با ماجرای سرقت جسورانه مونالیزا از موزه لوور در سال ۱۹۱۱ آشنا شوید. بررسی چگونگی ناپدید شدن این اثر لئوناردو داوینچی و تبدیل شدن آن به نماد جهانی.

مونالیزا پیش از سرقت هم اثری ارزشمند بود، اما ناپدید شدنش از موزه لوور در سال ۱۹۱۱، نام این نقاشی را به تیتر روزنامه‌های سراسر جهان رساند.

امروزه کمتر کسی پیدا می‌شود که تصویر مونالیزا را نشناسد؛ پرتره‌ای با لبخندی مرموز که میلیون‌ها نفر برای دیدنش به موزه لوور پاریس می‌روند. اما این نقاشی همیشه چنین شهرتی نداشت. مونالیزا پیش از سال ۱۹۱۱ اثری ارزشمند و شناخته‌شده در میان علاقه‌مندان هنر بود، اما هنوز به نمادی جهانی تبدیل نشده بود. سرقت جسورانه یک کارمند سابق موزه لوور، ماجرای ناپدید شدن تابلو و جست‌وجوی دو ساله برای یافتن آن، همه‌چیز را تغییر داد. (Smithsonian Magazine)

مونا لیزا پیش از دزدیده شدن چقدر معروف بود؟

لئوناردو داوینچی نقاشی مونالیزا را در اوایل قرن شانزدهم میلادی خلق کرد. این اثر که با نام «ژوکوند» (La Gioconda) نیز شناخته می‌شود، پرتره زنی به نام لیزا گراردینی، همسر یک بازرگان فلورانسی، در نظر گرفته می‌شود. داوینچی این تابلو را هنگام سفر به فرانسه همراه خود برد و اثر سرانجام به مجموعه سلطنتی فرانسه راه یافت.

مونالیزا در طول قرن‌ها جایگاه مهمی در تاریخ هنر پیدا کرد. هنرمندان و منتقدان تکنیک نقاشی، ترکیب‌بندی و حالت چهره سوژه را تحسین می‌کردند و لبخند مبهم زن نیز به موضوع بحث و تفسیر تبدیل شده بود.

سرقت مونالیزا چگونه اتفاق افتاد؟

او لباس سفید کارگران موزه را پوشیده بود و همین ظاهر به او کمک کرد تا در محیط ساختمان غریبه به نظر نرسد. پروجیا به سالن کاره (Salon Carré) رفت؛ جایی که مونا لیزا در آن قرار داشت. سپس تابلو را از دیوار برداشت، قاب محافظ را جدا کرد و تخته چوبی نقاشی را زیر لباسش پنهان کرد.

او به‌راحتی از ساختمان خارج شد و نقاشی را به آپارتمانش در پاریس برد. نکته عجیب این بود که مسئولان موزه بلافاصله متوجه سرقت نشدند. حدود یک روز گذشت تا جای خالی تابلو توجه کارکنان را جلب کند. در ابتدا بعضی تصور می‌کردند نقاشی را برای عکاسی یا مرمت از دیوار برداشته‌اند؛ اما خیلی زود مشخص شد که مونالیزا واقعاً ناپدید شده است.

یک نقاشی گمشده چگونه به خبر اول روزنامه‌ها تبدیل شد؟

وقتی خبر سرقت منتشر شد، واکنش‌ها بسیار گسترده بود. پلیس فرانسه تحقیقات را آغاز کرد و روزنامه‌ها هر روز درباره سرنوشت نقاشی گزارش می‌دادند. موزه لوور نیز برای مدتی تعطیل شد و مأموران از کارکنان و افراد مرتبط با ساختمان بازجویی کردند.

حتی پابلو پیکاسو، نقاش اسپانیایی، و گیوم آپولینر، شاعر فرانسوی، مدتی در جریان تحقیقات مورد ظن قرار گرفتند. پلیس آن‌ها را نیز بررسی کرد، اما سرنخی که به سارق اصلی برسد پیدا نکرد.

در این میان، شایعات مختلفی درباره سرنوشت تابلو شکل گرفت. برخی احتمال می‌دادند دزدان حرفه‌ای آن را برای دریافت پول ربوده باشند و گروهی نیز از انگیزه‌های سیاسی و ملی‌گرایانه حرف می‌زدند. هرچه زمان می‌گذشت و خبری از نقاشی به دست نمی‌آمد، کنجکاوی عمومی بیشتر می‌شد.

چه کسی مونالیزا را دزدید و چرا؟

سارق اصلی وینچنتزو پروجیا، کارمند سابق لوور و مهاجری ایتالیایی بود. او بیش از دو سال نقاشی را در آپارتمان کوچکش در پاریس، داخل صندوقی چوبی با محفظه‌ای مخفی، نگه داشت. جالب اینکه پلیس پس از سرقت از او هم بازجویی کرده بود، اما به نقش او در ماجرا پی نبرده بود.

پروجیا ادعا می‌کرد انگیزه‌اش بازگرداندن مونا لیزا به ایتالیا بوده است. او به‌اشتباه تصور می‌کرد ناپلئون این نقاشی را در جریان لشکرکشی‌هایش از ایتالیا ربوده و به فرانسه برده است؛ بنابراین خودش را فردی می‌دانست که می‌خواهد یک اثر هنری را به سرزمین اصلی‌اش بازگرداند.

اما این روایت از نظر تاریخی درست نبود. لئوناردو داوینچی مونالیزا را هنگام سفر به فرانسه با خود برده بود و نقاشی از مسیر مجموعه سلطنتی فرانسه به لوور رسیده بود. بااین‌حال، پروجیا در دادگاه همچنان بر انگیزه میهن‌پرستانه خود تأکید کرد. برخی از ایتالیایی‌ها نیز او را قهرمانی می‌دانستند که می‌خواست اثری متعلق به کشورشان را بازگرداند.

مونالیزا چگونه پیدا شد؟

پس از گذشت بیش از دو سال، پروجیا در دسامبر ۱۹۱۳ تصمیم گرفت نقاشی را به ایتالیا ببرد و آن را به یک فروشنده آثار عتیقه به نام آلفردو گری (Alfredo Geri) پیشنهاد کند. او با نام مستعار «لئوناردو» با گری تماس گرفت و گفت مونالیزا را در اختیار دارد و می‌خواهد آن را به ایتالیا بازگرداند.

گری موضوع را با جووانی پوجی، مدیر گالری اوفیتزی فلورانس، در میان گذاشت. آن‌ها با پروجیا قرار ملاقات گذاشتند و پس از دیدن تابلو، اصالت آن را بررسی کردند. وقتی مطمئن شدند نقاشی همان مونالیزای گمشده است، موضوع را به پلیس اطلاع دادند.

پروجیا در ۱۱ دسامبر ۱۹۱۳ در هتل محل اقامتش در فلورانس بازداشت شد. نقاشی نیز سالم پیدا شد و پس از مدتی نمایش در ایتالیا، در ژانویه ۱۹۱۴ به موزه لوور بازگشت.

پروجیا در دادگاه به سرقت محکوم شد و به یک سال و ۱۵ روز زندان محکومیت گرفت؛ هرچند در نهایت پس از حدود هفت ماه آزاد شد.

دزدی چگونه مونالیزا را مشهورترین نقاشی جهان کرد؟

سرقت مونالیزا فقط یک پرونده جنایی نبود؛ اتفاقی رسانه‌ای بود که توجه مردم سراسر جهان را به یک اثر هنری جلب کرد. روزنامه‌ها در طول دو سال ماجرای ناپدید شدن تابلو را دنبال کردند و هر مرحله از تحقیقات، شایعات و سرانجام پیدا شدن آن را به خبر تبدیل کردند.

وقتی مونالیزا به لوور بازگشت، دیگر همان نقاشی پیش از سرقت نبود. جمعیت زیادی برای دیدن تابلویی که دو سال موضوع یکی از مشهورترین پرونده‌های سرقت جهان بود، به موزه آمدند. در دو روز نخست پس از بازگشت اثر، حدود ۱۲۰ هزار نفر برای تماشای آن به لوور رفتند.

تصویر مونالیزا نیز بیش از گذشته در روزنامه‌ها، کارت‌پستال‌ها، تبلیغات و آثار طنز و تقلیدی بازنشر شد. این اتفاق باعث شد پرتره‌ای که پیش‌تر بیشتر در محافل هنری شناخته می‌شد، به بخشی از فرهنگ عمومی تبدیل شود.

سرقت سال ۱۹۱۱ تنها دلیل شهرت مونالیزا نبود؛ ارزش هنری اثر، تکنیک داوینچی و رازآلودگی چهره سوژه از قبل زمینه توجه به آن را فراهم کرده بودند. بااین‌حال، ماجرای دزدی و بازگشت پرحاشیه تابلو، شهرت آن را به سطحی جهانی رساند.