یک پژوهش علمی ۶۶ ساله بار دیگر شایعه پایان دنیا را در شبکه‌های اجتماعی زنده کرده است؛ پیش‌بینی‌ای که به رشد جمعیت جهان مربوط می‌شود، نه یک فاجعه نجومی.
با نزدیک شدن به جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، فرضیه «پایان دنیا» بار دیگر در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده است. منشأ این ادعا پژوهشی است که در سال ۱۹۶۰ منتشر شد و در آن گروهی از دانشمندان با بررسی روند رشد جمعیت جهان، تاریخی را برای رسیدن این روند به یک نقطه ریاضی غیرعادی پیش‌بینی کرده بودند.
به گزارش فرارو به نقل از بی‌بی‌سی عربی، این مطالعه با عنوان «روز قیامت: جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶» در مجله علمی ساینس منتشر شد. هاینتس فون فورستر، فیزیک‌دان اتریشی‌آمریکایی، به همراه پاتریشیا مورا و لارنس امیوت، در این پژوهش داده‌های جمعیتی حدود دو هزار سال را بررسی کردند تا الگویی برای رشد جمعیت جهان به دست آورند.
نتیجه محاسبات آن‌ها نشان می‌داد اگر روند افزایش جمعیت با همان شتاب ادامه پیدا کند، در نوامبر ۲۰۲۶ به نقطه‌ای می‌رسد که از نظر ریاضی «تکینگی» نامیده می‌شود؛ وضعیتی که در آن مقدار جمعیت در مدل به سمت بی‌نهایت میل می‌کند. همین محاسبه باعث شد تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ در عنوان مقاله قرار بگیرد.
منظور پژوهشگران از پایان دنیا چه بود؟
این مطالعه به معنای پیش‌بینی نابودی زمین یا وقوع یک فاجعه طبیعی در تاریخ مشخصی نبود. پژوهشگران با استفاده از یک مدل ریاضی، پیامد ادامه رشد شتاب‌گیرنده جمعیت را بررسی کرده بودند. رسیدن به بی‌نهایت نیز نتیجه نظری این مدل بود، نه اتفاقی که امکان وقوع واقعی داشته باشد.
در واقع، یکی از محدودیت‌های چنین محاسباتی این است که نمی‌توان فرض کرد شرایط رشد جمعیت برای همیشه ثابت می‌ماند. عواملی مانند کاهش نرخ باروری، تغییر شرایط اقتصادی و اجتماعی، افزایش شهرنشینی و تحولات بهداشتی می‌توانند مسیر جمعیت جهان را تغییر دهند.
این اتفاق در دهه‌های پس از انتشار پژوهش رخ داد. نرخ رشد جمعیت جهان که در دهه ۱۹۶۰ به بیش از دو درصد رسیده بود، در سال‌های بعد کاهش پیدا کرد. اکنون نیز بسیاری از کشورها با کاهش زاد و ولد و افزایش جمعیت سالمند روبه‌رو هستند.
آیا در ۱۳ نوامبر اتفاق نجومی خاصی رخ می‌دهد؟
این گزارش موضوع را از منظر نجومی نیز بررسی کرده است. عماد مجاهد، اخترشناس اردنی، در این باره گفته است هیچ رویداد نجومی شناخته‌شده‌ای برای ۱۳ نوامبر وجود ندارد که بتواند تهدیدی برای زمین محسوب شود.
او همچنین به فعالیت‌های خورشیدی اشاره کرده و توضیح داده است که این پدیده‌ها بخشی از چرخه طبیعی خورشید هستند و نمی‌توان آن‌ها را نشانه‌ای از پایان جهان دانست.
بر اساس برآوردهای سازمان ملل متحد در گزارش جمعیت جهان ۲۰۲۴، جمعیت زمین احتمالاً از حدود ۸.۲ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۴ به ۱۰.۳ میلیارد نفر در میانه دهه ۲۰۸۰ خواهد رسید. پس از آن نیز انتظار می‌رود روند کاهش جمعیت آغاز شود. این برآوردها نشان می‌دهد مسیر واقعی رشد جمعیت با مدلی که در سال ۱۹۶۰ ارائه شده بود، تفاوت دارد.
پیش‌بینی پایان دنیا در یک تاریخ مشخص اتفاق تازه‌ای نیست. در سال ۲۰۱۲ نیز پایان یک دوره از تقویم مایاها باعث شد برخی افراد از نابودی جهان در ۲۱ دسامبر همان سال صحبت کنند. پیش از آن هم نزدیک شدن دنباله‌دار هالی به زمین در سال ۱۹۱۰ نگرانی‌هایی درباره احتمال انتشار گازهای سمی و نابودی حیات ایجاد کرده بود.
با این حال، هیچ‌یک از این پیش‌بینی‌ها به واقعیت نپیوستند. ماجرای ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ نیز بیش از آنکه به یک هشدار علمی درباره نابودی زمین مربوط باشد، بازگشت یک پژوهش قدیمی درباره رشد جمعیت است؛ پژوهشی که عنوان جنجالی آن پس از ۶۶ سال بار دیگر در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود.