حوزه/ حجت الاسلام والمسلمین رفیعی ضمن تشریح نگاه تمدنی ائمه انقلاب اسلامی، شهید امام خامنه‌ای را نظریه‌پرداز تمدن نوین اسلامی دانست و تأکید کرد: تمدن نوین اسلامی در اندیشه امامان انقلاب به معنای عامل هویت‌بخش اجتماع است که مرزهای جغرافیایی و گستره تاریخ را درمی‌نوردد و خوانشی اسلامی از زندگی به دنیا عرضه می‌کند؛ خوانشی که به دلیل برخورداری از ارکان تمدنی، خودبه‌خود مقبول خواهد شد.
حجت الاسلام والمسلمین محمود رفیعی از شاگردان درس خارج مقام معظم رهبری و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با اشاره به جایگاه ایران قوی در معادلات جهانی، به تبیین مفهوم تمدن نوین اسلامی پرداخت و گفت: تمدن که در زبان عربی از آن با عنوان «الحضارة» یاد می‌شود، عامل هویت‌بخش به یک نظام اجتماعی و عرصه گسترش فرهنگ و سبک زندگی است. بنابراین، اگر دین اسلام مدعی رسالتی جهانی و تحقق حاکمیت الهی در گستره عالم است، طبیعتاً باید چشم‌اندازی تمدنی داشته باشد.
امام خمینی(ره) دو گام نخست مسیر تحقق تمدن اسلامی را محقق کرد
وی با بیان اینکه مسیر رسیدن به تمدن اسلامی از انقلاب و تدوین قانون بر اساس دین می‌گذرد، افزود: پس از تحقق این مراحل، دولتمردان اسلامی و جامعه اسلامی که از این کارگزاران تأثیر می‌پذیرند، می‌توانند زمینه فراهم‌آوردن ارکان تمدن را ایجاد کنند.
این پژوهشگر برتر جشنواره علامه حلی ادامه داد: امام خمینی(ره) دو گام نخست را محقق کردند و شهید امام خامنه‌ای نیز که هدف بعثت انبیا را ایجاد جامعه‌ای فاضله و تمدن می‌دانستند، زعامت جمهوری اسلامی ایران را نیز با همین نگاه هدف‌گذاری کردند.
وی با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب و تفسیر آیات و روایات بر اساس نگاه تمدنی تصریح کرد: شهید امام خامنه‌ای آیه «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ» را به این معنا تبیین کردند که اگر در مسیر شکل‌گیری جامعه اسلامی، تمدن اسلامی و تحقق دین خدا حرکت کنید، خداوند شما را یاری خواهد کرد.
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی بیان کرد: ایشان در بیانیه گام دوم انقلاب، دو هدف را برای انقلاب در گام دوم چهل‌ساله خود معرفی کردند؛ نخست، ایجاد تمدن نوین اسلامی و دوم، زمینه‌سازی برای ظهور.
وی درباره تعبیر «نوین» در عنوان تمدن نوین اسلامی گفت: این تعبیر به بازشکوفایی تمدن اسلامی پس از عصر طلایی آن اشاره دارد؛ عصری که تمدن اسلامی در قرن چهارم به اوج خود رسید. امام سوم انقلاب نیز با درک عمیق از این معنا، در پیام‌های خود بر همین مسیر تأکید دارند.
این پژوهشگر حوزوی در جمع‌بندی مفهوم تمدن نوین اسلامی خاطرنشان کرد: تمدن نوین اسلامی در اندیشه امامان انقلاب، به معنای عامل هویت‌بخش اجتماع است که مرزهای جغرافیایی و گستره تاریخ را درمی‌نوردد و خوانشی اسلامی از زندگی به دنیا عرضه می‌کند؛ خوانشی که به دلیل برخورداری از ارکان تمدنی، خودبه‌خود مقبول خواهد شد.
تبیین هفت رکن تمدن‌سازی در بیانیه گام دوم انقلاب
این پژوهشگر برتر جشنواره علامه حلی، در ادامه به مؤلفه‌های تمدن نوین اسلامی پرداخت و با اشاره به مباحث علمی مطرح‌شده در حوزه تمدن‌شناسی اظهار داشت: در مجامعی که به‌صورت علمی درباره تمدن بحث می‌شود، از جمله در رشته دانش تمدن و گرایش روابط بین‌الملل از رشته علوم سیاسی، بر این باورند که تمدن‌های جهان همواره ارکانی داشته‌اند که رکن اصلی آن علم است.
وی توضیح داد: سایر ارکان زمانی توانسته‌اند اثرگذار و تمدن‌ساز باشند که از مرجعیت علمی برخوردار بوده‌اند؛ به همین دلیل، مادامی که یک تمدن در قله علم دنیا قرار داشته، حیات آن پابرجا مانده است و با افول علمی، تمدن نیز از هم پاشیده است.
این استاد دانشگاه افزود: پس از علم، ارکانی مانند پهنای جغرافیایی، گستره زمانی، ارائه پاسخ‌های نو به مسائل فرهنگی و اقتدار سیاسی و نظامی نیز در مباحث مربوط به تمدن‌های تاریخ بشر مطرح می‌شود؛ هرچند اصل رکن‌بودن علم مورد پذیرش همگان است، اما درباره رکن‌بودن برخی مؤلفه‌های دیگر یا شیوه تحقق آنها اختلاف‌نظر وجود دارد.
وی با اشاره به جایگاه شهید امام خامنه‌ای در مباحث تمدنی تصریح کرد: آیت‌الله العظمی شهید امام خامنه‌ای که به اذعان دوست و دشمن از صاحب‌نظران مباحث تمدنی بودند، در بیانیه گام دوم انقلاب، ارکان تحقق تمدن نوین اسلامی را در قالب هفت توصیه تبیین کردند که نخستین آن «علم و پژوهش» است؛ همان رکنی که مورد اتفاق همه اندیشمندان قرار دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی ادامه داد: ایشان برای تحقق سایر ارکان نیز دیدگاه‌های بدیعی در بیانیه گام دوم مطرح کردند و این مؤلفه‌ها را در طول بیش از ۳۰ سال رهبری خود با موفقیت به اجرا گذاشتند.
وی هفت رکن بنیادین تمدن نوین اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب را برشمرد و گفت: این ارکان عبارت‌اند از: نخست، جهاد علمی برای دستیابی به قله‌های علم و پژوهش؛ دوم، گسترش اخلاق و معنویت؛ سوم، تقویت اقتصاد مقاومتی؛ چهارم، عدالت و مبارزه با فساد؛ پنجم، استقلال ملی و آزادی اجتماعی؛ ششم، عزت ملی، روابط خارجی و مرزبندی با دشمن؛ و هفتم، جهاد برای ترسیم و اجرای سبک زندگی اسلامی.
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: شهید امام خامنه‌ای به‌عنوان یک فقیه، با عبور از مباحث رایج درباره ارکان تمدن، به ترکیبی نو از ارکان اسلامی تمدن دست یافتند و حقیقتاً باید ایشان را نظریه‌پرداز تمدن نوین اسلامی دانست.
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی در ادامه به تعبیر امام سیدمجتبی خامنه‌ای درباره نقش امامین انقلاب در این مسیر اشاره کرد و افزود: ایشان فرموده‌اند: «امام [خمینی] رحمة‌الله‌علیه پدیدآورنده‌ی تحولی بزرگ و تاریخی در سطح ایران، امت اسلامی و جهان می‌باشند که امام شهید اعلی‌الله مقامه‌الشریف به تعمیق و گسترش و استمرار آن پرداخت و برای تکامل و تحقق آن، نظام‌سازی و جامعه‌پردازی نمود.» ۱۴۰۵/۳/۱۴.
دشمنان انقلاب ظرفیت تمدنی الگوی حکومت دینی را درک کرده‌اند
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی با تبیین اهمیت تمدن و نقش امامین انقلاب در تحقق آن، این مسئله را از دو منظر دشمنان و دوستان مورد توجه قرار داد و گفت: می‌توان اهمیت تمدن و نقش آن در عرصه حاکمیتی جهان را از منظر دشمن و دوست توضیح داد.
این پژوهشگر برتر جشنواره علامه حلی، درباره نگاه دشمنان انقلاب به این موضوع اظهار داشت: دشمنان با درک الگوی طراحی‌شده از سوی امام خمینی(ره) برای حکومت دینی و سپس الگوی برنامه‌ریزی شهید امام خامنه‌ای برای رسیدن به قله حاکمیت دین خدا در عالم، از همان ابتدا گفتمان «جنگ تمدن‌ها» را مطرح کردند.
این استاد دانشگاه افزود: نظریه‌پردازان شاخص آنان معتقد بودند الگوی شهید امام خامنه‌ای در آینده نزدیک می‌تواند با ساخت تمدن نوین اسلامی به ریاست ایران، به رویارویی با تمدن غربی به ریاست آمریکا برود و حتی برای ایران احتمال پیروزی قائل بودند.
وی برای اشاره به این دیدگاه، به مقاله «چالش تمدنی جمهوری اسلامی ایران و آمریکا با تأکید بر نظریات کیسینجر، هانتینگتون و فوکویاما» استناد کرد.
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی در تبیین نگاه کسانی که در داخل به این رویکرد تمدنی توجه دارند، اظهار داشت: از این منظر، امام سیدمجتبی خامنه‌ای در صدر متوجهان داخلی قرار دارند. اسلام آخرین دین، برپاکننده حکومت جهانی موعود و محقق‌کننده مدینه فاضله است و لازمه تحقق چنین هدفی، «قیام لله» خواهد بود.
وی با اشاره به الگوی پنج‌مرحله‌ای تحقق تمدن اسلامی در اندیشه شهید امام خامنه‌ای تصریح کرد: چنین تمدنی در آموزه‌های دینی به همان مسیر پنج‌مرحله‌ای معروف نیاز دارد که عبارت است از: انقلاب، قانون اسلامی، عملکرد اسلامی کارگزاران، جامعه اسلامی و در نهایت تمدن اسلامی.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: در چنین نگاهی، همه آموزه‌های دینی، از آموزه‌هایی که در ظاهر فردی به نظر می‌رسند، مانند نماز، تا آموزه‌های اجتماعی‌تر نظیر صله‌رحم و وحدت، باید در همین مسیر دیده و اجرا شوند؛ البته باورمندان به چنین نگرشی کم هستند.
وی در ادامه به یکی از پیام‌های امام سیدمجتبی خامنه‌ای اشاره کرد و گفت: ایشان درباره گسترش نگاه تمدنی در میان مردم فرموده‌اند: «این روزها خیلی‌ها نگاهی تمدّنی را با چشم‌دوختن به افق‌های دوردست تجربه می‌کنند و برای خود تصویری نه موهوم بلکه متکی به واقعیات حال و آینده خلق می‌کنند. این خصوصیتی است که تا اندکی پیش‌ازاین در عدّه‌ی کمی که امام شهید در رأس آن قرار داشتند، دیده می‌شد» (۱۴۰۵/۱/۲۰).
این پژوهشگر برتر جشنواره علامه حلی، خاطرنشان کرد: نکته قابل توجه آن است که خود امام سیدمجتبی خامنه‌ای نیز چنین نگاهی دارند؛ یعنی فهم صحیحی از تمدن نوین اسلامی دارند و همه اجزای دین را با همین نگرش می‌فهمند.
نگاه تمدنی در پیام‌های امام سیدمجتبی خامنه‌ای از دین تا ملی‌گرایی امتداد دارد
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی در تبیین شواهد وجود نگرش تمدنی در پیام‌های امام سیدمجتبی خامنه‌ای اظهار داشت: نگرش تمدنی در پیام‌های ایشان موج می‌زند. برای نمونه، در پیام چهلمین روز شهادت قائد عظیم‌الشأن انقلاب، هنگامی که به معرفی اجمالی آن امام شهید می‌پردازند و جمله ماندگار «صحبت از مردی است که آنقدر که مشهور بود، شناخته نشد» را می‌نویسند، از گسترش نگرش تمدنی در ملت مبعوث تمجید می‌کنند.
وی افزود: امام سیدمجتبی خامنه‌ای در پیام‌های متعددی از کلیدواژه معنادار تمدن استفاده می‌کنند و مسائل مختلف را با همین نگاه تفسیر می‌کنند؛ این رویکرد از گزاره‌های مختلف دینی تا موضوع ملی‌گرایی و وطن‌دوستی امتداد دارد.
این پژوهشگر حوزوی با اشاره به پیوند میان بعثت مردم و مناسک حج در نگاه تمدنی امام سوم انقلاب گفت: ایشان این دو موضوع را در مسیر تحقق تمدن اسلامی هم‌راستا می‌دانند و می‌نویسند: «در پی بعثت ملّت ایران و جبهه‌ی مقاومت، بعثت امّت اسلامی رقم خواهد خورد و برائت از مشرکان از رَمی جمرات حج به صحنه‌های زندگی فردی، اجتماعی و سیاسی مسلمانان در اقصی‌نقاط عالم تسرّی خواهد یافت... آینده متعلّق به امّت اسلامی و تمدن نوین اسلامی است و هر یک از ما می‌توانیم به اندازه همّت، ظرفیت و مسئولیت خود در تحقّق این آینده و نزدیک‌تر شدن به آن ایفای نقش کنیم» (۱۴۰۵/۵/۳).
وی با بیان اینکه امام سیدمجتبی خامنه‌ای برای نماز نیز روح تمدنی قائل هستند، تصریح کرد: ایشان معتقدند اقامه نماز در همه مراحل تکمیلی و سطوح تکاملی آن، از امور مهم است و برای فراهم‌شدن زمینه طی طریق از مرحله نهضت و انقلاب اسلامی تا مرحله جامعه اسلامی ضرورت دارد؛ پس از آن است که نیل به مرحله تمدن اسلامی میسر خواهد شد.
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی ادامه داد: حتی ملی‌گرایی و وطن‌دوستی ایشان نیز رنگ تمدنی دارد. برای نمونه، در یکی از پیام‌های خود نوشته‌اند: «زبان و ادب فارسی یکی از بزرگ‌ترین ظرفیت‌ها برای ترویج فرهنگ و تمدن غنی ایران اسلامی در گستره جهانی است؛ و توصیه رهبر حکیم و شهیدمان اعلی‌الله مقامه‌الشریف به قدرتمند شدن زبان فارسی، چراغ راه اقتدار تمدن ایرانی ـ اسلامی می‌باشد» (۱۴۰۵/۲/۲۵).
وی افزود: ایشان همچنین درباره خلیج فارس نوشته‌اند: «خلیج فارس... بخشی از هویت و تمدن‌مان را شکل داده است». به اعتقاد من، باورمندی به این نگرش تمدنی و تفسیر دین بر اساس آن، بیش از هر جای دیگری در پیام امام سیدمجتبی خامنه‌ای به مناسبت هفته وحدت خودنمایی کرده است.
وحدت مسلمانان، سنگ‌بنای اصلی دستیابی به تمدن نوین اسلامی است
این پژوهشگر برتر جشنواره علامه حلی، در تبیین نگاه تمدنی امام سیدمجتبی خامنه‌ای در پیام هفته وحدت اظهار داشت: همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، امام شهید نظریه‌پرداز و برنامه‌ریز تمدن نوین اسلامی بودند و این بنیان را برای گام دوم انقلاب گذاشتند؛ در مقابل، معتقدم امام سیدمجتبی خامنه‌ای پرورش‌دهنده، شکوفاکننده و تحقق‌بخش آن نگاه هستند.
وی برای تبیین این دیدگاه به موضوع وحدت اشاره کرد و افزود: امام شهید انقلاب در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی در سال ۱۳۹۸ فرموده بودند: «مرحله‌ی بالاتر هم این است که همه‌ی دنیای اسلام در جهت رسیدن به تمدّن نوین اسلامی متحد بشوند. این چیزی است که جمهوری اسلامی هدف غایی قرار داده: رسیدن به تمدّن اسلامی، منتها تمدّن متناسب با این زمان، تمدّن نوین اسلام».
این مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به پیام امام سیدمجتبی خامنه‌ای به مناسبت هفته وحدت در ۱۴۰۵/۶/۸ گفت: امام سوم انقلاب همین معنا را در پیام هفته وحدت خود با دقت بیشتری پرورش داده‌اند و ساختار بحث ایشان را می‌توان در چند محور توضیح داد.
وی نخستین محور این پیام را ترسیم وضعیت کنونی جهان اسلام دانست و اظهار داشت: ایشان ابتدا با اشاره به تاریخچه هفته وحدت و آغاز آن در اسفند سال ۱۳۵۶، وضعیت موجود جهان اسلام را ترسیم می‌کنند؛ وضعیتی که از یک‌سو چشم‌انداز غلبه نهایی حق بر باطل و اسلام بر کفر به مرحله تعیین سرنوشت رسیده و از سوی دیگر، طاغوت‌ها نقاب از چهره کنار زده و آشکارا به استعمار و استکبار می‌پردازند.
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی محور دوم پیام را طرح پرسش‌هایی خطاب به مسلمانان جهان عنوان کرد و افزود: امام سیدمجتبی خامنه‌ای در این بخش به این مسئله می‌پردازند که اگر مسلمانان یک دست واحد بودند و مشت خود را با استحکام می‌فشردند، آیا ملت فلسطین این‌گونه بی‌پناه در معرض ظلم و جنایت اشغالگران قرار می‌گرفت؟ همچنین اگر ملت‌ها و دولت‌های ساکن در حاشیه خلیج فارس اتحاد خود را زیر پرچم اسلام برقرار می‌کردند، آیا افراد بی‌هویت و فاسد جرئت می‌یافتند از هزاران کیلومتر دورتر به سرزمین‌ها و دارایی‌های آنان طمع بورزند؟
وی با اشاره به راه‌حل مطرح‌شده در این پیام برای مشکلات جهان اسلام خاطرنشان کرد: امام سیدمجتبی خامنه‌ای علاج مشکلات امت اسلامی را در «اتحاد کلمه، دوستی و تعاون در مسیر خیر و نیکی» می‌دانند.
این استاد دانشگاه در توضیح محور سوم پیام هفته وحدت گفت: امام سوم انقلاب از این بخش به بعد، با رهیافتی تمدنی به این پرسش پاسخ می‌دهند که چرا اسلام بر اتحاد کلمه تأکید دارد. ایشان حکم عقل به اتحاد و پرهیز از تنازع را در سه گام تبیین می‌کنند تا مسلمانان به تمدن اسلامی برسند.
وی این سه گام را چنین برشمرد: نخست، نوع مواجهه با دشمن و دوست؛ دوم، دفاع از یکدیگر در مقابل کفر؛ و سوم، انواع همکاری و هم‌افزایی.
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی ادامه داد: امام سیدمجتبی خامنه‌ای با تبیین این روند، آرزوی جهان اسلام را تحقق تمدن نوین اسلامی می‌دانند و سفارش‌های مختلف، از جمله توصیه به وحدت را نیز در همین راستا قرار می‌دهند. ایشان در این زمینه می‌نویسند: «انتهای این مسیر، وصول به تمدّن نوین اسلامی خواهد بود. بنابراین وحدت بین مسلمین سنگ‌بنای اصلی برای دستیابی به تمدّن اسلامیِ عزیز و غالب است».
این پژوهشگر برتر جشنواره علامه حلی با تأکید بر اینکه پیام‌های امام سوم انقلاب در مسائل مختلف با هدف تحقق تمدن اسلامی تنظیم می‌شود، تصریح کرد: همان‌گونه که بیان شد، این پیام‌ها در مسیر تحقق تمدن اسلامی قرار دارند؛ تمدنی که به تعبیر ایشان و تصریح اهل‌فن، «به نوبه‌ی خود تا حدّ قابل قبولی در ایران عزیز، صورت تحقّق یافته» است.
