حوزه/ رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو از برگزاری همایش بین‌المللی «حلال و سلامت» با حضور رئیس جمهور، دوشنبه ۱۱ آبان در تهران خبر داد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، دکتر حسین رستگاری در آیین امضای تفاهم‌نامه میان مرکز تحقیقات حلال جمهوری اسلامی ایران و انجمن‌ها و قطب‌های علمی حوزه علمیه، در محل ساختمان قطب‌ها و انجمن‌های علمی حوزه در قم با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط میان حوزه علمیه و مجموعه‌های اجرایی کشور افزود: حوزه سلامت با مسائل و موضوعات متعددی روبروست که پاسخ‌گویی به برخی از آن‌ها با توجه به تحولات علمی روز، بسیار دشوار شده است. به نظر می‌رسد یکی از بهترین زمینه‌ها برای تقویت این ارتباط، موضوع حلال باشد؛ چراکه مسائل این حوزه به‌مراتب گسترده‌تر از برداشت‌های سنتی و محدود به مواد غذایی است.
* صنعت حلال؛ فراتر از غذا و دارای ابعاد گسترده علمی و اقتصادی
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال کشور با بیان اینکه موضوع حلال در عرصه‌های جدید علمی و پزشکی نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است، گفت: امروزه در حوزه‌هایی همچون باروری و ناباروری، استخراج اسپرم، اهدای جنین و رحم اجاره‌ای، مسائل فقهی متعددی مطرح است که با وجود حل برخی از آن‌ها، همچنان اختلاف‌نظرهایی میان علما وجود دارد.
رستگاری ادامه داد: موضوع حلال در عرصه‌هایی همچون ژن‌درمانی، سلول‌درمانی و مهندسی بافت نیز مطرح است. بسیاری از مواد و فرآورده‌های مورد استفاده در این حوزه‌ها منشأ حیوانی دارند و گاهی از حیوانات حلال‌گوشت تهیه می‌شوند که وضعیت ذبح آن‌ها مشخص نیست و در مواردی نیز از حیوانات حرام‌گوشت استفاده می‌شود. این مسائل، پرسش‌های جدی فقهی و شرعی ایجاد کرده است.
وی با اشاره به حدود ۳۰ سال سابقه فعالیت در وزارت بهداشت و دانشگاه و تخصص خود در حوزه داروسازی و فرآورده‌های نوین افزود: در حوزه سلامت با چالش‌های بزرگی مواجه هستیم که هنوز پاسخ روشنی برای آن‌ها وجود ندارد.
* گردش مالی هفت‌هزار میلیارد دلاری صنعت حلال در جهان
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال با اشاره به ابعاد اقتصادی صنعت حلال در جهان اظهار کرد: گردش مالی این صنعت در دنیا حدود هفت‌هزار میلیارد دلار، معادل هفت تریلیون دلار، برآورد می‌شود و کشورهای مختلف برای حضور و سهم‌گیری در این بازار برنامه‌ریزی گسترده‌ای انجام داده‌اند.
وی با اشاره به رویکرد کشورهای مختلف در این زمینه گفت: برخی کشورها مانند مالزی و اندونزی با انگیزه‌های اعتقادی وارد این عرصه شده‌اند، اما برخی دیگر، از جمله ترکیه، نگاه اقتصادی و تجاری پررنگ‌تری به موضوع دارند. در واقع، بعضی کشورها به‌خوبی دریافته‌اند که صنعت حلال علاوه بر ابعاد اعتقادی، ظرفیت اقتصادی و تجاری بسیار بزرگی دارد.
رستگاری با اشاره به تجربه فعالیت‌های بین‌المللی مرکز تحقیقات حلال افزود: در برخی کشورها حتی موضوعاتی مانند حمل‌ونقل حلال مطرح شده است؛ به این معنا که تلاش می‌کنند خدمات حمل‌ونقل را به‌گونه‌ای طراحی کنند که الزامات شرعی و اعتقادی مسافران مسلمان در آن رعایت شود. این نشان می‌دهد که مفهوم حلال در جهان امروز به عرصه‌های متنوعی گسترش یافته است.
وی با اشاره به تجربه مالزی در ایجاد مرکز جاکیم (JAKIM) بیان کرد: مالزی مرکزی به نام جاکیم دارد که به‌عنوان مرجع صدور احکام و تأییدیه‌های حلال فعالیت می‌کند. محصولات صادراتی و وارداتی برای دریافت گواهی حلال باید تأیید این مرکز را داشته باشند و دولت نیز بر اساس نظر آن، گواهی مربوط را صادر می‌کند.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو خاطرنشان کرد: جاکیم در جهان اسلام از اعتبار قابل توجهی برخوردار است و حتی بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله کشورهای اهل سنت، نظر این مرکز را معتبر می‌دانند؛ اما در حوزه تشیع، با وجود ظرفیت‌های علمی و فقهی حوزه‌های علمیه، هنوز مرجع جامع و شناخته‌شده‌ای با چنین جایگاهی شکل نگرفته است.
* ضرورت تشکیل مرکز فقهی حلال
رستگاری، ایجاد یک مرکز فقهی معتبر در زمینه حلال را ضروری دانست، تصریح کرد: امروز وقتی از موضوع حلال سخن گفته می‌شود، غالباً ذهن‌ها به سمت ذبح شرعی و ... می‌رود؛ در حالی که موضوع حلال بسیار فراتر از این مسائل است و عرصه‌هایی همچون اینترنت حلال، آموزش حلال، تحقیقات حلال، گردشگری حلال و حتی بازی‌ها و سرگرمی‌های حلال را دربرمی‌گیرد.
وی افزود: برای نمونه، در برخی کشورها استفاده کودکان زیر ۱۵ سال از تلفن همراه و فضای مجازی با محدودیت‌هایی مواجه شده است؛ زیرا معتقدند برخی محتواها می‌تواند آسیب‌های روحی و روانی به کودکان وارد کند و در آینده زمینه‌ساز آسیب‌های جسمی و اجتماعی شود. این مسائل نیز می‌تواند از منظر فقهی و مفهوم حلال و حرام مورد بررسی قرار گیرد.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو با اشاره به نقش وزارتخانه‌های مختلف در این زمینه گفت: در حوزه آموزش‌وپرورش، آموزش حلال، در وزارت علوم، تحقیقات حلال و در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بازی‌ها، سرگرمی‌ها و موسیقی حلال مطرح است. بنابراین، حلال دیگر یک موضوع محدود نیست و بخش‌های مختلف کشور با آن ارتباط دارند؛ اما ارتباط میان این مجموعه‌ها و نظام اجرایی با مراکز علمی و فقهی حوزه همچنان ضعیف است.
وی تأکید کرد: ما به مرکزی قوی، تخصصی و اثرگذار نیاز داریم تا بتواند مسائل فقهی حلال را بررسی و به پرسش‌های دستگاه‌های اجرایی پاسخ دهد. چنین مرکزی علاوه بر ایفای نقش دینی و علمی، می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد درآمدهای اقتصادی کلان و حضور مؤثر جمهوری اسلامی ایران در بازار جهانی حلال باشد.
* سهم ناچیز ایران از بازار جهانی حلال
رستگاری با انتقاد از سهم اندک ایران در بازار جهانی حلال اظهار کرد: با وجود ظرفیت‌های گسترده علمی، دینی و اقتصادی کشور، سهم ما از این بازار بسیار ناچیز و حدود یک‌دهم درصد است. این در حالی است که کشورهای دیگر با برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری در حال توسعه جایگاه خود در این عرصه هستند.
* از رنگ‌های غذایی و ژلاتین تا فرآورده‌های نوین پزشکی
رستگاری با اشاره به نمونه‌هایی از چالش‌های فقهی در حوزه مواد غذایی و دارویی گفت: یکی از نمونه‌های مهم، رنگ قرمز کارمین است که از حشره‌ای به نام کوشینیل به دست می‌آید و در صنایع غذایی کاربرد گسترده‌ای دارد. درباره استفاده از این ماده اختلاف‌نظرهایی وجود داشت و حتی در مواردی به دلیل اینکه در فقه اهل سنت استفاده از آن حرام دانسته شده بود، امکان تأیید حلال بودن آن با دشواری مواجه می‌شد.
وی ادامه داد: در این زمینه از مقام معظم رهبری استفتاء شد و ایشان با توجه به اینکه حشره در فرآیند تولید رنگ از بین می‌رود و ماده مورد استفاده از بخش مرده بدن آن به دست می‌آید، این موضوع را مشمول حرمت ندانستند و استفاده از آن را حلال اعلام کردند. این نمونه نشان می‌دهد که برای حل مسائل جدید، باید ارتباط مستمر و سازمان‌یافته‌ای میان متخصصان حوزه سلامت و مراجع فقهی وجود داشته باشد.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال با اشاره به واردات سالانه حدود ۱۰ هزار تن ژلاتین به کشور اظهار کرد: بخش قابل توجهی از ژلاتین مورد استفاده در صنایع مختلف از پوست و استخوان حیوانات تهیه می‌شود. در این زمینه نیز پرسش‌های فقهی متعددی درباره منشأ مواد اولیه و چگونگی استفاده از اجزای بدن حیوانات وجود دارد.
وی افزود: در حوزه تجهیزات پزشکی نیز از مواد با منشأ حیوانی استفاده می‌شود؛ برای مثال، دریچه‌های قلبی، نخ‌های جراحی و برخی بافت‌های استخوانی ممکن است منشأ حیوانی داشته باشند. در برخی موارد، استخوان‌های به‌دست‌آمده از اجساد پس از فرآوری و تبدیل به پودر، در مصارف پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مسائل نشان می‌دهد که موضوع حلال در حوزه سلامت تا چه اندازه پیچیده و گسترده شده است.
* ضرورت پویایی فقه برای پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید
رستگاری با اشاره به پویایی فقه در مواجهه با تحولات علمی و فناوری گفت: در حوزه باروری و ناباروری نیز مسائل متعددی وجود دارد و گاهی درباره روش‌هایی مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF) دیدگاه‌های متفاوتی مطرح می‌شود؛ در حالی که علم پزشکی در جهان با سرعت در حال پیشرفت است و نمی‌توان نسبت به این تحولات بی‌تفاوت بود.
وی با اشاره به نقش تاریخی امام خمینی(ره) در پویایی فقه اظهار کرد: خداوند امام راحل را رحمت کند که با رویکردی تحول‌آفرین، در برخی مسائل فقهی ورود کردند و موضوعاتی مانند شطرنج، برخی گونه‌های آبزیان و موسیقی را مورد بررسی قرار دادند. این رویکرد نشان‌دهنده ظرفیت فقه شیعه برای پاسخ‌گویی به مسائل جدید و ضرورت استمرار این پویایی است.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال تأکید کرد: امروز نیز باید جایگاهی تخصصی برای بررسی مسائل فقهی حلال ایجاد شود تا متخصصان حوزه سلامت بتوانند پرسش‌های خود را در یک مسیر مشخص مطرح کنند و پاسخ‌های معتبر و قابل استناد دریافت کنند.
* ارتباطات بین‌المللی؛ فرصتی برای معرفی فقه شیعه در جهان
رستگاری با تاکید بر لزوم تقویت ارتباطات بین‌المللی و استفاده از ظرفیت جهانی موضوع حلال، گفت: واژه حلال در جهان ظرفیت بسیار گسترده‌ای برای ارتباط با کشورهای مختلف دارد و می‌توان از این فرصت برای معرفی و ترویج فقه شیعه در سطح بین‌المللی استفاده کرد.
وی افزود: هنگامی که جمهوری اسلامی ایران محصولات و خدمات خود را با عنوان حلال به کشورهای مختلف عرضه می‌کند، باید بتواند پشتوانه فقهی و علمی معتبر آن را نیز معرفی کند. اگر مرجع شناخته‌شده‌ای در حوزه علمیه وجود داشته باشد، می‌توان به کشورهای مختلف اعلام کرد که تأییدیه‌های حلال شیعی از سوی یک مرکز علمی و فقهی معتبر صادر می‌شود.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی خاطرنشان کرد: این موضوع علاوه بر کمک به صادرات محصولات ایرانی، زمینه‌ای برای ارتباط با علما، دانشگاه‌ها، مراکز علمی و فعالان اقتصادی کشورهای اسلامی فراهم می‌کند و می‌تواند به معرفی ظرفیت‌های فقه شیعه در جهان بینجامد.
* الگوهای جهانی؛ از کارخانه‌های تولید مواد اولیه تا بیمارستان‌های حلال
رستگاری با اشاره به سرمایه‌گذاری کشورهای غیراسلامی در صنعت حلال گفت: برخی کشورها حتی بدون برخورداری از اعتقادات اسلامی، به دلیل شناخت ظرفیت اقتصادی این بازار، برنامه‌ریزی گسترده‌ای انجام داده‌اند. برای نمونه، در آمریکا حدود ۲۰۰ کارخانه برای تولید مواد اولیه حلال فعالیت می‌کنند و این کشورها به‌خوبی می‌دانند که مصرف‌کنندگان مسلمان به چنین محصولاتی نیاز دارند.
وی افزود: حتی شرکت‌های بزرگ تولیدکننده عطر و ادکلن نیز برای حضور در بازار کشورهای اسلامی، محصولات بدون الکل تولید کرده‌اند. این اقدامات نشان می‌دهد که بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی، فارغ از اعتقادات دینی خود، الزامات بازار حلال را شناخته و برای آن برنامه‌ریزی کرده‌اند.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال با اشاره به تجربه مالزی در راه‌اندازی بیمارستان‌های حلال اظهار کرد: در این بیمارستان‌ها، موضوع انطباق با موازین شرعی مورد توجه قرار گرفته است؛ از تفکیک فضاهای مربوط به بانوان و آقایان و ارائه خدمات پزشکی متناسب با این الزامات گرفته تا رعایت مسائل مربوط به طهارت، نمازخانه و امکانات بهداشتی.
وی ادامه داد: چنین خدماتی می‌تواند زمینه جذب گردشگران سلامت از کشورهای اسلامی، به‌ویژه کشورهای شرق آسیا را فراهم کند. این کشورها برای رعایت ملاحظات دینی در دریافت خدمات درمانی اهمیت زیادی قائل هستند و وجود بیمارستان‌های منطبق با معیارهای حلال می‌تواند مزیت رقابتی قابل توجهی برای نظام سلامت ایجاد کند.
رستگاری همچنین با اشاره به سفر شهید آیت‌الله رئیسی به اندونزی گفت: در جریان این سفر، موضوع تولید داروهایی مانند انسولین در اندونزی مطرح شد تا جمهوری اسلامی ایران بتواند داروهای تولیدشده در آن کشور را با قیمت و کیفیت مناسب تهیه کند. یکی از دلایل توجه به این موضوع، اطمینان از رعایت الزامات حلال در فرآیند تولید بود؛ در حالی که در برخی موارد، درباره منشأ مواد اولیه و رعایت موازین شرعی در محصولات وارداتی از کشورهای دیگر اطمینان کافی وجود ندارد.
* برگزاری همایش بین‌المللی حلال و سلامت با حضور رئیس‌جمهور
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال جمهوری اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود از برگزاری همایش حلال و سلامت در یازدهم آبان‌ماه خبر داد و گفت: این همایش روز دوشنبه در سالن اجلاس سران برگزار می‌شود و قرار است با حضور رئیس‌جمهور و جمعی از وزرا و مسئولان دولتی و حوزوی برگزار شود.
وی افزود: وزرای امور خارجه، مسئولان سازمان ملی استاندارد و وزارت جهاد کشاورزی و جمعی دیگر از مدیران و مسئولان در این برنامه حضور خواهند داشت. همچنین حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ مهمان بین‌المللی، از جمله افرادی از جامعه‌المصطفی، در این همایش شرکت می‌کنند تا با ظرفیت‌های جمهوری اسلامی ایران در حوزه حلال و دیدگاه‌های فقه شیعه آشنا شوند.
رستگاری با دعوت از اساتید و فضلای حوزه علمیه برای حضور و مشارکت در این رویداد اظهار کرد: وزارت بهداشت در این زمینه پیش‌قدم شده و هدف ما ایجاد همگرایی و شکل‌دهی به شبکه‌ای مشترک میان حوزه علمیه، دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها و صنعت است.
وی تأکید کرد: در این شبکه، حوزه علمیه جایگاه ویژه‌ای دارد، زیرا ما در یک کشور اسلامی زندگی می‌کنیم و مسائل مرتبط با حلال باید با پشتوانه فقهی معتبر حل‌وفصل شود. امیدواریم با همکاری اساتید و فضلای حوزه، زمینه ایجاد یک مرکز فقهی معتبر حلال و گسترش فعالیت‌های علمی، اجرایی و بین‌المللی در این عرصه فراهم شود.
رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال در پایان، بار دیگر از مسئولان و اساتید حوزه علمیه برای حضور در همایش حلال و سلامت دعوت کرد و گفت: امیدواریم این نشست و تعاملات شکل‌گرفته، سرآغاز همکاری‌های گسترده‌تر میان حوزه علمیه و مجموعه‌های اجرایی کشور در مسیر توسعه صنعت حلال و معرفی ظرفیت‌های فقه شیعه در جهان باشد.