نیز متوجه نمی‌شود که دچار تشنج شده است.
بااین‌حال، ممکن است سگ‌ها بتوانند این اتفاق را تشخیص دهند؛ آن هم نه‌فقط سگ‌های خانگی افراد مبتلا؛ پژوهشی جدید نشان می‌دهد حتی سگ‌هایی که هیچ آموزشی ندیده‌اند، پیش‌تر با بیماری صرع مواجه نشده‌اند و تجربه‌ای در زمینه تشخیص بیماری‌ها ندارند، ممکن است بتوانند بوی تشنج یک فرد کاملاً غریبه را شناسایی کنند.
پژوهشگران دانشگاه میلان ایتالیا، نمونه‌های عرق یک داوطلب زن ۶ ساله مبتلا به صرع را در دو وضعیت جمع‌آوری کردند: زمانی که او دچار تشنج شده بود و زمانی که تشنج نداشت.
سپس این نمونه‌ها در اختیار ۳۰ سگ از نژادهای مختلف، شامل سگ‌های اصیل و دورگه، قرار گرفتند؛ سگ‌هایی که نه با این فرد آشنایی داشتند و نه قبلاً بوی بدن او را استشمام کرده بودند.
هر سگ همراه صاحب خود وارد اتاقی می‌شد و دو دقیقه فرصت داشت تا آزادانه سه بوی مختلف را در سه ایستگاه جداگانه بررسی کند.
این بوها شامل عرق جمع‌آوری‌شده هنگام تشنج، عرق مربوط به شش ساعت قبل یا بعد از تشنج و یک پد گاز استریل به‌عنوان نمونه کنترل بودند.
پژوهشگران از راه دور و از طریق پخش زنده ویدئویی رفتار سگ‌ها را زیر نظر داشتند؛ نکته مهم این بود که نه صاحبان سگ‌ها و نه پژوهشگر حاضر در آزمایش نمی‌دانستند در هر مرحله، نمونه مربوط به تشنج در کدام ایستگاه قرار گرفته است.
در پایان آزمایش مشخص شد ۱۴ سگ از میان ۳۰ سگ، ابتدا به سراغ نمونه مربوط به تشنج رفته‌اند؛ آماری که ۴۰ درصد بیشتر از میزانی است که صرفاً بر اساس شانس انتظار می‌رود.
نتایج این پژوهش در مجله Annals of the Italian National Institute of Health منتشر شده‌اند و نشان می‌دهند حتی سگ‌های آموزش‌ندیده نیز ممکن است واکنشی حسی و غریزی به بوی تشنج نشان دهند. نکته جالب‌تر اینکه برای تشخیص این بو، لازم نیست فرد مبتلا صاحب سگ باشد.
چیدمان آزمایش برای بررسی واکنش سگ‌ها به بوهای مرتبط با تشنج: (a) ایستگاه بویایی حاوی نمونه عرق و یک ظرف غذای خالی؛ (b) سه ایستگاه بویایی که هرکدام در فاصله سه متری از نقطه شروع سگ قرار گرفته‌اند.
البته همه سگ‌های شرکت‌کننده به سراغ تمام ایستگاه‌های بو نرفتند؛ بااین‌حال، آن‌ها از نمونه مربوط به تشنج به‌اندازه سایر نمونه‌ها دوری نکردند.
به نظر نمی‌رسید این بو باعث ناراحتی یا ترس سگ‌ها شود، اما برخی از آن‌ها سریع‌تر از بقیه به سمت این نمونه جذب می‌شدند.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتند:
هیچ نشانه رفتاری از پریشانی، ترس یا اضطراب مشاهده نشد. ایستگاه‌هایی که مورد بررسی قرار نگرفتند، صرفاً نادیده گرفته شدند و هیچ نشانه قابل مشاهده‌ای از ناراحتی یا عقب‌نشینی در واکنش به آن‌ها وجود نداشت.
برای ترغیب سگ‌ها به بررسی ایستگاه‌های بو، پژوهشگران در کنار هر نمونه، یک ظرف غذای خالی قرار دادند؛ با وجود این تغییر، باز هم احتمال اینکه سگ‌ها ابتدا نمونه مربوط به تشنج را بررسی کنند، بیشتر بود.
بااین‌حال، تفاوتی در مدت‌زمانی که سگ‌ها صرف بو کشیدن نمونه‌های مختلف می‌کردند یا تعداد دفعات بازگشت آن‌ها به هر نمونه وجود نداشت. این نتایج نشان می‌دهند سگ‌ها بوی مربوط به تشنج را در اولویت قرار می‌دهند، اما لزوماً زمان بیشتری را برای بررسی و شناخت آن صرف نمی‌کنند.
پژوهشگران احتمال می‌دهند نمونه‌های مربوط به تشنج حاوی ترکیبات آلی فراری باشند که بوی مشخصی ایجاد می‌کنند و بینی سگ‌ها می‌تواند آن‌ها را در مدت‌زمان کوتاهی تشخیص دهد.
تیم تحقیقاتی در این‌باره توضیح داد:
در چنین شرایطی، بررسی طولانی‌مدت برای تشخیص تفاوت بوها ضروری نخواهد بود و پس از نزدیک شدن اولیه، مدت‌زمان کاوش افزایش پیدا نمی‌کند.
از دهه ۱۹۹۰ میلادی، سگ‌ها برای واکنش نشان دادن به تشنج آموزش دیده‌اند و حتی می‌توانند پیش از وقوع تشنج، افراد مبتلا به صرع را از آن آگاه کنند. این توانایی شباهت زیادی به قابلیت سگ‌ها در تشخیص بوی بیماری‌هایی مانند پارکینسون، کووید ۱۹ و برخی انواع سرطان دارد.
بااین‌حال، با وجود روایت‌های جالبی از سگ‌های آموزش‌ندیده که ظاهراً توانسته‌اند تشنج صاحبان خود را پیش‌بینی کنند، پژوهش‌های بسیار کمی بررسی کرده‌اند که آیا این توانایی می‌تواند غریزی باشد یا خیر.
بیشتر گزارش‌های موجود بر اساس پاسخ‌هایی تهیه شده‌اند که صاحبان سگ‌ها یا مربیان آن‌ها در نظرسنجی‌ها ارائه کرده‌اند. حتی هنوز مشخص نیست سگ‌ها اساساً چگونه تشنج را تشخیص می‌دهند؛ آیا به نشانه‌های ظاهری متکی هستند یا از حس بویایی قدرتمند خود کمک می‌گیرند؟
برای مثال، یک پژوهش کوچک که روی پنج بیمار انجام شد، نشان داد سگ‌ها می‌توانند یاد بگیرند بوهای مرتبط با تشنج را شناسایی کنند.
اما آیا این توانایی نتیجه آموزش‌های تخصصی است؛ درست مانند یادگیری تشخیص بوی مواد مخدر، یا نوعی غریزه طبیعی و خودبه‌خودی محسوب می‌شود؟
نتایج پژوهش جدید بیشتر از احتمال دوم حمایت می‌کنند.
پژوهشگران توضیح دادند:
تا جایی که اطلاع داریم، این نخستین پژوهشی است که به‌طور مشخص برای بررسی شیوه طبیعی و خودبه‌خودی تشخیص بو در سگ‌های آموزش‌ندیده طراحی شده است؛ سگ‌هایی که در شرایط کنترل‌شده و بدون تأثیر عوامل اجتماعی، به بوهای انسانی مرتبط با تشنج واکنش نشان می‌دهند.
در سال ۲۰۲۴، یک مقاله مروری درباره شواهد موجود به این نتیجه رسید که اگرچه استفاده از سگ‌ها برای مدیریت بیماری صرع ظرفیت قابل‌توجهی دارد، برای اثبات این قابلیت به آزمایش‌های کنترل‌شده بیشتری نیاز است.
پژوهش جدید تا حدودی این خلأ را برطرف می‌کند، اما همچنان محدودیت‌هایی دارد.
برای مثال، از آنجا که در این آزمایش فقط نمونه‌های بویایی یک بیمار بررسی شدند، هنوز مشخص نیست آیا الگوی بویایی تشنج که سگ‌ها قادر به شناسایی آن هستند، در افراد مختلف نیز یکسان است یا خیر.
تیم تحقیقاتی اکنون در حال گسترش پروژه خود است تا نمونه‌های عرق افراد بیشتری را بررسی کند.
اگر نتایج این پژوهش در مطالعات بعدی نیز تأیید شوند، ممکن است مشخص شود که ترکیبات آلی فرار مشخصی در ارتباط با تشنج وجود دارند که سگ‌ها قادر به شناسایی آن‌ها هستند. چنین کشفی می‌تواند مسیر را برای توسعه روش‌های غربالگری بهتر در بیماران هموار کند؛ شاید سگ‌ها بتوانند ما را به پاسخ این معما نزدیک‌تر کنند.
توانایی تشخیص بوی تشنج ممکن است در سگ‌ها بدون آموزش قبلی وجود داشته باشد؛ اما هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت این قابلیت در تمام سگ‌ها یا در مواجهه با تمام بیماران مبتلا به صرع یکسان است.
در صورت تأیید نتایج در آزمایش‌های گسترده‌تر، این کشف می‌تواند به شناسایی ترکیبات شیمیایی مرتبط با تشنج و توسعه روش‌های جدید تشخیص و غربالگری بیماران کمک کند.
منبع: ScienceAlert