تهران-ایرنا- روز جهانی کودک، روز پاسداشت حق زندگی، امنیت، آموزش و آینده کودکانی است که باید در کلاسهای درس، زمینهای بازی و آغوش خانوادههایشان روزگار بگذرانند؛ اما هزاران کودک نه فرصت تجربه کودکی را پیدا کردند و نه مجال دیدن فردای زندگی خود را یافتند؛ کودکانی که در فلسطین، لبنان، یمن و ایران، زیر آوار خانهها، مدارس و مراکز غیرنظامی جان باختند.
به گزارش روز پنجشنبه ایرنا، ۲۰ نوامبر(۲۹ ابان ماه) در حالی فرا میرسد که تصاویر پیکرهای کوچک بیرون کشیدهشده از زیر آوار، کیفهای مدرسه مانده در میان ویرانهها و خانوادههایی که در جستوجوی فرزندان خود هستند، همچنان بخشی از واقعیت تلخ منطقه است. برای این کودکان، روز جهانی کودک نه روز جشن و شادی، بلکه یادآور حق زندگی است که از انها سلب شده است.
فلسطین؛ نسلی که زیر آوار جنگ بزرگ میشود
بیش از سه سال از آغاز جنگ غزه در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ میگذرد؛ جنگی که کودکان فلسطینی یکی از سنگینترین هزینههای انسانی آن را پرداختهاند.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی مرکز آمار فلسطین در روز جهانی کودک فلسطینی، تا پایان سال ۲۰۲۵ (۱۰ دی ۱۴۰۴)، دستکم ۲۱ هزار و ۲۸۳ کودک در نوار غزه و ۲۳۷ کودک در کرانه باختری در جریان حملات و تحولات مرتبط با تجاوزات رژیم اشغالگر به شهادت رسیدند. این آمار نشان میدهد کودکان حدود ۳۰ درصد از مجموع قربانیان ثبتشده این حملات را تشکیل میدهند.
گزارش یونیسف نیز از ابعاد گسترده این فاجعه حکایت دارد. بر اساس گزارش این نهاد درباره وضعیت انسانی فلسطین، تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶(۹ تیر ۱۴۰۵)، دستکم ۲۱ هزار و ۷۰۰ کودک فلسطینی در نوار غزه از آغاز جنگ به شهدت رسیدند و بیش از ۴۵ هزار کودک نیز مجروح شدهاند.
فاجعه غزه به شهادت و مجروح شدن کودکان محدود نمانده است. تخریب مدارس، بیمارستانها و زیرساختهای حیاتی، گرسنگی، کمبود آب آشامیدنی و آوارگی مکرر، زندگی میلیونها کودک فلسطینی را تحت تأثیر قرار داده است. یونیسف در گزارش نیمه نخست سال ۲۰۲۶ خود تأکید کرده است که وضعیت کودکان غزه همچنان فاجعهبار است و نیازهای آنان در حوزه سلامت روان، تغذیه، آموزش و امنیت رو به افزایش است.
در کرانه باختری نیز کودکان از پیامدهای خشونت و عملیات نظامی ارتش رژیم صهیونیستی در امان نماندهاند. به این ترتیب، جنگ نهتنها جان کودکان فلسطینی را گرفته، بلکه آینده نسلی را نیز با آسیبهای عمیق جسمی، روانی و آموزشی مواجه کرده است.
لبنان؛ کودکانی که در خانههای خود در امان نبودهاند
لبنان نیز در سالهای اخیر شاهد شهادت و زخمی شدن شمار زیادی از کودکان در حملات اشغالگران بوده است. تشدید حملات هوایی در سپتامبر ۲۰۲۴ (شهریور ۱۴۰۴) مناطق مسکونی و زیرساختهای غیرنظامی را در نقاط مختلف این کشور هدف قرار داد و خانوادههای بسیاری را آواره کرد.
بر اساس گزارش یونیسف، از اکتبر ۲۰۲۳، بیش از ۳۱۶ کودک در لبنان جان خود را از دست داده و یکهزار و ۴۵۰ کودک نیز مجروح شدهاند. یونیسف همچنین اعلام کرد در مرگبارترین دوره درگیریها، بهطور متوسط روزانه بیش از سه کودک در لبنان به شهادت میرسیدند.
اما موج جدید حملات در سال ۲۰۲۶ نیز بار دیگر کودکان لبنانی را در معرض خطر قرار داد. یونیسف در بیانیه ۱۱ مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد از آغاز تشدید درگیریها در ۲۸ فوریه (۹ اسفند ۱۴۰۴)، ۹۱ کودک در لبنان به شهادت رسیدند.
این نهاد همچنین در بیانیه ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد حملات هوایی رژیم صهیونیستی در روز نهم اوریل، به شهادت ۳۳ کودک و مجروح شدن ۱۵۳ کودک دیگر منجر شده است که با احتساب این موارد، شمار کودکان جانباخته یا مجروحشده در لبنان از دوم مارس به ۶۰۰ نفر رسیده بود.
این امار و ارقام تنها بخشی از پیامدهای حملات بر زندگی کودکان لبنانی را نشان میدهد؛ کودکانی که برخی از آنها والدین، خواهران و برادران خود را از دست دادهاند و برخی دیگر ناچار شدهاند خانه و مدرسه خود را ترک کنند. برای بسیاری از آنان، مفهوم خانه دیگر مترادف امنیت نیست و صدای هواپیما و انفجار، جایگزین آرامش دوران کودکی شده است.
یمن؛ کودکانی در میان آتش حملات مرگبار آمریکایی-صهیونیستی
یمن نیز در سالهای گذشته به یکی از کانونهای بحران انسانی در منطقه تبدیل شده است. سالها جنگ و بحران اقتصادی، کودکان این کشور را با سوءتغذیه، محرومیت آموزشی، کمبود خدمات درمانی و ناامنی روبهرو کرده و حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، بر دشواریهای زندگی آنان افزوده است.
در مارس ۲۰۲۵، یونیسف اعلام کرد در جریان حملات هوایی آمریکا به استان صعده، دستکم ۲ کودک شش و هشتساله در میان جانباختهگان بودهاند. این گزارش از شهادت و زخمی شدن غیرنظامیان در حملات یادشده حکایت داشت.
همچنین شبکه الجزیره در گزارشی درباره حملات هوایی رژیم صهیونیستی به صنعا و استان جوف در سپتامبر ۲۰۲۵، به نقل از وزارت بهداشت یمن اعلام کرد که در این حملات پنج کودک شهید و ۳۱ کودک دیگر زخمی شدهاند.
ابعاد گستردهتر بحران کودکان یمن نیز در گزارشهای بینالمللی بازتاب یافته است. الجزیره در فوریه ۲۰۲۶، با استناد به آمار سازمان «نجات کودکان»، گزارش داد در سال ۲۰۲۵، دستکم ۱۰۳ کودک در یمن به شهادت رسیدند و ۲۴۶ کودک مجروح شدهاند.
در یمن، کودکان قربانی جنگی چندلایه شدهاند؛ جنگی که از یک سو با حملات هوایی و درگیریهای نظامی و از سوی دیگر با فقر، گرسنگی، بیماری و فروپاشی خدمات عمومی، فرصت زندگی عادی را از آنان گرفته است.
ایران؛ میناب، مدرسهای که به قتلگاه کودکان تبدیل شد
در میان حوادث تلخ مربوط به کودکان در جریان حملات نظامی به منطقه، حمله به مدرسه ابتدایی «شجره طیبه» در شهرستان میناب استان هرمزگان، یکی از دردناکترین رویدادها بود؛ حملهای که در نخستین روز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در ۹ اسفند ۱۴۰۴، دهها دانشآموز را به کام مرگ کشاند.
این حادثه بازتاب گستردهای در رسانههای عربی و بینالمللی داشت. خبرگزاری آناتولی در گزارشی به نقل از وزیر بهداشت ایران اعلام کرد از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل، ۲۱۰ کودک به شهادت رسیده و یکهزار و ۵۱۰ کودک مجروح شدهاند. در همین گزارش، به شهادت دانشآموزان دختر در حمله به مدرسه ابتدایی شجره طیبه اشاره شده است.
شبکه خبری بیبیسی عربی نیز در گزارشی میدانی که ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر کرد، با عنوان «خانوادههای ۱۲۰ کودک ایرانی کشتهشده در حمله آمریکا میپرسند: گناهشان چه بود؟»، به روایت خانوادههای دانشاموزان و معلمان و امدادگرانی پرداخت که شاهد پیامدهای این حمله بودند.
این گزارش به نقل از دادستانی میناب، شمار جانباختگان این حادثه را ۱۵۶ نفر اعلام کرد که ۱۲۰ نفر از آنان کودک بودند. بیبیسی در گفتوگو با بازماندگان، از دانشآموزانی روایت کرد که صبح آن روز برای آموختن به مدرسه رفتند، اما دیگر به خانه بازنگشتند.
در بخشی از این گزارش، مادر یکی از دانشآموزان جانباخته با اشاره به اینکه فرزندش نه سلاحی داشت و نه در میدان جنگ حضور داشت، پرسشی مطرح میکند که میتواند چکیده رنج خانوادههای داغدار میناب باشد: «این کودکان چه گناهی داشتند؟»
تصاویر کلاسهای ویرانشده، نقاشیهای باقیمانده روی دیوارها و مزارهای کوچک دانشآموزان، ابعاد انسانی این فاجعه را به تصویر میکشد؛ کودکانی که بهجای سلاح، قلم و دفتر در دست داشتند و مدرسهای که باید محل آموختن و پرورش آنان میبود، به صحنهای مرگبار تبدیل شد.
یونیسف نیز در بیانیه ۱۱ مارس ۲۰۲۶(۲۰ اسفند ۱۴۰۴) اعلام کرد طی ۱۰ روز نخست تشدید درگیریهای منطقه، بیش از یکهزار و ۱۰۰ کودک در کشورهای مختلف شهید یا مجروح شدهاند که ۲۰۰ مورد از کودکان جانباخته به ایران مربوط بوده است.
هر چند هیچ آماری نتواند عمق این فاجعه را بهدرستی نشان دهد؛ اما روز جهانی کودک امسال میتواند فرصتی برای یادآوری نام و چهره کودکانی باشد که دیگر در میان ما نیستند و اکنون، بهجای صدای خنده آنان، صدای آوار و انفجار در گوش خانوادههایشان طنینانداز است.
کودک فلسطینی که زیر آوار خانهاش جان میدهد، دانشآموز لبنانی که در حمله هوایی شهید میشود، کودک یمنی که قربانی بمباران میشود و دانشآموز ایرانی که با کیف و کتاب به مدرسه میرود و هرگز بازنمیگردد، همگی از حقی مشترک زندگی در سایه امنیت برخوردارند.
با این حال، تکرار تصاویر کودکان جانباخته در منطقه، این پرسش را پیش روی افکار عمومی قرار میدهد که سازوکارهای بینالمللی حمایت از کودکان تا چه اندازه توانستهاند از جان آنان محافظت کنند و چرا با وجود معاهدات متعدد، همچنان کودکان قربانی تجاوزات نظامی اسرائیلی-امریکایی میشوند؟
