برای کار کردن، درس خواندن، خرید یا حتی گرفتن یک نوبت ساده باید متصل ماند؛ اما هزینه این اتصال دوباره بالا رفته است.
از بامداد جمعه اول آبان، تعرفه خدمات ارتباطی همراه اول و ایرانسل تا سقف ۴۰درصد افزایش یافت. بنابر اطلاعیه اپراتورها، بسته‌های پیش‌تر خریداری‌شده تا پایان اعتبارشان با شرایط قبلی قابل استفاده‌اند، اما خرید بعدی با تعرفه‌های تازه محاسبه می‌شود.
این نخستین‌بار نیست که افزایش قیمت اینترنت، پرسش درباره کیفیت آن را به میان می‌آورد. در دی ۱۴۰۲ نیز افزایش تعرفه تا سقف ۳۴درصد با تعهد اپراتورها به ارتقای شبکه همراه شد؛ تعهداتی ازجمله افزایش ۳۰درصدی میانگین سرعت اینترنت در ۶ماه، گسترش پوشش نسل چهارم و افزایش سایت‌های نسل پنجم. قرار بود این تعهدات به پروانه فعالیت اپراتورها پیوست شود و عمل نکردن به آن‌ها جریمه داشته باشد.
یا تعرفه‌ها برگردد یا دستمزدها افزایش یابد
علیرضا بزرگمهری، عضو هیئت مدیره انجمن علمی تحول دیجیتال ایران با انتقاد از افزایش تعرفه‌های ارتباطی به ما می‌گوید: واقعیت این است تعرفه اینترنت و پیامک یک‌بار در ابتدای سال ۳۰درصد افزایش یافت و اکنون در میانه سال، بار دیگر با افزایش ۴۰درصدی روبه‌رو شده‌ایم. اینترنت امروز بخش مهمی از زندگی روزمره مردم است. پرسش من این است آیا حقوق مردم نیز به همین میزان افزایش یافته است؟ آیا سازوکاری برای افزایش متناسب دستمزد کارمندان، کارگران و بخش عمده جامعه وجود دارد یا وزارت ارتباطات در تصمیمی یک‌طرفه، صرفاً منافع اپراتورها را در نظر گرفته است؟ این موضوع جای بحث دارد. برای من قابل درک نیست که در روز جمعه و بدون ارائه توضیح، تعرفه‌ها افزایش پیدا کند. همچنین این پرسش مطرح است که چرا برخی رسانه‌ها از یک هفته پیش، از همین رقم ۴۰ درصدی اطلاع داشتند. این نحوه دسترسی زودهنگام به اطلاعات، از نظر من شائبه رانت اطلاعاتی ایجاد می‌کند و نیازمند توضیح است.
او می‌افزاید: از سوی دیگر، باید پرسید چه تغییری در کیفیت خدمات رخ داده است؟ همین امروز که با شما صحبت می‌کنم، هنگام استفاده از چت‌جی‌پی‌تی و برخی سرویس‌دهندگان ایرانی با اختلال جدی مواجهم. بنابراین، من در تجربه فعلی خود بهبودی در کیفیت نمی‌بینم و موضوع ملموس، افزایش هزینه مردم است.
بزرگمهری در پاسخ به این پرسش که چه سازوکاری باید وجود داشته باشد تا کاربران متناسب با هزینه‌ای که پرداخت می‌کنند، کیفیت مشخص و قابل سنجشی از اینترنت دریافت کنند، بیان می‌کند: مگر مردم چاره یا جایگزین دیگری دارند؟ همان‌طور که برای نیازهای روزمره خود به سوپرمارکت، نانوایی و تاکسی مراجعه می‌کنند، به اینترنت هم نیاز دارند. اینترنت بخشی از زندگی روزمره مردم است و نمی‌توانند به‌سادگی از آن صرف‌نظر کنند. پرسش من این است آیا یارانه‌ای برای جبران این افزایش هزینه در نظر گرفته‌اند یا حقوق کارمندان و دستمزد کارگران را افزایش داده‌اند؟ افزایش یک‌طرفه هزینه‌ها، بدون در نظر گرفتن توان پرداخت مردم و حمایت جبرانی، حفاظت از حقوق عمومی نیست؛ این شیوه تصمیم‌گیری، حفاظت از حقوق اپراتورهاست.
کارشناس ارشد فناوری اطلاعات تأکید می‌کند: این افزایش تعرفه‌ها ارتباطی با مسائل فنی ندارد. پیشنهاد من این است یا تعرفه‌ها به قیمت‌های قبلی بازگردد یا همزمان، حقوق کارمندان و دستمزد کارگران نیز افزایش پیدا کند تا بتوانند از پس هزینه‌های جدید برآیند.
نمی‌توان هزینه خدماتی را که بخشی از زندگی روزمره مردم است افزایش داد، اما توان پرداخت مصرف‌کنندگان را در این تصمیم نادیده گرفت. اگر استدلال برای افزایش تعرفه‌ها، بالا رفتن نرخ ارز است، اصل این افزایش را انکار نمی‌کنم؛ اما مردم هم تأثیر گرانی ارز را در تمام بخش‌های زندگی خود احساس می‌کنند. افزایش نرخ ارز فقط هزینه اپراتورها را بالا نبرده، بلکه هزینه‌های روزمره خانوارها را نیز افزایش داده است. تصمیم‌گیری درباره تعرفه‌ها باید با توجه به هر دو سوی ماجرا باشد؛ هم هزینه ارائه خدمات و هم توان اقتصادی مردمی که ناچارند از این خدمات استفاده کنند.
۴۰ درصد هم کفاف توسعه شبکه را نمی‌دهد
حسین فلاح جوشقانی، رئیس اسبق سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با بیان اینکه افزایش ۴۰درصدی تعرفه‌های ارتباطی به‌هیچ‌وجه با میزان افزایش هزینه‌ها، تورم و گرانی تجهیزات تناسب ندارد، به خبرنگار ما می‌گوید: در حوزه ارتباطات، بخش قابل‌توجهی از هزینه‌ها وابسته به نرخ ارز است، درحالی‌که درآمد اپراتورها به ریال محاسبه می‌شود. بنابراین، از نظر من اگر قرار بود افزایش تعرفه‌ها صرفاً براساس رشد هزینه‌ها تعیین شود، احتمالاً باید میزان افزایش بیشتر از این رقم می‌بود؛ اما به نظر می‌رسد با توجه به شرایط کشور و ملاحظات موجود، فعلاً افزایش تعرفه‌ها به همین میزان، محدود شده است.او اضافه می‌کند: اپراتورها نیز اعلام کرده‌اند افزایش تعرفه‌ها برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، ضروری است. این استدلال از نظر فنی و اقتصادی قابل درک است؛ چراکه فناوری‌های ارتباطی با سرعت زیادی به‌روز می‌شوند و اپراتورها مجبورند به‌صورت مستمر شبکه‌های خود را توسعه دهند و تجهیزاتشان را به‌روزرسانی کنند. این اقدامات به سرمایه‌گذاری جدید نیاز دارد و بخش مهمی از منابع این سرمایه‌گذاری باید از محل درآمدهای اپراتورها تأمین شود. با این حال، با توجه به افزایش هزینه‌ها، به‌ویژه در ماه‌های اخیر، بعید می‌دانم افزایش تعرفه در سطح فعلی بتواند تمام هزینه‌های توسعه و به‌روزرسانی شبکه اپراتورها را پوشش دهد. در عین حال، فکر می‌کنم در تعیین میزان افزایش تعرفه‌ها، شرایط اقتصادی مردم نیز مورد توجه قرار گرفته است. احتمالاً یکی از دلایلی که افزایش قیمت به همین ۴۰درصد محدود شده، این بوده که فشار بیشتری به مشترکان وارد نشود.
بدون سرمایه‌گذاری، کیفیت هم افت می‌کند
فلاح جوشقانی معتقد است: وقتی اپراتور نتواند شبکه خود را به‌روزرسانی کند و سرمایه‌گذاری لازم را انجام دهد، قطعاً کیفیت خدمات تحت تأثیر قرار می‌گیرد. اپراتور باید بتواند شبکه خود را توسعه دهد؛ برای مثال، در شبکه تلفن همراه، تعداد لینک‌ها و ظرفیت ارتباطی را افزایش دهد و در شبکه‌های ثابت، فناوری‌های تازه‌ای مانند فیبرنوری را جایگزین زیرساخت‌های قدیمی کند. همه این اقدام‌ها به سرمایه‌گذاری و تأمین تجهیزات نیاز دارند. از یک طرف، هزینه تأمین تجهیزات تحت تأثیر تورم داخلی و شرایط اقتصادی کشور به‌طور مستمر افزایش پیدا می‌کند و از طرف دیگر، قیمت تجهیزات زیرساختی موردنیاز در صنعت ارتباطات در سطح جهانی نیز رو به افزایش است. در چنین شرایطی، اگر درآمد اپراتورها متناسب با هزینه‌هایشان رشد نکند، توان آن‌ها برای توسعه و به‌روزرسانی شبکه محدود می‌شود. اینکه افزایش ۴۰درصدی تعرفه‌ها تا چه اندازه به بهبود کیفیت خدمات منجر خواهد شد، موضوعی است که باید در آینده بررسی کنیم. با این حال، براساس شناخت و تجربه کاری خودم، اپراتورها به‌طور طبیعی به دنبال توسعه شبکه و ارائه خدمات باکیفیت‌تر هستند؛ زیرا رضایت مشترکان به‌طور مستقیم بر جایگاه آن‌ها در بازار و درآمدشان تأثیر می‌گذارد. البته عوامل متعددی در این زمینه نقش دارند و اگر شرایط اقتصادی برای سرمایه‌گذاری مناسب نباشد، ممکن است کیفیت خدمات نیز متناسب با انتظارات مردم رشد نکند.
کارشناس بازنشسته ارتباطات اظهار می‌کند: از ابتدای سال ۱۴۰۰ تا امروز، هزینه بسیاری از اقلام و تجهیزات اساسی افزایش قابل‌توجهی داشته و به نظر من، قیمت برخی از این اقلام بیش از ۱۰ برابر شده است. این در حالی است که تعرفه اینترنت در این مدت، بنا به برآورد من، تنها حدود ۳۴ درصد افزایش پیدا کرده است. البته تردیدی نیست که افزایش تعرفه‌ها در شرایط اقتصادی فعلی می‌تواند به مردم فشار وارد کند؛ به‌ویژه اینکه خانوارها در بسیاری از حوزه‌های دیگر نیز با افزایش چندبرابری قیمت‌ها و هزینه‌های زندگی مواجه بوده‌اند. با این حال، درباره اینکه افزایش تعرفه اینترنت دقیقاً چه میزان بر سهم هزینه ارتباطات در سبد مصرفی خانوار تأثیر می‌گذارد، در حال حاضر تحلیل مشخصی در اختیار ندارم و نمی‌توانم برآورد دقیقی ارائه کنم. آنچه مسلم است، شرایط اقتصادی اپراتورها نیز مطلوب نیست و آن‌ها برای حفظ و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی با محدودیت‌های مالی و افزایش هزینه‌ها روبه‌رو هستند.