عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در سفری کم‌سابقه به‌طور مشترک به تهران رفتند؛ این سفر در حالی انجام شد که گزارش‌هایی از تدوین طرح‌هایی در آمریکا و اسرائیل برای ازسرگیری حملات علیه ایران منتشر شده است.
به گزارش سایت دیدبان ایران، در شرایطی که نگرانی‌ها از احتمال آغاز حملات تازه آمریکا و اسرائیل علیه ایران افزایش یافته است، مقام‌های ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان روز دوشنبه در تهران با مقام‌های ایرانی دیدار کردند؛ نشستی که در ادامه تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها و مهار خطر گسترش دوباره جنگ در خاورمیانه برگزار شد.
این سفر تازه‌ترین حلقه از تحرکات دیپلماتیک میانجی‌گران منطقه‌ای برای جلوگیری از ورود خاورمیانه به مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی است. به نوشته نیویورک‌تایمز، مقام‌های آمریکایی و افراد دیگری که در جریان رایزنی‌ها قرار گرفته‌اند، گفته‌اند مقام‌های آمریکا و اسرائیل در حال تدوین طرح‌هایی برای احتمال ازسرگیری حملات علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در هفته آینده هستند.
در همین حال، درگیری عربستان سعودی با نیروهای انصارالله یمن که از حمایت ایران برخوردارند، طی هفته‌های اخیر به‌سرعت تشدید شده است. دو طرف حملات مرگ‌باری را علیه یکدیگر انجام داده‌اند که از جمله اهداف آن‌ها فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی در عربستان بوده است.
عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امسال توافق‌نامه دفاع جمعی تازه‌ای را با عنوان «پیمان مکه» تشکیل دادند. مذاکرات روز دوشنبه، نخستین نشست مشترک مقام‌های ارشد این سه کشور با ایران از زمان تشدید درگیری‌های عربستان و انصارالله یمن به شمار می‌رود.
چه کسانی از عربستان، ترکیه و پاکستان به تهران آمدند؟
بیانیه وزارت خارجه عربستان، شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع این کشور، در مذاکرات تهران حضور داشت. عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، نیز او را همراهی می‌کنند.
رسانه‌های دولتی ایران بعدازظهر دوشنبه گزارش دادند که این هیئت با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار کرده است.
این دیدار در ادامه تلاش‌های میانجی‌گرانه برای جلوگیری از بازگشت جنگ به منطقه انجام شد. روز یکشنبه، هیئتی از قطر برای پیشبرد مذاکرات میان تهران و واشنگتن به ایران رفت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، این سفر را تأیید کرد. عاصم منیر نیز هفته گذشته برای پیگیری رایزنی‌های دیپلماتیک به تهران آمده بود.
یک مقام خلیج فارس که به دلیل حساسیت مذاکرات نخواست نامش فاش شود، به نیویورک‌تایمز گفت نشست روز دوشنبه در حمایت از تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر و پاکستان برگزار شده است. به گفته او، یکی از اهداف این رایزنی‌ها ترغیب تهران به انعطاف بیشتر برای رسیدن به راه‌حلی دیپلماتیک با آمریکاست.
طرح پنج‌روزه قطر برای توافق ایران و آمریکا
«دو دیپلمات مطلع از مذاکرات به نیویورک‌تایمز گفته‌اند که میانجی‌گران قطری در تلاش‌اند توافقی میان ایران و آمریکا شکل بگیرد که بر اساس آن، دو طرف طی یک دوره پنج‌روزه مجموعه‌ای از امتیازها را به یکدیگر ارائه کنند.» بر اساس این طرح، ایران تنگه هرمز را به روی کشتی‌های تجاری باز می‌کند و آمریکا نیز به محاصره دریایی بنادر ایران پایان می‌دهد؛ محاصره‌ای که فشارهای اقتصادی بر ایران را تشدید کرده است.
این دو دیپلمات گفتند مهم‌ترین مانع بر سر راه توافق، تعیین زمان‌بندی اجرای تعهدات ایران و آمریکاست. به گفته آن‌ها، میانجی‌گران همچنین تأکید کرده‌اند که ایران باید از همان مرحله نخست توافق، در زمینه برنامه هسته‌ای خود امتیازی ارائه دهد.
مقام‌های ایرانی بارها احتمال واگذاری بخشی از ذخایر اورانیوم غنی‌شده کشور را رد کرده‌اند. محسن رضایی نیز هفته گذشته تأکید کرد: «حتی یک ذره از مواد هسته‌ای غنی‌شده از ایران خارج نخواهد شد.»
مقام‌های ایرانی هفته گذشته درباره دستیابی به توافق ابراز بدبینی کردند و هشدار دادند که در صورت حمله دوباره به ایران، نیروهای ایرانی دامنه حملات خود را گسترش خواهند داد و مراکز داده و کابل‌های اینترنتی زیردریایی در منطقه را نیز در فهرست اهداف خود قرار خواهند داد.
چرا سفر وزیر دفاع عربستان به تهران اهمیت دارد؟
نیویورک‌تایمز سفر مقام‌های ارشد عربستان سعودی به تهران را گامی مهم در مسیر تعامل دیپلماتیک میان دو کشور توصیف کرده است؛ آن هم در شرایطی که روابط دو طرف با تنش‌های عمیقی روبه‌روست و عربستان تقریباً هر روز هدف حملات نیروهای انصارالله قرار می‌گیرد.
حضور شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، در این مذاکرات اهمیت ویژه‌ای دارد. او برادر و از افراد مورد اعتماد ولیعهد عربستان است و اعزامش به تهران می‌تواند نشان‌دهنده عزم رهبران سعودی برای جلوگیری از دور تازه جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران باشد. وقوع چنین جنگی می‌تواند موج تازه‌ای از حملات ایران به عربستان را به دنبال داشته باشد؛ آن هم در شرایطی که ریاض هم‌زمان با حملات نیروهای انصارالله یمن نیز روبه‌روست.
از نگاه ایران نیز سفر روز دوشنبه مقام‌های عربستان، ترکیه و پاکستان اهمیت نمادین دارد. مقام‌های ایرانی در پی آن هستند که آمریکا را از ترتیبات امنیتی و دیپلماتیک منطقه‌ای کنار بگذارند و سازوکارهایی را تقویت کنند که کشورهای منطقه خود در شکل‌گیری و مدیریت آن نقش اصلی داشته باشند.
پیمان مکه؛ تلاش برای ایجاد سازوکار امنیتی مستقل در منطقه
اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، کشورهایشان هدف موجی از حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه در نشست خبری خود در تهران گفت: «از نگاه ما، همین واقعیت که کشورهای منطقه به‌دنبال ایجاد، یا دست‌کم بررسی، سازوکارهای امنیت منطقه‌ای بر مبنای منافع و ملاحظات خود هستند، تحول مثبتی است.»
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که سفر هم‌زمان مقام‌های ارشد عربستان، ترکیه و پاکستان به تهران و تلاش‌های موازی قطر و پاکستان برای میانجی‌گری، از افزایش تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای برای جلوگیری از بازگشت جنگ حکایت دارد.
با این حال، اختلاف بر سر ترتیب و زمان اجرای تعهدات ایران و آمریکا، به‌ویژه درباره بازگشایی تنگه هرمز، رفع محاصره بنادر ایران و امتیازهای هسته‌ای، همچنان یکی از موانع اصلی دستیابی به توافق به شمار می‌رود.