اقتصادنیوز: ابراهیم متقی می‌گوید: باید به دیپلمات‌ها اجازه تحرک بیشتری داد تا نقش‌آفرینی بیشتری داشته باشند و انعطاف‌پذیر باشند. از نگاه او، انعطاف‌پذیری، به‌نوعی همان «نرمش قهرمانانه» است. حیدرعلی مسعودی هم معتقد است نباید تصور کنیم صرف برخورداری از ابزارهای نظامی یا طرح تهدیدهای جدی، لزوماً به معنای کاهش احتمال جنگ است؛ اگرچه این عوامل نیز مؤثرند.

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایرنا، حزب جمهوری‌خواه، مورد حمایت ترامپ، در هر دو انتخابات سنا و مجلس نمایندگان شکست سنگینی خورد. اما چه عواملی باعث شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات آمریکا شد؟ جنگ علیه ایران و پیامدهای آن چه میزان در این شکست نقش داشت؟ با توجه به نتیجه انتخابات و محدودیت‌های تازه برای ترامپ، احتمال حمله به ایران در مقطع پیش از ورود نمایندگان جدید و پس از آن، افزایش یافته است یا کاهش؟

در برنامه «تلاقی» با عنوان «پیامدهای متقابل جنگ ایران و انتخابات آمریکا» میزبان دکتر ابراهیم متقی و دکتر حیدرعلی مسعودی، استادان شناخته‌شده روابط بین‌الملل بودیم. بخش اول این برنامه قبلا منتشر شد و حالا متن بخش دوم پیش روی شماست:

* به نظر می‌رسد یکی از موانع توافق ترامپ با ایران، خود دموکرات‌ها هستند.

مسعودی: به نظر من، اگر توافقی مطرح باشد که به نقش‌آفرینی کنگره نیاز داشته باشد، این مسئله اهمیت پیدا می‌کند. ممکن است موضوع در حد یک تفاهم یا ترتیبات موقت باشد؛ در این صورت، دولت و رئیس‌جمهور می‌توانند با استفاده از اختیارات قانونی و فرمان‌های اجرایی، کار را به‌طور موقت پیش ببرند. اما اگر برای مثال، لازم باشد تغییراتی در قوانین تحریمی ایجاد شود و کنگره در این زمینه نقش داشته باشد، دموکرات‌ها نیز فشارهای خاص خود را اعمال خواهند کرد و ممکن است تا جایی که بتوانند، مانع دستیابی به توافق شوند.

شاید دموکراتها مانع توافق ترامپ با ایران شوند

درست است که آن‌ها نمی‌خواهند آمریکا بار دیگر وارد جنگی جدید شود، اما نمی‌خواهند امتیاز تازه‌ای هم به آقای ترامپ بدهند و بگویند شما به‌راحتی مسئله‌ای را حل کنید که رؤسای‌جمهور دموکرات، مانند آقای اوباما و آقای بایدن، نتوانستند آن را حل کنند. این یک نکته است.

بنابراین، این دستاورد بزرگ چگونه محقق می‌شود؟ یا از طریق جنگ، یا از طریق دستیابی به یک توافق. آقای ترامپ گزینه جنگ را آزموده است و با توجه به فضای انتخاباتی جدید، برای رسیدن به خواسته‌های خود در میز مذاکره نیز موانعی می‌بیند. طبیعتاً تلاش خواهد کرد گزینه‌های دیگر، مانند افزایش فشار، تشدید محاصره و اقداماتی از این دست را پیش ببرد تا بتواند در کوتاه‌مدت به نتیجه برسد.

دنبال تلاقی نیروها برای عقب‌نشینی ایران هستند

اکنون نظر آقای روبیو و دیگران این است که با توجه به بحران انرژی در ایران و ناترازی‌هایی که ممکن است در تأمین کالاهای اساسی به وجود بیاید، طی چند ماه آینده، از طریق فشار اقتصادی و محاصره، فشار زیادی بر ایران وارد شود. در نهایت، اگر این وضعیت با سالگرد اعتراضات و وقایع دردناکی که در دی‌ماه اتفاق افتاد هم‌زمان شود، ممکن است آن‌ها برای وارد کردن ضربه‌ای نیز تلاش کنند. نام برنامه شما «تلاقی» است؛ ممکن است همه این نیروها با یکدیگر تلاقی پیدا کنند تا در مقطعی، تلاش کنند ایران را به عقب‌نشینی وادار کنند و به توافق برسند.

* اشاره کردید که ترامپ جنگ را آزمود. ترامپ در این مدت، هم جنگ را آزمود و هم توافق را، اما در هیچ‌یک موفق نبود. خروجی این وضعیت، شده اتخاذ رویکردی میانه و ادامه فشار محدود. آقای دکتر متقی گفتند احتمال توافق نیز وجود دارد، اما در نگاه بدبینانه ایشان، درگیری رخ خواهد داد. در مقابل، شما معتقدید درگیری رخ نخواهد داد. لطفاً در این زمینه با یکدیگر گفت‌وگو کنید. پس از آن، به این موضوع می‌پردازیم که ایران چه باید بکند.

متقی: پرسش اصلی این است: ما باید برای چه وضعیتی آماده باشیم؟ ما دو وضعیت را در جنگ‌های ۱۲روزه و ۴۰روزه تجربه کردیم. در هر دو مورد، نظام سیاسی غافلگیر شد و هزینه‌های این غافلگیری را نیز پرداخت کرد؛ منظورم است.

علت این غافلگیری آن بود که آمریکایی‌ها در حال مذاکره بودند. جنگ ۱۲روزه در شرایطی شکل گرفت که در مسقط با آمریکایی‌ها مذاکره داشتیم. این مذاکرات به‌صورت دوفاکتو مورد پذیرش رهبر شهید نیز قرار گرفته بود و قرار بود روز یکشنبه ادامه پیدا کند، اما اسرائیلی‌ها صبح جمعه حمله کردند. بنابراین، حمله نخست در شرایطی رخ داد که همه آماده ادامه مذاکرات مسقط بودند. جنگ ۴۰روزه نیز در شرایطی آغاز شد که در ژنو مذاکره می‌کردیم. در آن مقطع، هم مذاکرات جریان داشت و هم آمادگی نظامی و کنش عملیاتی آمریکا و اسرائیل وجود داشت. من روز هشتم اسفند، مطلبی با عنوان «دیپلماسی ژنو زیر سایه جنگ» به روزنامه دادم که روز نهم اسفند منتشر شد.

می‌خواهم عرض کنم که دیپلماسی به موازات فعالیت‌های امنیتی و کنش نظامی پیش می‌رود. مسئله به این بستگی دارد که در فرایند دیپلماتیک، چه دستور کاری را دنبال می‌کنید. دستور کار فعلی ایران، معطوف به عدم انعطاف درباره شرایط هفت‌گانه است. در مقابل، دستور کار فعلی ترامپ، هگست، کوپر، روبیو و بسیاری از مجموعه‌های دیگر، به‌نوعی بر مقابله با ایران متمرکز است؛ خواه این مقابله در قالب تحریم‌های پرشدت و مهار گسترده باشد، خواه در چارچوب مهار با هدف کنش عملیاتی.

آمریکا دنبال ناکارآمدسازی قدرت ایران است تا عملیات کند

آنچه امروز در آمریکا می‌بینم، سیاست مهار پرشدت ایران است. آمریکایی‌ها این سیاست را در دستور کار قرار داده‌اند تا ایران در وضعیت فرسایش قرار گیرد. هنگامی که ایران در چنین وضعیتی قرار بگیرد و چالش‌های اقتصادی و اجتماعی و ابهام در الگوی مدیریتی آن تداوم یابد، زمینه برای کنش عملیاتی نیز فراهم می‌شود. بنابراین، نگاه من این است که راهبرد آمریکا معطوف به فرسایش است. آنچه امروز دنبال می‌کند، ناکارآمدسازی قدرت و قابلیت‌های تاکتیکی، اقتصادی و اجتماعی ایران است تا در این فضا، در یک نقطه عطف تاریخی جدید، بتواند کنش عملیاتی خود را انجام دهد. حال، این کنش عملیاتی را چه زمانی انجام خواهد داد؟ زمانی که مانند دوره‌های گذشته، بتواند هدف‌های پراکنده را در وضعیتی متقارن قرار دهد.

* معنی‌اش به زبان ساده چی می‌شود؟

متقی: یعنی آمریکا تلاش کند درست مانند رویدادی که در ۹ اسفند رخ داد؛ سه هدف کلیدی یعنی شورای عالی دفاع، شورای عالی امنیت ملی و رهبری را با یکدیگر هماهنگ کند و در یک لحظه تاریخی، هم‌زمان هدف قرار دهد. برای تحقق این مسئله، آن‌ها از نیروهای نفوذی خود نیز استفاده می‌کنند؛ همان‌گونه که در ۹ اسفند استفاده کردند؛ موضوعی که فعلاً در محاق باقی مانده و ناگفته است. طبعاً ما جزئیات دقیق را تا زمانی که اسرائیلی‌ها به آمریکایی‌ها بگویند یا شرایط آن فراهم شود، به‌طور کامل در اختیار نداریم.

فضای جنگ وابسته به تحقق اهداف تاکتیکی است

بنابراین، برای اینکه فضای جنگ شکل بگیرد، باید نوعی هدف‌یابی سودمند جهت تحقق اهداف تاکتیکی حاصل شود. اگر اخبار را طی دو هفته گذشته دنبال کرده باشید، دیدید که هواپیماهای اسرائیلی و آمریکایی تا مرز عراق هم آمدند و برگشتند. برخی ممکن است بگویند این صرفاً یک تاکتیک و مانور بوده است، اما از سوی دیگر می‌توان این‌گونه تحلیل کرد که آن‌ها به این جمع‌بندی رسیده‌اند که «تقارن اهداف» برای یک ضربه پرشدت و با هزینه‌های گسترده علیه ایران در آن لحظه فراهم نشده و به همین دلیل دستور بازگشت داده‌اند. بنابراین، به قول «مورتون کاپلان»، هر حادثه‌ای که در حوزه روابط بین‌الملل شکل می‌گیرد، مانند حرکت یک مولکول گاز در فضاست و پیش‌بینی قطعی آن امکان‌پذیر نیست.

متقی

* یعنی این موضوع که جنگ می‌تواند منطقه‌ای یا فرامنطقه‌ای باشد، تاثیری در محاسبات آن‌ها نداشته است؟

متقی: طبعاً در محاسبات آن‌ها تأثیر می‌گذارد، اما به این معنا نیست که اهدافشان را کاهش داده باشند یا بخواهند سیاست تقلیل‌گرانه در ارتباط با کنش تاکتیکی خود پیگیری کنند. اگر ایران از «بازدارندگی قدرت» برخوردار باشد، طبیعتاً جنگی رخ نخواهد داد. یکی از ابزارها و نشانه‌های این بازدارندگی آن است که شما قابلیت این را داشته باشید که جنگ را از فضای منطقه‌ای به عرصه فرامنطقه‌ای گسترش دهید. در چنین شرایطی است که یک قدرت بزرگ جهانی، هژمونی و اقتدار خود را از دست می‌دهد.

تصور می‌شد ایران در یک‌هفته شکست بخورد، اما نخورد

وقتی بازیگری مانند ایران، که تصور می‌شد در یک جنگ یک‌هفته‌ای شکست بخورد، نه تنها شکست نخورد، بلکه در عرصه دیپلماسی و مهم‌تر از آن، در کنش تاکتیکی شرط‌گذاری کند، طبیعتاً این موضوع در فضای صلح‌سازی و موفقیت دیپلماسی بسیار سرنوشت‌ساز خواهد بود.

اما تمام این معادلات برمی‌گردد به محاسبات نظامی و عملیاتی فرماندهان آمریکایی و اطلاعاتی که سرویس‌های امنیتی و اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، به‌ویژه «NSA» (آژانس امنیت ملی آمریکا)، درباره قابلیت کنش متقابل ایران به دست می‌آورند. با این حال، راهبرد کلان ایران همواره «تهدید در برابر تهدید» و «جنگ در برابر جنگ» بوده است؛ این نکته را نیز باید مد نظر داشت.

مسعودی: صورت‌بندی شما، به نظر من، از این جهت قابل تأمل است که اکنون میان دو منطق در تصمیم‌گیری آقای ترامپ نوعی چالش یا تعارض وجود دارد. یک منطق، الزامات میراث شخصی اوست؛ یعنی می‌خواهد کاری انجام دهد که دیگران نتوانسته‌اند انجام دهند. منطق دیگر، آینده حزب جمهوری‌خواه و الزامات فعالیت حزبی است.

ترامپ بر اساس منطق شخصی خود عمل می‌کند، نه حزب جمهوری‌خواه

حزب جمهوری‌خواه حزبی باسابقه است و قرار نیست تمام داشته‌های تاریخی خود را به پای آقای ترامپ قربانی کند. بنابراین، جمهوری‌خواهان تلاش خواهند کرد با استفاده از ابزارهایی که در اختیار دارند، ترامپ را در مسیری قرار دهند که خودشان می‌پسندند؛ یعنی در چارچوب سیاست مهار. بااین‌حال، از نظر شخصیت‌شناسی، ترامپ اساساً فردی حزبی و تشکیلاتی نیست و احتمالاً بر اساس منطق میراث شخصی خود عمل خواهد کرد. دست‌کم می‌توان گفت دغدغه میراث شخصی، تأثیر زیادی بر تصمیم‌های او دارد. این موضوع در مصاحبه‌های اخیرش نیز دیده می‌شود. او برای خود تکالیف و تعهداتی بسیار بزرگ تعریف می‌کند. برای مثال، وقتی خبرنگاری از او می‌پرسد اگر دوره ریاست‌جمهوری‌اش به پایان برسد اما مقامات جمهوری اسلامی ایران همچنان بر سر کار باشند، این مسئله چه معنایی خواهد داشت، پاسخ می‌دهد: «این به معنای شکست من است.» این سخن نشان می‌دهد که ترامپ برای خود تعهد بزرگی تعریف کرده است؛ گویی تصور می‌کند تا زمانی که در قدرت است، نباید اجازه دهد حکومت ایران به وضعیت عادی بازگردد.

در این چارچوب، برداشت فعلی ترامپ این است که باید فشار اقتصادی را حفظ، بلکه تشدید کرد؛ همان چیزی که آقای روبیو و دیگران مطرح می‌کنند. آن‌ها ممکن است تلاش کنند کریدور تجاری موجود در منطقه خزر را محدود یا ناامن کنند، مانع ورود کالاهای اساسی شوند و فشارهای اقتصادی را افزایش دهند. در یکی دو ماه آینده نیز ممکن است کشور با بحران انرژی روبه‌رو شود و خدای ناکرده، اعتراضات اجتماعی شکل بگیرد. در چنین شرایطی، ممکن است آمریکا فرصت مناسبی برای وارد کردن ضربه پیدا کند.

آن‌ها حتی می‌توانند این اقدام را به‌گونه‌ای تبلیغ کنند که گویا از مردم ایران حمایت می‌کنند. با این روش، بخشی از انتقادهای دموکرات‌ها نیز خنثی خواهد شد؛ زیرا دموکرات‌ها نیز مدعی‌اند که باید از مردم ایران حمایت کرد و حقوق بشر، ولو به شکلی ریاکارانه، برایشان اهمیت دارد.

احتمال بروز جنگ، در چند ماه آینده وجود دارد، نه یک ماه آینده

اگر بخواهم جمع‌بندی کنم، چنانچه ترامپ بر اساس منطق حزبی عمل کند، می‌توان پذیرفت که تهدید جدی از سوی ایران متوجه منافع حیاتی آمریکا نیست؛ همان نگاهی که افرادی مانند جی‌دی ونس دارند. در این صورت، آمریکا باید به سراغ «سیاست قدرت‌های بزرگ» و مسائل اصلی خود، از جمله رقابت با چین و روسیه، برود. اما اگر ترامپ بر اساس منطق شخصی خود عمل کند، باید دستاورد بزرگی به دست آورد؛ خواه از طریق جنگ و خواه از طریق وارد کردن ضربه‌ای دردناک که ایران را به توافقی خاص وادار کند. همان‌طور که عرض کردم، ایران در حال حاضر موضع مذاکراتی محکم‌تر و سخت‌تری اتخاذ کرده است. اگر آمریکا بتواند با وارد کردن ضربه‌ای این موضع را تضعیف کند، ممکن است ایران را به سمت توافقی ببرد که مورد نظر آن‌هاست.

بنابراین، چشم‌انداز و احتمال بروز جنگ، نه لزوماً در یک ماه آینده، بلکه در چند ماه آینده وجود دارد؛ به‌ویژه اگر ما ملاحظات مربوط به سیاست داخلی، تاب‌آوری اقتصادی و حساسیت‌های اجتماعی خود را به‌درستی رعایت نکنیم.

* با توجه به همه این احتمالات و گزینه‌هایی که مطرح است و امکان تحقق دارند، از نظر شما، ایران باید چه رویکردی در پیش بگیرد و چه اقداماتی انجام دهد؟

متقی: من «راهبرد بقا» را برای سیاست خارجی، امنیتی و راهبردی جمهوری اسلامی توصیه می‌کنم. این راهبرد چهار شاخص بنیادین دارد: شاخص نخست، تولید قدرت است؛ قدرتی که با مقاومت پیوند پیدا می‌کند. یعنی باید آمادگی داشته باشید، عقب‌نشینی نکنید و در وضعیت «اپیزمنت» یا سازش قرار نگیرید. باید قدرت خود را ارتقا دهید و همکاری‌های بیشتری با روسیه و چین در دستور کار قرار دهید. این بخش نخست کار است.

سازش به ضرر ماست، ولی باید با «نرمش قهرمانانه» منعطف باشیم

عنصر دوم راهبرد بقا، دیپلماسی است. وقتی در فضای کنش دیپلماتیک قرار می‌گیرید، باید به دیپلمات‌ها اجازه تحرک بیشتری بدهید. دیپلمات‌ها و مجموعه‌هایی که از گذشته مسئولیت کار دیپلماسی را بر عهده داشته‌اند، باید در این هفت، هشت ماه نقش‌آفرینی بیشتری داشته باشند. در حوزه دیپلماسی، دو شاخص وجود دارد: یکی انطباق‌پذیری و دیگری انعطاف‌پذیری. در فضای دیپلماسی نباید تصور کنید که فقط شما می‌توانید تعیین‌کننده باشید. برای پایان یافتن جنگ، باید بخشی از مطلوبیت‌های طرف مقابل را نیز در نظر بگیرید.

انعطاف‌پذیری، به‌نوعی همان «نرمش قهرمانانه» است؛ به این معنا نیست که «اپیزمنت» یا سازش را در دستور کار قرار دهید، بلکه باید به دنبال مصالحه یا «کامپرومایز» باشید.

انسجام اجتماعی منحصر به «میدان» نیست

شاخص سوم، انسجام اجتماعی و انسجام نخبگان است. نباید تصور کنید که انسجام اجتماعی فقط در «میدان» نمود پیدا می‌کند. میدان مهم است، اما درک رویکرد نخبگان سیاسی، نوعی مصالحه در داخل کشور و داشتن گوش شنوا برای شنیدن انگاره‌های سیاسی موجود، چه در حوزه اجتماعی و چه در فضای نخبگی، سومین شاخص راهبرد بقا را شکل می‌دهد.

مسعودی

* آقای مسعودی، شما نیز اگر جمع‌بندی‌ای درباره اقداماتی که ایران باید در شرایط فعلی انجام دهد دارید، بفرمایید.

مسعودی: نگاه ایجابی من این است که باید به سمت «بازدارندگی عام» یا «بازدارندگی موسع» حرکت کنیم. نباید تصور کنیم صرف برخورداری از ابزارهای نظامی یا طرح تهدیدهای جدی، لزوماً به معنای کاهش احتمال جنگ است؛ اگرچه این عوامل نیز مؤثرند. من شخصاً به بازدارندگی عام و موسع معتقدم؛ به این معنا که برای کاهش احتمال جنگ و تجاوز، به مجموعه‌ای از اقدامات سیاسی و دیپلماتیک، نظامی و امنیتی، اقتصادی و اجتماعی نیاز داریم. به نظرم، آنجا که به راه‌حل می‌رسیم، دیدگاه‌های ما شبیه یا به یکدیگر نزدیک است.

صرف ابزار نظامی و تهدیدهای جدی، به معنای کاهش احتمال جنگ نیست

آقای دکتر به رایزنی‌های دیپلماتیک اشاره کردند. همزمان با دیدار آقایان ترامپ، پوتین و شی در حاشیه اجلاس اپک در چین، زمان آن است که ایران دیپلماسی خود در سطح جهانی، به‌ویژه با شرکای جهانی‌اش، یعنی چین و روسیه، را تشدید کند. اگر لازم است، فرستادگانی به چین یا روسیه سفر کنند تا آخرین پیام‌ها را به این طرف‌ها منتقل کنند و از این طریق، پیام‌ها به آقای ترامپ نیز منتقل شود. دیپلماسی منطقه‌ای نیز باید دنبال شود تا به کشورهای منطقه هشدار داده شود که هرگونه جنگ جدید، چه پیامدهایی برای آن‌ها و حتی برای عرصه فرامنطقه‌ای خواهد داشت.

هزینه و فایده تعامل مستقیم با مقامات آمریکا را ارزیابی کنیم

نکته دیگر این است که باید هزینه و فایده تعامل مستقیم با مقامات آمریکایی را به‌طور مستمر ارزیابی کنیم. نباید برای خود خط قرمزی مقدس تعریف کنیم و بگوییم تحت هیچ شرایطی، با هیچ مقام آمریکایی پشت هیچ میزی نخواهیم نشست. اگر منافع کشور ایجاب می‌کند که به راه‌حل‌هایی مورد رضایت دو طرف برسیم که بتوان از آن‌ها دفاع کرد و افکار عمومی داخل کشور را نیز درباره آن‌ها اقناع کرد، به نظرم این ارزیابی باید همواره وجود داشته باشد.

بخش دیگر، موضوعات نظامی و امنیتی است. همان‌طور که آقای دکتر نیز فرمودند، چند بار دیگر باید غافلگیر شویم؟ طبیعتاً باید پروتکل‌های امنیتی حفاظت از مقامات را جدی‌تر بگیریم و هوشیاری دفاعی و تهاجمی خود را افزایش دهیم. تدوین بانک اهداف جدید نیز با توجه به رویکرد تازه‌ای که محدودیت‌های جغرافیایی را کنار گذاشته است، حتماً باید در نظر گرفته شود.

نکته دیگر، بحث تغییر دکترین هسته‌ای است که در ماه‌های اخیر، به‌ویژه در رسانه‌ها، بسیار پررنگ شده است. به نظرم نباید با مسئله هسته‌ای که موضوعی بسیار پیچیده و چندلایه است، هیجانی برخورد کنیم و آن را لزوماً به مطالبه‌ای ملی تبدیل کنیم که بعد نتوانیم از عهده آن برآییم. گفت‌وگوی ملی در این زمینه، از نظر من، اشکالی ندارد؛ اما تبدیل آن به موضوعی هیجانی یا کسب‌وکاری سیاسی و رسانه‌ای، کار درستی نیست.

آقای دکتر به جنبه‌های اقتصادی نیز اشاره کردند. به نظر من، تأمین کالاهای اساسی در ماه‌های آینده برای ایران بسیار مهم است. با توجه به کمبودهایی که داریم، موضوع سوآپ گازی میان ایران و ترکمنستان و همچنین ایران و آذربایجان باید جدی گرفته شود. همچنین، حتماً باید اقدامات جبرانی برای کاهش فشارهای اقتصادی کمرشکنی که بر طبقات و دهک‌های ضعیف جامعه، به‌ویژه اقشار کم‌برخوردار و ساکنان حاشیه شهرها، وارد می‌شود، انجام گیرد.

برای وفاق اجتماعی، باید رسانه‌های رسمی و صداوسیما را بازتر کنیم

آخرین مسئله، حوزه اجتماعی است. این وحدت و وفاق اجتماعی به‌آسانی به دست نیامده است و نباید کاری کنیم که از بین برود. نباید حساسیت‌های مردم را تحریک کنیم. اعتماد اجتماعی نیازمند ترمیم است و باید برای ترمیم آن تلاش کنیم؛ از جمله با پذیرش تکثر و تنوع رویکردها. باید فضای رسانه‌های رسمی، از جمله صداوسیما، را اندکی بازتر کنیم، اجازه طرح دیدگاه‌های متعدد را بدهیم، ظرفیت همه چهره‌های دلسوز کشور را به رسمیت بشناسیم و از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم. همچنین باید راه‌هایی برای شنیدن اعتراضات و مطالبات مردم پیش‌بینی کنیم.

باید راه‌هایی برای شنیدن اعتراضات مردم پیش‌بینی کنیم

واقعیت این است که سال‌هاست چنین ادعاهایی مطرح می‌کنیم. هر بار اتفاقی می‌افتد، مقامات و نمایندگان مجلس در مصاحبه‌ها می‌گویند در حال پیش‌بینی مسیرهایی هستند تا مردم بتوانند مطالبات و اعتراضات خود را در بستری قانونی مطرح کنند؛ اما پس از مدتی که فضا آرام می‌شود، می‌بینیم در عمل اتفاقی نمی‌افتد. به نظر من، این موضوع جای کار دارد و امیدوارم به آن پرداخته شود.