اقتصادآنلاین: تهران برای عبور برخی کشتی‌ها از تنگه هرمز استثنا قائل شده است؛ تصمیمی که به گفته تحلیلگران می‌تواند معادلات اقتصادی و دیپلماتیک منطقه را تغییر دهد.
به گزارش اقتصادآنلاین، شبکه الجزیره در گزارشی تحلیلی به بررسی اهداف ایران از معافیت کشتی‌های متعلق به هند، چین، قطر و عراق از محدودیت‌های کشتیرانی در تنگه هرمز پرداخت. بر اساس این گزارش، تهران تلاش می‌کند از موقعیت راهبردی این آبراه برای تأمین کالاهای ضروری، دریافت درآمد ترانزیتی و تقویت روابط سیاسی با کشورهای مهم منطقه استفاده کند.
چرا ایران به ۴ کشور اجازه عبور از تنگه هرمز را داده است؟
به گزارش الجزیره، امیر حیات‌مقدم، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، پیش‌تر اعلام کرده بود کشتی‌های متعلق به هند، چین، قطر و عراق از محدودیت‌های کشتیرانی در تنگه هرمز معاف شده‌اند.
بر اساس اظهارات وی، این معافیت‌ها با منافع اقتصادی و سیاسی مشخصی همراه است. ایران از هند دارو دریافت می‌کند و از حمایت سیاسی چین بهره‌مند می‌شود. قطر نیز علاوه بر حمایت دیپلماتیک، در تلاش‌های میانجی‌گرانه برای پایان جنگ نقش دارد.
حیات‌مقدم همچنین اعلام کرده است که کشتی‌های هندی و چینی حق ترانزیت پرداخت می‌کنند، اما شناورهای قطری بدون پرداخت هزینه از این مسیر عبور می‌کنند. درباره شرایط عبور کشتی‌های عراقی جزئیاتی اعلام نشده است.
ایران از عبور کشتی‌های هند و چین چه درآمدی کسب می‌کند؟
روزبه پارسی، تحلیلگر مسائل ایران و پژوهشگر دانشگاه لوند سوئد، به الجزیره گفته است تهران تلاش می‌کند با استفاده از تجارت پایاپای و توافق‌های اقتصادی، راه‌های تازه‌ای برای تأمین کالا و صادرات ایجاد کند.
نادر هاشمی، استاد دانشگاه جورج‌تاون، نیز معتقد است ایران احتمالاً در ازای عبور امن کشتی‌ها، حق ترانزیت یا درصدی از ارزش محموله‌ها را دریافت می‌کند.
ولفگانگ پوسزتای، کارشناس امنیتی اتریشی، این اقدام را فرصتی برای کسب درآمد و تضعیف فشار اقتصادی آمریکا توصیف کرده است. به گفته وی، چین بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است و بخش عمده صادرات نفت کشور به این مقصد انجام می‌شود.
سهم چین و هند از عبور نفت از تنگه هرمز چقدر است؟
اهمیت این تصمیم زمانی روشن‌تر می‌شود که حجم تجارت انرژی این دو کشور از مسیر تنگه هرمز بررسی شود.
بر اساس داده‌های شرکت تحلیلی کپلر، در اکتبر حدود ۱۰ میلیون و ۲۳۰ هزار بشکه نفت در روز از تنگه هرمز عبور کرده است. از این میزان، حدود ۴۲ درصد راهی چین و ۱۳ درصد راهی هند شده است.
هند علاوه بر وابستگی به انرژی خلیج فارس، یکی از تولیدکنندگان مهم دارو در جهان است؛ موضوعی که می‌تواند در تأمین اقلام دارویی مورد نیاز ایران اهمیت داشته باشد.
معافیت قطر و عراق چه اهمیتی دارد؟
قطر نیز یکی از بازیگران مهم این معادله است. بر اساس آمار مطرح‌شده در گزارش الجزیره، صادرات گاز طبیعی مایع این کشور که در ماه اوت از مسیر هرمز متوقف شده بود، در اکتبر به ۱.۸ میلیون تن رسید.
همچنین حجم ترانزیت نفت عراق از ۱.۶۹ میلیون بشکه در روز به ۲.۶۵ میلیون بشکه افزایش یافته است.
از نگاه تحلیلگران، این معافیت‌ها علاوه بر منافع اقتصادی، می‌تواند روابط دیپلماتیک تهران با کشورهای منطقه را تقویت کند.
واکنش آمریکا به معافیت کشتی‌ها از محدودیت تنگه هرمز
کارشناسان معتقدند عبور کشتی‌های تجاری چین و هند می‌تواند اجرای محاصره دریایی آمریکا را دشوارتر کند؛ به‌ویژه اگر این شناورها مستقیماً در بنادر ایران پهلو بگیرند.
این تصمیم همچنین در شرایطی اتخاذ شده که تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ در دوحه ادامه دارد. تهران بازگشایی کامل تنگه هرمز را به مجموعه‌ای از شروط، از جمله لغو محاصره دریایی، مرتبط کرده است.
با این حال، کریس بوچامپ، تحلیلگر ارشد بازار در گروه IG، معتقد است تأثیر معافیت‌های فعلی بر قیمت جهانی انرژی هنوز محدود است؛ زیرا بازارها همچنان منتظر توافق جامع صلح هستند.
به این ترتیب، معافیت چهار کشور از محدودیت‌های کشتیرانی را می‌توان بخشی از تلاش تهران برای استفاده هم‌زمان از ظرفیت اقتصادی تنگه هرمز و تقویت روابط دیپلماتیک دانست؛ هرچند میزان موفقیت این سیاست به تحولات مذاکرات و واکنش آمریکا بستگی دارد.