اردبیل – ایرنا – ورود خسارت به ۱۲۱ واحد مسکونی و اتلاف حدود یک‌هزار راس دام و صدها قطعه مرغ و طیور در سیلاب اخیر شهرستان‌های شمال استان اردبیل، زنگ خطر طغیان رودخانه‌ها بود و اکنون باید مردم و مسئولان با توجه به پیش‌بینی ال‌نینو یا بارش‌های فراتر از میانگین با تسریع لایروبی مسیل‌ها برای حوادث احتمالی آماده‌تر باشند.

به گزارش ایرنا، پیش‌بینی‌های اقلیمی از شکل‌گیری ال‌نینوی قوی در سال ۲۰۲۶ حکایت دارد و سازمان جهانی هواشناسی نیز احتمال تداوم این پدیده تا زمستان را بالا ارزیابی کرده است و ال‌نینو پدیده ای اقیانوسی ـ جوی است که با گرم‌ شدن غیرمعمول سطح آب در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد.

این پدیده از طریق تغییر الگوهای گردش جوی، می‌تواند بر بارش و دمای مناطق مختلف جهان اثر بگذارد و البته اثر آن در همه مناطق یکسان نیست و حتی در داخل یک کشور نیز می‌تواند تفاوت‌های قابل توجهی ایجاد کند و بررسی های جهانی شکل‌گیری و تداوم ال‌نینو در سال ۲۰۲۶ را بالا ارزیابی کرده است.

پیش‌بینی‌های جدید از یک رویداد قوی حکایت دارد و در ایران نیز مطالعات اقلیمی نشان داده‌است که فاز ال‌نینو می‌تواند با افزایش ناهنجاری بارش در برخی حوضه‌های کشور همراه باشد، هرچند این ارتباط قطعی و یکنواخت برای همه مناطق و همه فصل‌ها نیست.

با وجود اینکه خشکسالی های چندین سال گذشته، عطش زمین و سفره های زیرزمینی و کمبود آب در تالاب ها، دریاچه ها و سدها بارش های زیادی را طلب می کند و منابع آب به طور معمول همیشه چشم به آسمان دوخته اند اما نباید از خطرات بارش های ناگهانی و طغیان آن غفلت کرد.

بارش‌های شدید و جاری شدن سیلاب همواره در استان اردبیل خسارت‌های زیادی به بار آورده است و ریشه‌یابی علت آن و تدوین راهکارهای پیشگیرانه برای کاهش ضرر و زیان به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده و در دستور کار مسئولان قرار گرفته است.

در حوادث یاد شده علاوه بر آسیب به واحدهای مسکونی و تلفات دامی، میزان قابل توجهی از وسایل و تجهیزات برقی و انبارهای نگهداری نهاده‌های کشاورزی و دامی از جمله کودهای زراعی و بذر کشاورزی و تعدادی از فعالیت‌های تولیدی و اقتصادی در شمال استان تحت تأثیر سیلاب قرار گرفت.

اردبیل چقدر برای سیلاب‌های احتمالی آماده است

اقدامات پیشگیرانه

مدیرکل مدیریت بحران استانداری اردبیل با اشاره به خسارت‌های گسترده ناشی از سیلاب در شهرستان بیله‌سوار، بر ضرورت توجه به هشدارهای هواشناسی، رعایت حریم رودخانه‌ها و گسترش طرح‌های آبخیزداری برای کاهش آسیب‌های آتی تأکید کرده و همراهی جمعی را برای کاهش این قبیل خسارتها خواستار شده بود.

بر جابجایی به‌موقع دام‌ها از مسیرهای سیلابی و حاشیه رودخانه‌ها، حفاظت از نهاده‌های کشاورزی و دامی، انتقال بذر و کود به محل‌های امن، ایمن‌سازی انبارها و توجه به وضعیت استقرار واحدهای مسکونی و تولیدی را برای کاهش خسارات احتمالی تاکید شده است.

وی با بیان اینکه آمادگی پیش از وقوع حادثه، هزینه‌های انسانی و اقتصادی بلایای طبیعی را کاهش می‌دهد، افزود: آگاهی‌بخشی عمومی، اطلاع‌رسانی مستمر و همکاری مردم با دهیاری‌ها و دستگاه‌های مسئول باید به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر برنامه‌های مدیریت بحران در مناطق روستایی مورد توجه قرار گیرد.

مدیرکل مدیریت بحران استان اردبیل از فعال شدن «ال نینو» به عنوان پدیده‌ای که بارش‌های فراتر از میانگین نرمال یا شاید بیشتر را به دنبال دارد خبر داد و بر ضرورت توسعه و ترویج فرهنگ بیمه در مناطق روستایی و کشاورزی شهرستان بیله‌سوار تأکید کرد.

وی گفت: با توجه به قرار گرفتن برخی روستاهای منطقه در معرض خطر سیلاب و احتمال تکرار حوادث طبیعی، گسترش پوشش بیمه‌ای محصولات کشاورزی، دام‌ها، واحدهای مسکونی و فعالیت‌های تولیدی نقش مهمی در کاهش فشارهای مالی ناشی از حوادث بر خانوارهای روستایی خواهد داشت.

لایروبی بستر رودخانه‌ها و مسیل‌ها

وقتی بحران یا مشکلی ایجاد می شود، راه های پیشگیرانه نیز به سرعت به خاطر مسئولان و مردم خطور می کند و بعد از سیلاب های چند وقت پیش در شمال استان اردبیل، خوشبختانه روند لایروبی رودخانه ها و مسیرهای سیلابی سرعت و شدت گرفته است.

لایروبی، ایمن‌سازی، احداث دیواره حفاظتی و آزادسازی حریم رودخانه‌های استان‌ اردبیل با هدف جلوگیری از سیلاب‌های فصلی و مهار آب‌های مرزی بعد از وقوع سیل در شهرستان‌های گرمی، بیله‌سوار و مشگین‌شهر مورد توجه قرار گرفته و کار در چند جبهه با سرعت متفاوت ادامه دارد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اردبیل در این باره گفت: مدیران منابع آب شهرستان‌های استان به منظور بررسی موانع، چالش‌ها و مشکلات احتمالی با حضور میدانی خود در ارتباط تنگاتنگ با مردم باشند و مسائل مختلف حوزه آب و رودخانه ها را بررسی و تصمیم‌گیری کنند.

بهروز محمدی با اشاره به همکاری بسیار خوب دستگاه قضایی و انتظامی با بخش آب استان، افزود: مدیران منابع آب شهرستان‌ها از این فرصت استفاده و در زمینه جلوگیری از تجاوز به حریم و بستر رودخانه‌ها اقدامات خود را دوچندان کنند.

وی تاکید کرد: تکالیف تمام دستگاه‌های اجرایی استان در سطح شهرستان‌ها در زمینه لایروبی رودخانه‌های استان و بازگشایی نقاط حادثه‌خیز به فرمانداران اعلام شده است و مدیران بخش آب با تعامل نسبت به لایروبی و بازگشایی مسیرها اقدام کنند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان اردبیل با تأکید بر لزوم آزادسازی حریم رودخانه‌ها و کانال‌های آبیاری و زهکشی تصریح کرد: اقدامات بسیار خوبی در چند ماه گذشته در زمینه لایروبی رودخانه‌ها و مسیل‌ها و حفظ حریم کانال‌های آبیاری صورت گرفته و باید تداوم یابد.

اردبیل چقدر برای سیلاب‌های احتمالی آماده است

آزادسازی حریم رودخانه‌ها

ساماندهی رودخانه ها مراحل مختلفی دارد و فقط به لایروبی بستر یا حریم آنها منتهی نمی شود و حمید فضایلی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای اردبیل در این رابطه اجرای طرح‌های حفاظت اراضی و تاسیسات رودخانه‌ها در برابر سیلاب و فرسایش‌ها و باز پس گیری اراضی فرسایش یافته را از مراحل ساماندهی رودخانه‌ها اعلام کرد.

عملیات ساماندهی و تثبیت بستر بیش از ۳۲ کیلومتر از رودخانه‌های مرزی و داخلی استان با تثبیت دیواره و بازه‌های بحرانی انجام گرفته است.

به گفته او شناسایی، تعیین و نشانه‌گذاری بستر و حریم رودخانه‌ها و تالاب‌های استان در جلوگیری از تصرفات غیرمجاز ضروری است و شرکت آب منطقه ای استان اردبیل برای جلوگیری از هرگونه ساخت و ساز غیرمجاز در حریم رودخانه‌ها و جلوگیری از تجاوز به بستر رودخانه‌ها آماده است و اقدام می کند.

وی افزود: با همکاری مشترک با تمام دستگاه‌های اجرایی مربوطه آمادگی داریم تا در زمینه‌های مختلف جهت حفاظت از منابع آب تلاش کنیم و حفظ و تقویت منابع منافاتی با کاهش خطرات طغیان رودخانه ها ندارد و می توان کارها را به موازات هم پیش برد تا هم برای تقویت منابع آب گام اساسی برداشته شود و هم از خسارت های سیلاب های احتمالی جلوگیری گردد.

رضا سلیمی مدیر مهندسی رودخانه‌های شرکت آب منطقه‌ای اردبیل نیز در این باره گفت: بیش از ۱۰۰ کیلومتر از طول رودخانه‌ها و مسیل‌های استان در سال‌های اخیر به همت متولیان بخش آب لایروبی و نسبت به رفع انسداد و بازگشایی گلوگاه‌های پرخطر اقدام شده است.

وی اضافه کرد: شرکت آب منطقه‌ای اردبیل در راستای تکالیف حاکمیتی و قانونی خود در مدیریت مهندسی رودخانه‌ها و کنترل سیلاب، مطالعات تخصصی خطرپذیری سیلاب‌های شهری از جمله رودخانه‌های مهم بالیخلوچای و نوران چای را در محدوده مرکز استان انجام داده است.

مدیر مهندسی رودخانه‌های شرکت آب منطقه‌ای اردبیل افزود: با هدف تثبیت مرزهای قانونی و پیشگیری از تصرفات غیرقانونی، شرکت آب منطقه‌ای اردبیل مطالعات بیش از ۲ هزار و ۱۳۰ کیلومتر از بستر و حریم رودخانه‌ها و مسیل‌های استان را انجام داده است.

سلیمی ادامه داد: عملیات ساماندهی و تثبیت بستر بیش از ۳۲ کیلومتر از رودخانه‌های مرزی و داخلی استان با تثبیت دیواره و بازه‌های بحرانی در سال‌های اخیر انجام گرفته است.

وی با اشاره به اهمیت نشانه‌گذاری و حدنگاری رودخانه‌ها و مسیل‌های استان بیان کرد: در سال‌های اخیر بیش از ۳۸ کیلومتر از مسیر رودخانه‌ها و مسیل‌های مهم استان در بازه‌های حساس و در معرض تصرف حدنگاری شده است.

اکنون با عنایت به هشدارهای هواشناسی و تغییرات اقلیمی به تناسب فصل ها بارش های قابل ملاحظه ای در استان اردبیل انتظار می رود و اقدامات پیشگیرانه در حریم، بستر و محدوده رودخانه ها در برابر سیلاب ها مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت و مخاطرات جوی و طغیان رودخانه ها عملکردها را به محک خواهد کشید.

امید می رود با تدبیرهای اندیشیده شده، توجه مردم به هشدارهای هواشناسی و همدلی و همکاری دستگاه های مرتبط شرایط به گونه ای پیش بیاید که در صورت بارش های فراتر از میانگین نیز خطری متوجه زیرساخت ها، تاسیسات زیر بنایی و سرمایه عمومی و مردم نشود.

استان اردبیل با بیش از یک میلیون و ۲۸۰ هزار نفر جمعیت و ۱۲ شهرستان در شمال غرب ایران واقع شده و سیل از نظر فراوانی در صدر مخاطرات و حوادث طبیعی این استان جای گرفته است.