نکات کلیدی:
- اوکراین در سال ۲۰۲۵ معادل ۳۹.۵۶ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف امور دفاعی کرده که با اختلاف، بالاترین سهم در اروپا است.
- اگر اوکراین را کنار بگذاریم، کشورهای اروپایی به‌طور میانگین حدود ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به دفاع اختصاص داده‌اند و اعضای ناتو در شرق اروپا معمولاً بیشترین هزینه را داشته‌اند.
- اعضای ناتو متعهد شده‌اند تا سال ۲۰۳۵ هزینه‌های دفاعی خود را به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی برسانند؛ اقدامی که نشان‌دهنده روند شتاب‌گرفته تسلیح مجدد اروپا است.
پس از چند دهه صلح نسبی، اروپا در پی حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ با افزایش تنش‌های نظامی روبه‌رو شده است. با این حال، بیشتر کشورهای اروپای غربی همچنان سهم نسبتاً کمی از اقتصاد خود را صرف امور دفاعی می‌کنند.
این داده‌ها بر اساس جدیدترین اطلاعات پایگاه داده هزینه‌های نظامی مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI) تهیه شده و میزان هزینه‌های نظامی کشورها را به‌عنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد.
میانگین هزینه‌های نظامی در اروپا ۲.۹۴ درصد از تولید ناخالص داخلی است، هرچند هزینه بسیار بالای اوکراین این میانگین را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.
اقتصادهای جنگی
اوکراین با اختلاف، بیشترین سهم هزینه‌های نظامی نسبت به اندازه اقتصاد خود را در اروپا دارد. این کشور که همچنان درگیر جنگ است، در سال ۲۰۲۵ معادل ۳۹.۵۶ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف امور دفاعی کرده است؛ رقمی که از مجموع سهم ۱۱ کشور بعدی این فهرست نیز بیشتر است.
روسیه که اقتصاد بسیار بزرگ‌تری نسبت به اوکراین دارد، معادل ۷.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف نیروهای مسلح کرده و با فاصله در رتبه دوم قرار گرفته است. با وجود تأثیر تحریم‌های بین‌المللی بر رشد اقتصادی روسیه، این کشور همچنان قادر است تقریباً دو برابر اوکراین هزینه نظامی داشته باشد.
جدول زیر، سهم هزینه‌های نظامی کشورهای اروپایی از تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵ را نشان می‌دهد.
| رتبه | کشور | هزینه نظامی (درصد از GDP) |
| ۱ | اوکراین | ۳۹.۵۶٪ |
| ۲ | روسیه | ۷.۵۰٪ |
| ۳ | لهستان | ۴.۵۰٪ |
| ۴ | لتونی | ۳.۶۱٪ |
| ۵ | استونی | ۳.۳۷٪ |
| ۶ | نروژ | ۳.۲۸٪ |
| ۷ | دانمارک | ۳.۲۵٪ |
| ۸ | صربستان | ۲.۷۶٪ |
| ۹ | فنلاند | ۲.۵۷٪ |
| ۱۰ | سوئد | ۲.۴۷٪ |
| ۱۱ | بلاروس | ۲.۴۰٪ |
| ۱۲ | بریتانیا | ۲.۳۵٪ |
| ۱۳ | رومانی | ۲.۲۸٪ |
| ۱۴ | آلمان | ۲.۲۷٪ |
| ۱۵ | هلند | ۲.۱۹٪ |
| ۱۶ | اسپانیا | ۲.۱۳٪ |
| ۱۷ | مجارستان | ۲.۰۴٪ |
| ۱۸ | آلبانی | ۲.۰۳٪ |
| ۱۹ | فرانسه | ۲.۰۳٪ |
| ۲۰ | اسلواکی | ۲.۰۳٪ |
| ۲۱ | کرواسی | ۲.۰۲٪ |
| ۲۲ | بلژیک | ۲.۰۱٪ |
| ۲۳ | بلغارستان | ۲.۰۱٪ |
| ۲۴ | مقدونیه شمالی | ۱.۹۷٪ |
| ۲۵ | ترکیه | ۱.۹۱٪ |
| ۲۶ | ایتالیا | ۱.۸۹٪ |
| ۲۷ | مونته‌نگرو | ۱.۸۹٪ |
| ۲۸ | کوزوو | ۱.۸۵٪ |
| ۲۹ | جمهوری چک | ۱.۸۴٪ |
| ۳۰ | لیتوانی | ۱.۸۳٪ |
| ۳۱ | گرجستان | ۱.۷۵٪ |
| ۳۲ | پرتغال | ۱.۷۱٪ |
| ۳۳ | قبرس | ۱.۶۱٪ |
| ۳۴ | اسلوونی | ۱.۵۴٪ |
| ۳۵ | یونان | ۱.۱۷٪ |
| ۳۶ | اتریش | ۱.۱۰٪ |
| ۳۷ | لوکزامبورگ | ۰.۸۵٪ |
| ۳۸ | سوئیس | ۰.۷۶٪ |
| ۳۹ | بوسنی و هرزگوین | ۰.۷۳٪ |
| ۴۰ | مولداوی | ۰.۵۶٪ |
| ۴۱ | مالت | ۰.۴۵٪ |
| ۴۲ | ایرلند | ۰.۲۲٪ |
| ۴۳ | ایسلند | ۰.۰۰٪ |
روسیه در اواخر فوریه ۲۰۲۲ به اوکراین حمله کرد. اکنون، بیش از چهار سال بعد، هر دو کشور به اقتصادهای جنگی تبدیل شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که بخش بزرگی از ظرفیت صنعتی و تولیدی آن‌ها بر تأمین نیازهای دفاعی متمرکز شده است.
در اوکراین، این روند به شکل‌گیری یکی از پیشرفته‌ترین ناوگان‌های پهپادی جهان منجر شده است؛ ناوگانی که کی‌یف برای جبران برتری عددی و لجستیکی روسیه در میدان نبرد از آن استفاده می‌کند. اوکراین همچنین برای تأمین هزینه‌های جنگ، به بسته‌های کمک مالی و وام‌های متحدان غربی، به‌ویژه اتحادیه اروپا، متکی بوده است.
هزینه‌های دفاعی؛ شرق در برابر غرب
سایر همسایگان اروپایی روسیه نیز با مشاهده این تحولات، بودجه نظامی خود را برای بازدارندگی در برابر هرگونه تهدید احتمالی افزایش داده‌اند.
لهستان با اختصاص ۴.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی به دفاع، در صدر کشورهای اروپایی پس از اوکراین و روسیه قرار دارد. لتونی و استونی نیز به‌ترتیب با ۳.۶۱ و ۳.۳۷ درصد، از بزرگ‌ترین هزینه‌کنندگان نظامی اروپا نسبت به اندازه اقتصاد خود هستند، در حالی که لیتوانی ۱.۸۳ درصد از GDP خود را صرف دفاع می‌کند.
در شمال اروپا نیز فنلاند ۲.۵۷ درصد و نروژ ۳.۲۸ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بودجه نظامی اختصاص داده‌اند.
در مقابل، قدرت‌های بزرگ اروپای غربی نسبت به اندازه اقتصاد خود هزینه دفاعی کمتری دارند. بریتانیا ۲.۳۵ درصد، آلمان ۲.۲۷ درصد، اسپانیا ۲.۱۳ درصد و فرانسه ۲.۰۳ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف امور نظامی می‌کنند. ایتالیا نیز با ۱.۸۹ درصد در پایین‌ترین جایگاه این گروه قرار دارد.
هرچند عواملی مانند در اختیار داشتن سلاح هسته‌ای و اندازه اقتصاد نیز بر سطح هزینه‌های دفاعی تأثیر می‌گذارند، اما در سال‌های اخیر شکاف میان کشورهای هم‌مرز با روسیه و سایر کشورهای اروپا از نظر بودجه نظامی به‌طور محسوسی افزایش یافته است.
ناتو و هدف ۵ درصدی
تا سال ۲۰۲۶، ۳۰ کشور اروپایی عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) هستند؛ از جمله جدیدترین اعضای این ائتلاف، یعنی فنلاند و سوئد، و همچنین ترکیه به‌عنوان یکی از قدرت‌های مهم منطقه دریای سیاه.
اعضای ناتو متعهد شده‌اند تا سال ۲۰۳۵ هزینه‌های دفاعی خود را به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی افزایش دهند، هرچند اسپانیا از این تعهد مستثنی شده است.
تهاجم روسیه و جنگ اوکراین مهم‌ترین عامل حرکت اروپا به سمت تقویت توان نظامی بوده است. در عین حال، افزایش فشار ایالات متحده، به‌عنوان بزرگ‌ترین قدرت نظامی ناتو، به‌ویژه در دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، نیز در این روند نقش داشته است.
نارضایتی دیرینه آمریکا از پایین بودن بودجه دفاعی کشورهای اروپایی باعث شده برخی مقام‌های کاخ سفید حتی احتمال خروج آمریکا از ناتو یا خودداری از کمک به کشورهای اروپایی در صورت حمله روسیه را مطرح کنند.
همین نگرانی‌ها سبب شده کشورهایی که سلاح هسته‌ای در اختیار ندارند، از جمله آلمان، نروژ و کشورهای حوزه بالتیک، بودجه دفاعی خود را به‌طور قابل توجهی افزایش دهند.