محمدعلی جعفریه، مدیر نشر ثالث، در نشست «قصه یک نشر» با مرور سه دهه فعالیت، از چالشهای نشر در ایران، شکلگیری این مجموعه و نقش مؤلفان و مترجمان در هویتبخشی به آن سخن گفت.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، نخستین نشست از سلسله نشستهای «قصه یک نشر» به بزرگداشت محمدعلی جعفریه، مدیر نشر ثالث، اختصاص داشت؛ نشستی که در آن، مسیر شکلگیری و فعالیت یکی از مجموعههای شناختهشده نشر ایران از زبان بنیانگذار آن روایت شد.
جعفریه، در ابتدای این نشست که به همت شهر کتاب الف و در این کتابفروشی برگزار شد، با قدردانی از حاضران، به سیسالگی نشر ثالث اشاره کرد و گفت: فعالیت این مجموعه از سال ۱۳۷۵ آغاز شده و سیسالگی آن در ۲۵ اسفندماه امسال فرا میرسد. به گفته او، فروشگاههای نشر ثالث نیز از سال ۱۳۸۱ فعالیت خود را آغاز کردهاند و چهارمین فروشگاه این مجموعه نیز به زودی فعالیت خود را آغاز خواهد کرد.
او با اشاره به استمرار فعالیتهای انتشاراتی این مجموعه در شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی، از انتشار صدها عنوان کتاب در طول سال سخن گفت و تأکید کرد که فعالیت نشر، حتی در دوره جنگ اخیر هم، متوقف نشد.
او در سخنانی گفت: در جنگ اخیر ما در دومین روز سال نو به انتشارات رفتیم و تا پایان تعطیلات کتاب منتشر کردیم و فعالیت نشر خود را اصلا متوقف نکردیم و بخش عمده کتابها چاپ اول هستند.
مدیر نشر ثالث در ادامه، با اشاره به سابقه خانوادگی خود در صنعت چاپ، گفت که پیشینه این فعالیت به حدود ۱۳۰ سال پیش بازمیگردد. به گفته او، جد پدریاش از بنیانگذاران چاپ در تبریز بوده و پدربزرگش نیز پس از مهاجرت به تهران در سال ۱۳۲۰، در چاپخانههای مختلف فعالیت کرده است.
جعفریه، از سالهای نوجوانی خود در چاپخانه و آشنایی با مراحل مختلف تولید کتاب یاد کرد و گفت: از ۱۲ یا ۱۳ سالگی، تابستانها در چاپخانه حضور داشتم و پس از دریافت دیپلم، فعالیت حرفهایام در این حوزه جدیتر شد.
او همچنین با مرور خاطرات خود از فضای نشر و کتابفروشی تهران، به خیابان ناصرخسرو و محدوده بازار و بهارستان اشاره کرد و افزود: این مناطق در دورههای مختلف، محل فعالیت ناشران، چاپخانهها و کتابفروشیهای مهمی بودهاند.
جعفریه در روایت خود از همکاری و معاشرت با فعالان قدیمی نشر، از مجموعههایی همچون جاویدان، امیرکبیر، سازمان چاپ علمی و انتشارات سخن نام برد و این ارتباطها را بخشی از تجربههای شکلدهنده مسیر حرفهای خود دانست.
ماجرای همکاری با محمد قاضی و شکلگیری مسیر نشر
بخش دیگری از سخنان جعفریه به خاطرات آغاز فعالیت مستقل در حوزه نشر اختصاص داشت. او با بیان اینکه اسم انتشاراتش در ابتدا هدایت بود، بعد روایت شد و در نهایت نام ثالث را انتخاب کردم، گفت: از زمانی که انتشارات نیاز به مجوز داشت نام ثالث را انتخاب کردم.
او همچنین با روایت ماجرای انتشار یکی از آثار محمد قاضی، از چگونگی شکلگیری ارتباط خود با این مترجم شناخته شده گفت: در جریان همکاری با برخی ناشران، با کتابی مواجه شدم که به دلیل اختلاف درباره قرارداد انتشار، امکان چاپ آن فراهم نشده بود. من برای حل این مسئله با محمد قاضی ارتباط گرفتم و پس از گفتوگو با او، مقدمات تنظیم قرارداد و انتشار کتاب «دوریت کوچک» اثر چارلز دیکنز را فراهم کردم و بعد به پیشنهاد خود آقای قاضی کتاب «مادام بوآری» را نیز چاپ کردم.
او این تجربه را یکی از اتفاقات تأثیرگذار در آغاز مسیر حرفهای خود دانست و از نقش ناشران و فعالان باسابقهای همچون زندهیاد محمد زهرایی در راهنمایی و شکلگیری نگاه حرفهایاش به نشر یاد کرد.
او همچنین روایت کرد: نخستین کتابهایی که چاپ کردم کتابهای ترجمه شده زنده یاد محمد قاضی بود و اگرچه در آن زمان شناخته شده نبود اما به مرور شناخته شد و آثارش همچنان مخاطب دارد.
هویت نشر؛ فراتر از نام و برند
مدیر نشر ثالث در بخش دیگری از این نشست، درباره مفهوم هویت یک مجموعه انتشاراتی گفت: آنچه برایم اهمیت دارد، استمرار و بقای مجموعهای است که طی سالها شکل گرفته است.
او با اشاره به تجربه ناشرانی که از نقطه صفر آغاز کردهاند، تاکید کرد: خودساختگی، پشتکار و نظم کار از عوامل مهم موفقیت در صنعت نشر است، حفظ یک مجموعه انتشاراتی، تنها به انتشار کتاب محدود نمیشود، بلکه نیازمند توجه به تمام اجزای چرخه تولید، توزیع و عرضه کتاب است.
جعفریه، همچنین درباره قیمتگذاری کتاب و ضرورت رعایت استانداردهای حرفهای در این حوزه سخن گفت و افزود: با وجود مشکلات اقتصادی، افزایش هزینههای تولید و دشواریهای بازار کتاب، کیفیت ترجمه، ویرایش، نمونهخوانی و انتخاب درست آثار همچنان از اولویتهای نشر ثالث است.
او در ادامه، از تجربه فعالیت در دورههای مختلف مدیریتی و سیاستگذاری فرهنگی گفت؛ برخوردهای سلیقهای در حوزه نظارت بر نشر یکی از مشکلات جدی ناشران است، تغییر رویکرد مدیران فرهنگی در دورههای مختلف، گاه مسیر فعالیت ناشران را با محدودیتهای متفاوتی روبهرو کرده است.
جعفریه، با اشاره به تجربه انتشار کتاب در دورههای مختلف، تأکید کرد که نشر ثالث تلاش کرده است در چارچوب قوانین، فعالیت حرفهای خود را ادامه دهد و هویت انتشاراتیاش را حفظ کند.
الگوی نشر ثالث؛ تنوع در انتخاب و توجه به کیفیت
جعفریه، در تشریح رویکرد انتشاراتی این مجموعه، به الگوگیری از برخی ناشران معتبر جهان، ازجمله نشر پنگوئن، اشاره کرد و گفت: نشر ثالث تلاش کرده است در حوزههای مختلف، از ادبیات تا علوم اجتماعی، آثاری با استانداردهای حرفهای منتشر کند.
او با اشاره به تفاوت تیراژ کتابها و میزان استقبال مخاطبان از آثار مختلف، تنوع در انتخاب کتاب را یکی از ویژگیهای فعالیت این مجموعه دانست و تأکید کرد: صرفنظر از میزان فروش، کیفیت اثر و رعایت استانداردهای نشر اهمیت دارد.
بهگفته جعفریه، در انتخاب کتاب، ترجمه مناسب، انتخاب مترجم شایسته، ویرایش و نمونهخوانی دقیق ازجمله معیارهایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
فرصت همکاری با نویسندگان و مترجمان تازهکار
بخش دیگر این نشست به فرایند انتخاب و انتشار کتاب در نشر ثالث اختصاص داشت، جعفریه در این زمینه توضیح داد: آثار پیشنهادی ابتدا در دبیرخانههای تخصصی و از سوی دبیران هر حوزه بررسی میشوند، این دبیران با توجه به تخصص و شناخت خود از موضوع، آثار را ارزیابی میکنند و در صورت تأیید، کتاب وارد مراحل بعدی تولید میشود.
او با اشاره به مشکلات اقتصادی، کمبود کاغذ و دشواریهای دریافت مجوز، این عوامل را از موانع مهم پیشروی انتشار کتاب دانست و گفت: پس از انتخاب اثر، مراحل نمونهخوانی، ویرایش، آمادهسازی و دریافت مجوز باید طی شود.
جعفریه همچنین تأکید کرد: نشر ثالث برای انتشار کتاب، از نویسندگان و مترجمان درخواست پرداخت هزینه نمیکند و آثار بر اساس کیفیت و ارزیابی تخصصی بررسی میشوند.
او با اشاره به اینکه حدود نیمی از کتابهای منتشر شده در این مجموعه، نخستین آثار نویسندگان یا مترجمان خود هستند، گفت: هر نویسنده و مترجمی برای آغاز فعالیت حرفهای خود به فرصتی نیاز دارد و ناشر باید بتواند این فرصت را برای استعدادهای تازه فراهم کند.
در همین زمینه، جعفریه خاطرهای از شکلگیری مجموعهای درباره شاعران معاصر در سال ۱۳۷۵ روایت کرد: در آن زمان قرار بود محمد حقوقی دبیری مجموعه را برعهده بگیرد و برای نگارش کتابها از چهرههای شناختهشده دعوت شود؛ اما اختلافنظر میان برخی از افراد پیشنهادی، ادامه کار را با مشکل مواجه کرد.
در نهایت، همکاری با کامیار عابدی، که در آن زمان معلم ادبیات و از چهرههای جوان حوزه پژوهش ادبی بود، زمینه انتشار کتابی درباره سهراب سپهری را فراهم کرد. این کتاب سرآغاز مجموعهای شد که بعدها آثار دیگری درباره شاعران معاصر، از جمله فروغ فرخزاد، در قالب آن منتشر شد.
جعفریه این تجربه را نمونهای از اهمیت اعتماد به نیروهای جوان و فراهم کردن فرصت برای معرفی استعدادهای تازه در حوزه ادبیات و پژوهش دانست.
روایتهایی از پشت صحنه نشر و اهالی ادبیات
در بخش دیگر این گفتوگو، جعفریه به بیان خاطراتی از ارتباط خود با نویسندگان، مترجمان و چهرههای ادبی پرداخت و از برخی اتفاقات و تجربههای شخصی در مسیر فعالیت حرفهای خود سخن گفت.
او تأکید کرد که فعالیت در حوزه نشر، علاوه بر دانش و تجربه، به علاقه، تعهد و ارتباط انسانی با پدیدآورندگان آثار نیاز دارد؛ چراکه هر کتاب برای ناشر حاصل فرایندی طولانی از انتخاب، بررسی و آمادهسازی است.
نخستین نشست «قصه یک نشر» با مرور خاطرات و تجربههای محمدعلی جعفریه، تصویری از سه دهه فعالیت نشر ثالث و فراز و نشیبهای صنعت نشر ایران ارائه کرد؛ روایتی از پیوند چند نسل با صنعت چاپ و کتاب، دشواریهای حفظ استقلال حرفهای و اهمیت استمرار فعالیت فرهنگی در شرایط متغیر اجتماعی و اقتصادی.
