چین در اقدامی تازه برای حفظ برتری خود در صنعت انرژی خورشیدی، پیشنهاد داده است صادرات ۱۲ فناوری مرتبط با تولید تجهیزات خورشیدی تحت کنترل‌های سخت‌گیرانه‌تری قرار بگیرد. پکن با اشاره به ملاحظات امنیت ملی و کاربردهای حساس این فناوری‌ها، به دنبال نظارت بیشتر بر انتقال دانش فنی به خارج از کشور است.
به گزارش تجارت نیوز، چین در حال بررسی محدودیت‌های جدیدی برای صادرات فناوری‌های پیشرفته تولید تجهیزات خورشیدی است؛ اقدامی که می‌تواند رقابت جهانی در صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر را وارد مرحله تازه‌ای کند. این پیشنهاد در شرایطی مطرح شده که کشورهای مختلف برای افزایش ظرفیت تولید داخلی پنل‌های خورشیدی و کاهش وابستگی به زنجیره تأمین چین تلاش می‌کنند.
وزارت بازرگانی چین اعلام کرده است که فناوری‌های فتوولتائیک، به دلیل کاربرد روزافزون در حوزه‌هایی مانند هوافضا و دفاع ملی، به نظارت بیشتری نیاز دارند. بر همین اساس، پکن پیشنهاد داده است ۱۲ فناوری مرتبط با ساخت تجهیزات خورشیدی به فهرست کنترل صادرات این کشور اضافه شوند.
این تصمیم بخشی از بازنگری گسترده‌تر چین در سیاست‌های کنترل صادرات فناوری است که حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و زیست‌فناوری را نیز در بر می‌گیرد.
جزئیات طرح چین برای محدودیت صادرات فناوری‌های خورشیدی
بر اساس اعلام وزارت بازرگانی چین، هدف از این طرح، جلوگیری از انتقال کنترل‌نشده فناوری‌های حساس و کاهش خطر انتشار نامناسب دانش فنی است. با این حال، دولت چین تأکید کرده که قصد دارد امکان ادامه مبادلات عادی و همکاری‌های بین‌المللی در حوزه علم و فناوری را حفظ کند.
طبق این پیشنهاد، شرکت‌های صادرکننده باید تا زمان به‌روزرسانی رسمی فهرست کنترل صادرات، انتقال برخی فناوری‌های مشخص به خارج از کشور را ثبت کنند. همچنین، مهلت ارائه نظرهای عمومی درباره این پیشنهاد تا ۱۵ نوامبر تعیین شده است.
این برنامه هنوز در مرحله بررسی قرار دارد و جزئیات نهایی آن به تصمیم‌های بعدی دولت چین و انتشار نسخه به‌روزشده فهرست کنترل صادرات بستگی خواهد داشت.
اهمیت این اقدام در آن است که چین تنها یکی از تولیدکنندگان تجهیزات خورشیدی نیست، بلکه نقش مهمی در توسعه و عرضه فناوری‌های مورد استفاده در بخش‌های مختلف زنجیره تولید پنل‌های خورشیدی دارد. بنابراین، محدودیت در انتقال دانش فنی می‌تواند بر برنامه کشورهایی تأثیر بگذارد که قصد دارند ظرفیت تولید داخلی خود را گسترش دهند.
کدام فناوری‌های تولید پنل خورشیدی مشمول محدودیت می‌شوند؟
پیشنهاد چین چند فناوری پیشرفته را در بر می‌گیرد که در تولید مواد اولیه، ویفرها و سلول‌های خورشیدی کاربرد دارند. از جمله این فناوری‌ها می‌توان به روش‌های ساخت برخی ویفرهای نازک، سلول‌های خورشیدی پروسکایتی و سلول‌های خورشیدی تاندِم اشاره کرد.
سلول‌های خورشیدی پروسکایتی به دلیل ظرفیت بالقوه برای افزایش راندمان تبدیل نور خورشید به برق، از فناوری‌های مورد توجه صنعت انرژی محسوب می‌شوند. سلول‌های تاندِم نیز با ترکیب لایه‌های مختلف، از جمله پروسکایت و سیلیکون، تلاش می‌کنند بخش بیشتری از طیف نور خورشید را جذب کنند و برق بیشتری تولید کنند.
چین همچنین قصد دارد فناوری تولید پلی‌سیلیکون با استفاده از روش بستر سیال در مقیاس بزرگ را در فهرست فناوری‌های مشمول ممنوعیت صادرات قرار دهد. پلی‌سیلیکون یکی از مواد اولیه اصلی در تولید پنل‌های خورشیدی سیلیکونی است و روش تولید آن می‌تواند بر هزینه نهایی و میزان مصرف انرژی در زنجیره تأمین اثر بگذارد.
فناوری بستر سیال در مقایسه با روش متداول زیمنس، از ظرفیت کاهش هزینه تولید و مصرف انرژی برخوردار است. به همین دلیل، محدودیت انتقال این فناوری می‌تواند برای کشورهایی که به دنبال توسعه تولید داخلی پلی‌سیلیکون هستند، اهمیت زیادی داشته باشد.
چین صادرات فناوری‌های TOPCon و HJT را نیز محدود می‌کند
بخش دیگری از پیشنهاد پکن به فناوری‌های پیشرفته ساخت سلول‌های خورشیدی مربوط می‌شود؛ از جمله TOPCon، HJT و XBC. با این حال، چین برای این دسته از فناوری‌ها محدودیت صادراتی پیشنهاد کرده و نه ممنوعیت کامل.
این فناوری‌ها در بهبود عملکرد سلول‌های خورشیدی و افزایش راندمان تولید برق نقش دارند. TOPCon با استفاده از ساختار تماسی ویژه، به کاهش تلفات انرژی کمک می‌کند. فناوری HJT نیز از ترکیب لایه‌های سیلیکونی با ویژگی‌های متفاوت برای بهبود عملکرد سلول بهره می‌برد. فناوری XBC به طراحی تماس‌های الکتریکی در پشت سلول مربوط است و می‌تواند به بهبود بهره‌وری و ویژگی‌های ظاهری پنل کمک کند.
تفاوت میان محدودیت و ممنوعیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا محدودیت صادراتی می‌تواند انتقال فناوری را به مجوز یا بررسی‌های بیشتر مشروط کند، در حالی که ممنوعیت، صادرات فناوری مشخص‌شده را متوقف می‌کند. دامنه دقیق اجرای این مقررات به متن نهایی تصمیم چین بستگی خواهد داشت.
نگرانی آمریکا؛ برنامه تسلا برای تولید پنل‌های خورشیدی زیر فشار قرار می‌گیرد؟
تصمیم پیشنهادی چین می‌تواند بر شرکت‌های خارجی که برای توسعه تولید تجهیزات خورشیدی به فناوری‌های چینی نیاز دارند، تأثیر بگذارد. رویترز در ماه آوریل گزارش داده بود که مقام‌های چینی گفت‌وگوهای اولیه‌ای را با تولیدکنندگان این صنعت درباره احتمال اعمال محدودیت بر فناوری‌های پیشرفته تولید پنل خورشیدی آغاز کرده‌اند.
این موضوع می‌تواند برای برنامه‌های شرکت‌های آمریکایی، از جمله تسلا، اهمیت داشته باشد؛ شرکتی که در پی گسترش فعالیت‌های تولیدی مرتبط با انرژی خورشیدی در آمریکا است.
در صورتی که محدودیت‌های پیشنهادی اجرایی شوند، دسترسی شرکت‌های خارجی به برخی روش‌های تولید و دانش فنی توسعه‌یافته در چین ممکن است دشوارتر شود. چنین وضعیتی می‌تواند هزینه توسعه کارخانه‌ها، انتقال فناوری و راه‌اندازی خطوط تولید را افزایش دهد یا زمان‌بندی پروژه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
البته میزان تأثیر این سیاست بر هر شرکت به فناوری موردنیاز، مجوزهای صادراتی و جزئیات مقررات نهایی بستگی دارد. در حال حاضر، نمی‌توان گفت که تمام پروژه‌های خورشیدی شرکت‌های آمریکایی با توقف یا اختلال قطعی روبه‌رو خواهند شد.
رقابت چین و هند بر سر تولید داخلی پنل‌های خورشیدی
هند نیز یکی از کشورهایی است که تلاش می‌کند وابستگی خود به فناوری و تجهیزات خورشیدی چین را کاهش دهد. دهلی‌نو در سال‌های اخیر توسعه ظرفیت تولید داخلی را در دستور کار قرار داده است تا سهم بیشتری از زنجیره تأمین انرژی خورشیدی را در اختیار بگیرد.
بر اساس گزارش رویترز، پکن پیش‌تر نیز صادرات برخی فناوری‌های تولید تجهیزات خورشیدی به هند را محدود کرده بود. تحلیلگران معتقدند چین با چنین اقداماتی به دنبال حفظ موقعیت مسلط خود در بازار جهانی است، در حالی که هند تلاش می‌کند با تقویت تولید داخلی، وابستگی راهبردی خود را کاهش دهد.
محدودیت دسترسی به فناوری‌های پیشرفته می‌تواند مسیر توسعه صنعت خورشیدی هند را پیچیده‌تر کند؛ به‌ویژه اگر تولیدکنندگان این کشور برای دستیابی به راندمان بالاتر و کاهش هزینه‌ها به فناوری‌های چینی متکی باشند.
از سوی دیگر، چنین محدودیت‌هایی ممکن است هند را به سرمایه‌گذاری بیشتر در تحقیق و توسعه، همکاری با تأمین‌کنندگان جایگزین و بومی‌سازی فناوری‌های کلیدی سوق دهد. با این حال، ایجاد یک زنجیره تأمین مستقل به زمان، سرمایه و دسترسی به دانش فنی نیاز دارد.
آیا محدودیت صادراتی چین بازار جهانی انرژی خورشیدی را تغییر می‌دهد؟
اهمیت تصمیم چین فراتر از روابط تجاری این کشور با آمریکا و هند است. انرژی خورشیدی یکی از بخش‌های مهم گذار جهانی به سمت منابع کم‌کربن به شمار می‌رود و دسترسی به فناوری‌های پیشرفته تولید تجهیزات، نقش مهمی در کاهش هزینه و افزایش بهره‌وری آن دارد.
اگر انتقال فناوری‌های کلیدی محدود شود، کشورهایی که قصد دارند تولید پنل و سلول خورشیدی را توسعه دهند، ممکن است با هزینه‌های بالاتر یا روند طولانی‌تر دستیابی به فناوری روبه‌رو شوند. این موضوع می‌تواند بر رقابت میان تولیدکنندگان و سرعت گسترش ظرفیت تولید در برخی بازارها اثر بگذارد.
در مقابل، محدودیت‌های صادراتی ممکن است دولت‌های دیگر را به افزایش سرمایه‌گذاری در فناوری‌های بومی و متنوع‌سازی زنجیره تأمین ترغیب کند. در بلندمدت، چنین واکنشی می‌تواند وابستگی به یک کشور را کاهش دهد، اما دستیابی به این هدف بدون سرمایه‌گذاری پایدار و دسترسی به تجهیزات و مواد اولیه آسان نخواهد بود.
برای بازار جهانی انرژی خورشیدی، نتیجه نهایی به نحوه اجرای مقررات چین، دامنه فناوری‌های مشمول کنترل و واکنش شرکت‌ها و دولت‌های دیگر بستگی دارد.
پکن به دنبال حفظ برتری فناوری در صنعت خورشیدی است
پیشنهاد چین برای اعمال کنترل صادرات بر ۱۲ فناوری مرتبط با تولید تجهیزات خورشیدی، نشانه‌ای از اهمیت فزاینده فناوری‌های انرژی در رقابت اقتصادی و راهبردی قدرت‌های جهانی است. پکن با استناد به ملاحظات امنیت ملی، به دنبال نظارت بیشتر بر انتقال فناوری‌هایی است که در تولید نسل جدید سلول‌ها، ویفرها و مواد اولیه پنل‌های خورشیدی کاربرد دارند.
این سیاست می‌تواند برای شرکت‌های آمریکایی، برنامه‌های توسعه تولید در هند و سایر کشورهایی که به فناوری چینی وابسته‌اند، چالش ایجاد کند. در عین حال، ممکن است انگیزه سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و ایجاد زنجیره‌های تأمین مستقل را افزایش دهد.
با توجه به اینکه پیشنهاد هنوز در مرحله بررسی قرار دارد، میزان تأثیر آن بر بازار جهانی به مقررات نهایی و نحوه اجرای آن‌ها وابسته است. آنچه روشن به نظر می‌رسد، این است که رقابت در صنعت انرژی خورشیدی دیگر تنها بر سر قیمت و ظرفیت تولید نیست؛ دسترسی به دانش فنی و کنترل فناوری‌های پیشرفته نیز به یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده جایگاه کشورها در بازار انرژی آینده تبدیل شده است.