حوزه/حجت‌الاسلام والمسلمین عالی با تأکید بر اینکه دلبستگی به دنیا، ثروت و قدرت از عوامل فاصله‌گرفتن انسان از جبهه حق در بزنگاه‌های تاریخی است، اظهار داشت: ایستادگی در برابر استکبار و حفظ وفاداری به ولی خدا، نیازمند غلبه بر تعلقات دنیوی، برخورداری از بصیرت و حفظ آرامش در شرایط سخت و بحرانی است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام والمسلمین مسعود عالی، استاد حوزه علمیه و سخنران حرم مطهر رضوی، شامگاه ۱۳ آبان‌ماه در مراسم بزرگداشت یوم‌الله ۱۳ آبان روز ملی استکبارستیزی که در رواق امام خمینی(ره) حرم مطهر رضوی و با حضور زائران و مجاوران حضرت رضا(ع) برگزار شد، با اشاره به غربت و مظلومیت امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)، به تبیین عوامل فاصله‌گرفتن مردم از اولیای الهی و ضرورت شناخت این عوامل برای حفظ وفاداری به جبهه حق پرداخت.
وی با طرح این پرسش که چرا اولیای خدا و معصومان(علیهم‌السلام) در زمان خود غالباً با غربت و کمبود یاران مواجه بودند و چرا امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) با وجود برخورداری از جایگاه والای الهی، چنین مظلومیتی را تجربه کرد، اظهار داشت: با بررسی روایات تاریخی، ابعاد غربت امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) آشکار می‌شود؛ به‌گونه‌ای که انسان از میزان تنهایی و بی‌وفایی برخی اطرافیان آن حضرت شگفت‌زده می‌شود.
استاد حوزه علمیه با اشاره به گزارش‌های تاریخی درباره ماجرای کشاندن امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) به مسجد، بیان کرد: در برخی نقل‌های تاریخی آمده است که حضرت در آن شرایط، از خداوند خواست شاهد باشد که پیامبر اکرم(ص) به ایشان فرموده بود اگر به تعداد یاران حضرت موسی(ع) یار داشته باشد، قیام خواهد کرد؛ اما در آن شرایط حتی بیست نفر نیز برای حمایت از ایشان حاضر نشدند.
وی با اشاره به گزارش‌های نقل‌شده درباره تلاش حضرت زهرا(س) برای یادآوری جایگاه امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) و دعوت مردم به حمایت از ایشان افزود: در برخی نقل‌ها آمده است که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، حضرت زهرا(س) از مهاجران و انصار برای یاری امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) مطالبه همراهی کردند و در این میان، شمار زیادی از افراد در ابتدا آمادگی خود را اعلام کردند؛ اما هنگامی که از آنان خواسته شد بر عهد خود بمانند و در شرایط دشوار پای این حمایت بایستند، تعداد اندکی وفادار ماندند.
حجت الاسلام والمسلمین عالی با اشاره به نام افرادی همچون سلمان، ابوذر، مقداد و عمار به‌عنوان یاران وفادار امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) تصریح کرد: مسئله اصلی این است که چرا با وجود شناخت جایگاه ولی خدا و اعلام حمایت اولیه، بسیاری از افراد در بزنگاه‌های حساس عقب‌نشینی می‌کنند و از همراهی با حق بازمی‌مانند.
وی در ادامه با اشاره به روایتی از امام باقر و امام صادق(علیهماالسلام) درباره وضعیت امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، اظهار داشت: در این روایت، یکی از حاضران درباره چرایی حمایت‌نکردن بنی‌هاشم از امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) پرسش می‌کند و می‌خواهد بداند چرا خویشاوندان و نزدیکان آن حضرت با وجود برخورداری از جایگاه و توان اجتماعی، برای دفاع از ایشان به میدان نیامدند.
استاد حوزه علمیه با اشاره به جایگاه شخصیت‌هایی همچون حمزه سیدالشهدا و جعفر بن ابی‌طالب در صدر اسلام گفت: این افراد از شخصیت‌های برجسته و اثرگذار بودند که حضورشان می‌توانست در حمایت از پیامبر اکرم(ص) و تقویت جبهه اسلام نقش مهمی داشته باشد؛ اما این پرسش همچنان باقی است که چرا امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) در مقطع حساس پس از رحلت پیامبر، از پشتیبانی گسترده برخوردار نبود.
حجت الاسلام والمسلمین عالی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) در نگاه اندیشمندان غیرمسلمان، به ماجرای آشنایی جرج جرداق، نویسنده مسیحی لبنانی، با شخصیت آن حضرت پرداخت و گفت: جرج جرداق از دوران نوجوانی با نهج‌البلاغه آشنا شده و بنا بر نقل خود، بارها این کتاب را از ابتدا تا انتها مطالعه کرده بود؛ به‌گونه‌ای که محبت و علاقه عمیقی به شخصیت امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) پیدا کرد.
وی افزود: علامه امینی پس از آگاهی از مطالعات و توانایی علمی جرج جرداق، با ارسال نامه‌ای از او خواست اسناد و مدارک مربوط به شخصیت و مظلومیت امیرالمؤمنین حضرت علی(علیه‌السلام) را بررسی کند و درباره این موضوع به قضاوت علمی بپردازد.
استاد حوزه علمیه ادامه داد: جرج جرداق پس از مطالعه اسناد و مدارک، به این نتیجه رسید که مظلومیت امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در تاریخ بسیار عمیق است و بر همین اساس، کتاب پنج‌جلدی امام علی(ع) و ندای عدالت انسانی را تألیف کرد که در برخی چاپ‌ها در شش جلد منتشر شده است.
وی با اشاره به واکنش‌ها پس از انتشار این اثر اظهار داشت: نقل شده است که برخی از شخصیت‌های ثروتمند کشورهای حاشیه خلیج فارس به جرج جرداق پیشنهاد کردند در قبال دریافت مبلغ قابل توجهی، درباره خلفای دیگر نیز کتاب بنویسد؛ اما او این پیشنهاد را نپذیرفت و در پاسخ اعلام کرد پس از نگارش کتاب درباره امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)، دیگر انگیزه‌ای برای نوشتن درباره شخصیت دیگری ندارد.
حجت الاسلام والمسلمین عالی با بیان اینکه شناخت مظلومیت امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) تنها به منابع شیعی محدود نیست، خاطرنشان کرد: شخصیت آن حضرت چنان برجسته و حق‌طلبانه است که حتی اندیشمندان غیرمسلمان نیز در برابر عدالت، انسانیت و مظلومیت ایشان سر تعظیم فرود آورده‌اند.
تعلقات دنیوی، مهم‌ترین عامل عقب‌نشینی از جبهه حق
وی در ادامه با طرح این پرسش که چرا برخی افراد با وجود شناخت ولی خدا و آگاهی از حقانیت او، در لحظات حساس از همراهی با ایشان فاصله می‌گیرند، اظهار داشت: قرآن کریم عوامل متعددی را برای این مسئله بیان کرده است که یکی از مهم‌ترین آنها دلبستگی‌های دنیوی و غلبه تعلقات مادی بر ایمان و بصیرت انسان است.
استاد حوزه علمیه با اشاره به آیات ۱۵۲ سوره آل‌عمران و حوادث جنگ احد بیان کرد: در این جنگ، پیامبر اکرم(ص) پس از مشورت با یاران خود، موضع‌گیری در دامنه کوه احد را برای مقابله با دشمن انتخاب کردند و گروهی از تیراندازان را به فرماندهی عبدالله بن جبیر در گذرگاه و شکاف کوه مستقر ساختند تا از حمله احتمالی دشمن از پشت سر جلوگیری کنند.
وی افزود: پیامبر اکرم(ص) به این گروه تأکید کرده بودند که در هر شرایطی، چه مسلمانان پیروز شوند و چه شکست بخورند، جایگاه خود را ترک نکنند؛ زیرا حفاظت از آن گذرگاه برای حفظ موقعیت سپاه اسلام اهمیت اساسی داشت.
حجت الاسلام والمسلمین عالی ادامه داد: در آغاز جنگ، مسلمانان به پیروزی دست یافتند و سپاه دشمن عقب‌نشینی کرد؛ اما تعدادی از تیراندازان با مشاهده نشانه‌های پیروزی و تصور پایان جنگ، موضع خود را ترک کردند و برای جمع‌آوری غنائم به سمت میدان رفتند. فرمانده آنان نیز با یادآوری دستور پیامبر(ص) تلاش کرد مانع این اقدام شود، اما بیشتر افراد به هشدار او توجه نکردند.
وی تصریح کرد: دشمن که در کمین فرصت بود، از همان گذرگاه به مسلمانان حمله کرد و سپاه اسلام را از پشت مورد هجوم قرار داد؛این اتفاق موجب برهم‌خوردن آرایش نیروهای مسلمان و واردآمدن خسارت و تلفات سنگین شد و پیروزی اولیه به شکست تبدیل شد.
استاد حوزه علمیه با اشاره به تحلیل قرآن کریم از این واقعه گفت: قرآن در آیه ۱۵۲ سوره آل‌عمران، از اختلاف، سستی و نافرمانی گروهی از مسلمانان پس از مشاهده آنچه به آن علاقه داشتند، سخن می‌گوید؛ در واقع، زمانی که غنیمت و منافع مادی در برابر اطاعت از فرمان پیامبر قرار گرفت، برخی افراد نتوانستند بر تعلقات خود غلبه کنند و همین مسئله زمینه‌ساز شکست شد.
حجت الاسلام والمسلمین عالی با تأکید بر اینکه تعلقات دنیوی تنها به مال و ثروت محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد: انسان ممکن است به ثروت، شهرت، قدرت، موقعیت اجتماعی، خانه، خانواده و حتی برخی علاقه‌های شخصی دلبستگی پیدا کند؛ اصل برخورداری از این نعمت‌ها مذموم نیست، بلکه مسئله آنجاست که این علاقه‌ها به اندازه‌ای در وجود انسان ریشه بدواند که در لحظه انتخاب، او را در برابر ولی خدا قرار دهد.
وی افزود: ممکن است انسان در شرایط عادی خود را مؤمن، وفادار و معتقد به جبهه حق بداند، اما هنگامی که پای منافع، موقعیت و خواسته‌های شخصی به میان می‌آید، معلوم شود میزان پایبندی او به ایمان تا چه اندازه است.
استاد حوزه علمیه با اشاره به سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در برخورد با علاقه‌های خانوادگی و دنیوی گفت: اولیای الهی نیز در زندگی خود از محبت و عاطفه برخوردار بودند. پیامبر اکرم(ص) به فرزندشان ابراهیم علاقه داشتند و هنگام رحلت او گریه کردند امام حسین(ع) نیز به خانواده و همسر خود محبت داشتند؛ اما هیچ‌یک از این علاقه‌ها موجب نشد که در مسیر انجام وظیفه الهی و دفاع از حق دچار تردید شوند.
وی تأکید کرد: تفاوت انسان مؤمن با کسی که اسیر دنیا شده، در این است که مؤمن در عین برخورداری از نعمت‌ها و علاقه‌های زندگی، هنگام قرارگرفتن در دوراهی انتخاب، حق را بر خواسته‌های شخصی خود مقدم می‌دارد.
حجت الاسلام والمسلمین عالی در ادامه با اشاره به ابعاد اخلاقی و معنوی زندگی علامه عبدالحسین امینی اظهار داشت: علامه امینی با وجود تلاش علمی گسترده و تألیف آثار ارزشمند، به‌ویژه کتاب الغدیر، همواره از همراهی و پشتیبانی همسر خود در مسیر فعالیت‌های علمی بهره‌مند بود و به نقش و زحمات او توجه ویژه داشت.
وی با اشاره به نقل‌هایی از زندگی شخصی علامه امینی افزود: ایشان در یادآوری محبت‌ها و همراهی‌های همسر خود بسیار متأثر می‌شد و این مسئله نشان می‌دهد که بزرگان دین، در کنار مجاهدت‌های علمی و معنوی، نسبت به محبت و فداکاری اطرافیان خود نیز بی‌تفاوت نبودند.
استاد حوزه علمیه ادامه داد: علامه امینی برای نگارش آثار علمی خود، از جمله الغدیر، تلاش و زحمات فراوانی متحمل شد و بخش مهمی از این توفیق را مرهون همراهی و حمایت خانواده خود می‌دانست.
وی با اشاره به ساده‌زیستی و قناعت علامه امینی بیان کرد: زندگی ایشان با وجود برخورداری از جایگاه علمی و اجتماعی، همراه با زهد و پرهیز از تجمل بود و در عین حال، برای تأمین نیازهای دیگران و کمک به مردم تلاش می‌کرد.
حجت الاسلام والمسلمین عالی با اشاره به سیره اقتصادی امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) گفت: آن حضرت با وجود برخورداری از توانایی اقتصادی و فعالیت‌های گسترده در زمینه کشاورزی و آبادانی، زندگی بسیار ساده‌ای داشتند و از امکانات و دارایی خود برای کمک به نیازمندان و رسیدگی به امور مردم استفاده می‌کردند.
وی افزود: امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در طول زندگی خود به حفر چاه، ایجاد نخلستان و آبادانی زمین‌ها اهتمام داشتند و حاصل این فعالیت‌ها را در مسیر خیر و خدمت به مردم قرار می‌دادند؛ به‌گونه‌ای که آثار این اقدامات در قالب موقوفات و چاه‌های باقی‌مانده از آن حضرت، همچنان در تاریخ شناخته شده است.
استاد حوزه علمیه با تأکید بر تفاوت میان تولید ثروت و دلبستگی به آن اظهار داشت: آموزه مهم سیره امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) این است که انسان می‌تواند برای تولید، کار و فعالیت اقتصادی تلاش کند و در عین حال، در مصرف و زندگی شخصی قانع و ساده‌زیست باشد.
وی تصریح کرد: مشکل انسان در داشتن امکانات نیست، بلکه زمانی آغاز می‌شود که به امکانات و دارایی‌های خود وابسته شود و حاضر نباشد برای حفظ حق، از بخشی از منافع و خواسته‌های دنیوی خود چشم‌پوشی کند.
حجت الاسلام والمسلمین عالی با تشبیه دلبستگی افراطی به دنیا به اعتیاد بیان کرد: همان‌گونه که فرد گرفتار اعتیاد برای رسیدن به خواسته خود حاضر است بسیاری از ارزش‌ها و ملاحظات را زیر پا بگذارد، انسان اسیر دنیا نیز در بزنگاه‌های حساس ممکن است همه اصول و باورهای خود را قربانی حفظ موقعیت و منافع دنیوی کند.
وی افزود: چنین فردی در شرایط عادی ممکن است از حق و حقیقت سخن بگوید، اما هنگامی که میان دنیا و ولی خدا قرار می‌گیرد، به دلیل وابستگی‌های شدید، توان انتخاب درست را از دست می‌دهد.
درس شهید مصطفی صدرزاده؛ در دوراهی دنیا و جبهه حق باید ایستادگی کرد
استاد حوزه علمیه در ادامه با اشاره به خاطره‌ای از شهید مصطفی صدرزاده، از شهدای مدافع حرم، اظهار داشت: در نقل‌قولی از این شهید آمده است که انسان در شرایطی که میان دنیا و انجام وظیفه قرار می‌گیرد، اگر وابسته به دنیا باشد، نمی‌تواند در مسیر حق ایستادگی کند و ممکن است در لحظه حساس پای خود را از میدان بیرون بکشد.
وی با اشاره به نمونه‌های تاریخی این انتخاب افزود: یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این مسئله، ماجرای عمر بن سعد و انتخاب میان حکومت ری و همراهی با امام حسین(ع) است.
