خراسان‌رضوی- کتاب «المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم» در مشهد همزمان با نخستین سالگرد مرحوم محمود روحانی پزشک قرآن‌پژوه رونمایی شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) در مشهد، آیین یادبود نخستین سال درگذشت دکتر محمود روحانی، با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران و فعالان فرهنگی و علمی در سالن شهید فخری‌زاده دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) برگزار شد. در این مراسم، ضمن گرامیداشت جایگاه علمی و خدمات اجتماعی آن مرحوم، از کتاب المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم رونمایی شد.
عبدالحمید طالبی، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، در این مراسم با اشاره به جایگاه علمی و قرآنی دکتر روحانی، پیام آیت‌الله مروی، تولیت آستان قدس رضوی، را قرائت کرد.
در این پیام، دکتر محمود روحانی از چهره‌های خدوم ایران اسلامی در عرصه‌های جهاد و مبارزه، دانش، فرهنگ و سیاست معرفی شده و بر جایگاه او به‌عنوان یکی از پژوهشگران میان‌رشته‌ای قرآن کریم تأکید شده است.
در بخش دیگری از این پیام آمده است که کتاب المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم حاصل پژوهشی نو در مطالعات قرآنی است که با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل آماری، به بررسی مقطع‌بندی سوره‌های قرآن کریم می‌پردازد و می‌تواند زمینه‌ساز مطالعات نظام‌مند بعدی در این حوزه باشد.
همچنین در این پیام، انتشار آثار علمی دکتر روحانی از سوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی مورد توجه قرار گرفته و از خانواده آن مرحوم و دانشگاه علوم پزشکی مشهد برای همراهی در انتشار این اثر قدردانی شده است.
پژوهش‌های میان‌رشته‌ای وجه تمایز دکتر روحانی
احد فرامرز قراملکی، مدیرعامل بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، نیز در این مراسم با اشاره به ابعاد علمی و شخصیتی دکتر روحانی، او را از دانشمندانی دانست که توانسته بود تجربیات خود در حوزه پزشکی، سلامت و مطالعات اجتماعی را در خدمت پژوهش‌های قرآنی قرار دهد.
وی با اشاره به فعالیت‌های گسترده علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی آن مرحوم اظهار کرد: دکتر روحانی از نسل نخست پژوهشگران میان‌رشته‌ای در مطالعات قرآنی بود که با استفاده از دستاوردهای حوزه پزشکی و سلامت، به‌ویژه مطالعات اجتماعی سلامت، رویکردی متفاوت در قرآن‌پژوهی ارائه کرد.
مدیرعامل بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با بیان اینکه آثار علمی دکتر روحانی ظرفیت ایجاد جریان‌های جدید پژوهشی را دارند، افزود: کتاب المعجم المعیاری با بررسی ارتباطات متنی قرآن کریم و پیوستگی آیات، مباحث مهمی از جمله مقطع‌بندی سوره‌ها و موضوع ترتیب فعلی قرآن را مورد توجه قرار داده است.
قراملکی همچنین با اشاره به همکاری بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در انتشار آثار این پژوهشگر فقید، سخت‌کوشی، امیدواری، ایمان و نگاه انسانی به جامعه را از ویژگی‌های برجسته شخصیتی او برشمرد و تأکید کرد که دکتر روحانی در عرصه‌های مختلف علمی و اجتماعی، از ظرفیت‌های خود برای خدمت بهره می‌گرفت.
سخنان مرحوم روحانی سنجیده و برخوردار از عمق و دقت
در ادامه این مراسم، حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی فقیه اسفندیاری، معاون امور بین‌الملل آستان قدس رضوی، با اشاره به نقش پیامبران در شکوفایی عقل انسان گفت: یکی از رسالت‌های انبیا(ع)، آشکارکردن استعدادهای نهفته انسان و رساندن عقل از قوه به فعلیت است؛ فرایندی که زمینه تعالی و ارتقای مقام انسان را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به انس دکتر روحانی با قرآن و تلاش‌های علمی او افزود: یکی از نشانه‌های عقلانیت شکوفا در شخصیت ایشان، کم‌گویی و پرهیز از سخنان بی‌ثمر بود. سخنان او گزیده، سنجیده و برخوردار از عمق و دقت بود. انسانی که عمر خود را در مسیر انس با قرآن و خدمت به معارف آن صرف می‌کند، با پایان حیات ظاهری از میان نمی‌رود، بلکه آثار و کلمات او به حیات خود ادامه می‌دهند.
«معجم‌المعیاری» از آثار مکتوب قرآنی مهم چند دهه اخیر
حسن حکیم‌باشی، عضو هیئت امنای آستان قدس رضوی، نیز در این مراسم «معجم‌المعیاری» را در کنار تفسیر «تسنیم» و «مصحف مشهد رضوی»، یکی از سه رویداد علمی مهم در حوزه آثار مکتوب قرآنی طی دو سه دهه اخیر دانست.
وی درباره اهمیت این کتاب توضیح داد: ساختار و نظم قرآن کریم همچنان از موضوعات مهم پژوهش‌های قرآنی است. پیش از این، تقسیم‌بندی‌هایی با عنوان «رکوعات قرآن» وجود داشت که بر اساس آن، قرآن به حدود ۵۸۷ بخش یا اندکی بیشتر تقسیم می‌شد؛ اما مسئله این است که آیا این تقسیم‌بندی‌ها بر پایه اصول علمی و با توجه به پیوستگی معنایی آیات انجام شده‌اند؟
عضو هیئت امنای بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی با بیان اینکه گاه یک آیه ظرفیت چندین بخش معنایی را دارد و گاه مجموعه‌ای از آیات، یک واحد معنایی پیوسته را تشکیل می‌دهند، اظهار کرد: تعیین مرزهای معنایی و ساختاری قرآن، کاری ظریف و پیچیده است و نمی‌توان آن را صرفاً بر اساس تعداد آیات انجام داد. اهمیت کار دکتر روحانی در این است که این مسئله را با روشی نظام‌مند و نگاهی نوآورانه بررسی کرده است.
حکیم‌باشی تأکید کرد: تفسیر «تسنیم» اثر آیت‌الله جوادی آملی، «مصحف مشهد رضوی» و «معجم‌المعیاری» از آثار مهم این حوزه به شمار می‌روند. هر پژوهش نوآورانه‌ای ظرفیت نقد، تکمیل و توسعه دارد، اما دقت و ژرف‌نگری علمی در اثر دکتر روحانی، اهمیت آن را دوچندان می‌کند. این کتاب در کنار آثاری همچون «معجم‌الاحصائی»، می‌تواند در گسترش مطالعات قرآنی مؤثر باشد و زمینه ماندگاری نام مؤلف خود را فراهم کند.
انتشار کتاب پس از سال‌ها پژوهش و بازبینی
محسن ناجی، عضو تیم نگارش «معجم‌المعیاری»، با اشاره به استمرار فعالیت‌های علمی دکتر روحانی پس از بازنشستگی در سال ۱۳۸۶ گفت: او همچنان چند طرح پژوهشی را دنبال می‌کرد که امیدواریم در آینده سامان‌دهی و منتشر شوند. روحانی در بررسی و بازبینی آثار علمی بسیار دقیق بود و حتی پس از پایان کار، بارها به سراغ نوشته‌ها می‌رفت و تغییراتی در آن‌ها اعمال می‌کرد.
وی افزود: حدود سال‌های ۱۳۹۶ یا ۱۳۹۷، به پیشنهاد دکتر ساکت، جلساتی درباره اثری با عنوان «فرهنگ سنجه مقاطع سوره‌های قرآن کریم» برگزار شد. با وجود پیگیری‌ها، انتشار کتاب بارها به تعویق افتاد و مقدمه آن همچنان آماده نشده بود.
ناجی با یادآوری گفت‌وگویی با دکتر روحانی اظهار کرد: یک روز هنگام خداحافظی، دستم را فشرد و پرسید: «ناجی، فکر می‌کنی این کتاب چاپ شود؟ آیا من انتشار این کتاب را خواهم دید؟» به او اطمینان دادم که کتاب منتشر خواهد شد؛ زیرا حدود ۲۰ سال برای آن زحمت کشیده بود و دوستان بنیاد پژوهش‌ها برای انتشار آن تلاش خواهند کرد.
عضو تیم نگارش کتاب با اشاره به تأثیر محمدتقی شریعتی و خانواده مطهری بر شکل‌گیری فضای فکری دکتر روحانی گفت: او در کنار این پیوندهای خانوادگی، شخصیتی مستقل داشت و باید او را به‌عنوان انسانی با هویت علمی و اخلاقی ویژه شناخت. روحانی پیش از آنکه پژوهشگر و معجم‌نویس باشد، انسانی شریف و محترم بود که برای دیگران ارزش قائل می‌شد.
ناجی درباره آماده‌سازی نسخه نهایی کتاب نیز توضیح داد: بخش عمده اثر حاصل پژوهش و نگارش دکتر روحانی است، اما بخشی از مقدمه و اصلاحات نهایی با همکاری دوستان و همکاران انجام شده است. برآورد من این است که حدود ۸۰ درصد مطالب به قلم خود ایشان و ۲۰ درصد باقی‌مانده حاصل تکمیل و اصلاحاتی است که برای فراهم‌شدن زمینه انتشار انجام شده است. ضروری است این تفاوت برای خوانندگان روشن باشد.
انتشار این کتاب آرزوی بزرگ زندگی او
افسانه شریعتی، همسر مرحوم دکتر محمود روحانی، نیز در این مراسم با اشاره به گذشت یک سال از درگذشت همسرش، از دشواری تحمل این فقدان سخن گفت و یادآور شد که آثار و خاطرات انسان‌ها حتی پس از رفتنشان، همچنان در زندگی بازماندگان حضور دارند.
وی با بیان اینکه از نزدیک شاهد سال‌ها تلاش، رنج، همت و خستگی‌ناپذیری همسرش در مسیر پژوهش‌های قرآنی بوده است، اظهار کرد: دکتر روحانی از معدود انسان‌هایی بود که جهان خود را یافته بود و با زیبایی، صبوری و رضایت در آن زندگی می‌کرد؛ اما دست اجل به او مهلت نداد تا چند صباحی دیگر به جست‌وجوها و تلاش‌های علمی خود ادامه دهد.
شریعتی با اشاره به دغدغه همیشگی همسرش برای به پایان رساندن آثار پژوهشی خود افزود: او همیشه می‌گفت دعا کنید تا زمانی که زنده هستم، کتابم تمام شود. در اواخر عمر، وقتی به او می‌گفتم دعا می‌کنم به امید خدا کتابت را معرفی کنی، پاسخ می‌داد نگران نباش؛ حتی اگر من نباشم، دوستان امین و دانشوری دارم که کار را تمام می‌کنند.
همسر مرحوم دکتر روحانی ادامه داد: امروز دل سوگوار ما تسلی می‌یابد؛ چراکه دوستان و همراهان او کار را به پایان رساندند و آرزوی بزرگ و دغدغه همیشگی سالیان دکتر روحانی را محقق کردند.
شریعتی همچنین با اشاره به نام نیک و آثار ماندگار همسرش، یادآور شد که شنیدن یادکردهای نیک دیگران از او، مرهمی بر اندوه فقدانش است.
در این مراسم، ابعاد مختلف فعالیت‌های دکتر محمود روحانی در حوزه‌های پزشکی، سلامت، مطالعات اجتماعی، فرهنگ و قرآن‌پژوهی مورد توجه قرار گرفت؛ شخصیتی که افزون بر فعالیت‌های دانشگاهی، در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز حضور داشت.
انتشار آثار پژوهشی در حوزه قرآن کریم و بهره‌گیری از رویکردهای میان‌رشته‌ای در بررسی مفاهیم و ساختار سوره‌ها، از جمله محورهایی بود که در سخنان مطرح‌شده در این مراسم مورد تأکید قرار گرفت.
این آیین با رونمایی از کتاب المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم و گرامیداشت یاد و خدمات علمی و فرهنگی دکتر محمود روحانی به پایان رسید.