زاهدان - ایرنا - دهستان «سنگان» در شهرستان خاش به‌عنوان یکی از قطب‌های تولید انار در استان سیستان و بلوچستان شناخته می‌شود با این‌حال باغداران این خطه با چالش‌هایی در زمینه عرضه و فرآوری مواجه هستند و فقدان میدان عمده‌فروشی محصولات کشاورزی به یکی از دغدغه‌های آنان تبدیل شده است.
به گزارش ایرنا، تولید انار در دهستان سنگان، بخشی از معیشت خانوارهای روستایی، فعالیت‌های اقتصادی محلی و فرآوری محصولات کشاورزی این خطه به‌شمار می‌آید؛ با این حال، اهمیت این محصول فقط به میزان برداشت محدود نیست و چگونگی فروش، سهم باغدار از ارزش نهایی محصول و امکان تبدیل انار تازه به فرآورده‌های ماندگارتر نیز در اقتصاد آن نقش دارد.
به گفته باغداران این منطقه، نبود میدان میوه و تره‌بار در خاش از دغدغه‌های آنان در فصل برداشت است زیرا تولیدکنندگان برای دسترسی به بازار عمده‌فروشی باید به بازارهای خارج از شهرستان متکی باشند یا خود آنها بخشی از مسئولیت فروش را برعهده بگیرند.
از نگاه آنان، راه‌اندازی یا ایجاد سازوکار مناسب برای عرضه عمده محصولات کشاورزی در خاش می‌تواند به بهبود دسترسی تولیدکننده و خریدار کمک کند؛ موضوعی که نیازمند بررسی میزان تولید، هزینه‌های اجرایی، تقاضای بازار و شیوه مدیریت چنین بازاری است.
این دغدغه در شرایطی مطرح می‌شود که انار سنگان علاوه بر عرضه به‌صورت تازه‌خوری، ظرفیت فرآوری نیز دارد؛ بخشی از محصول در کارگاه‌های محلی به رب انار و فرآورده‌های دیگر تبدیل می‌شود و مشارکت اعضای خانواده و بستگان در این فعالیت‌ها، بخشی از اقتصاد محلی را شکل می‌دهد.
در زمان حاضر و باتوجه به فقدان بازار عمده‌فروشی محصولات کشاورزی در خاش، شماری از باغداران سنگان، انار را به‌صورت مستقیم و دوره‌گردی به مشتریان عرضه می‌کنند و گروهی نیز محصول خود را برای فروش عمده به میدان میوه و تره‌بار زاهدان می‌فرستند.
بنیامین کُرد، از باغداران سنگان خاش با اشاره به دشواری‌های عرضه محصول انار گفت: نبود میدان میوه و تره‌بار در خاش یکی از مشکلاتی است که باغداران هنگام برداشت محصول با آن روبه‌رو هستند و بسیاری از تولیدکنندگان ناچارند برای فروش انار باغ‌های خود، به‌طور شخصی وارد بازار شوند یا محصول را به زاهدان منتقل کنند.
وی افزود: باغدار پس از صرف هزینه و تلاش فراوان برای تولید و برداشت انار، باید برای پیدا کردن مشتری و فروش محصول نیز وقت بگذارد؛ از این رو، فراهم‌شدن بستر مناسب برای عرضه محصولات کشاورزی در خاش می‌تواند به رفع بخشی از دغدغه‌های تولیدکنندگان کمک کند.
رضا کُرد، دیگر باغدار سنگان نیز با اشاره به ظرفیت بالای تولید انار در این منطقه گفت: بخش قابل توجهی از انار خاش در سنگان تولید می‌شود و بسیاری از باغداران برای رساندن محصول خود به بازار، به فروش دوره‌گردی یا عرضه در میدان میوه و تره‌بار زاهدان روی آورده‌اند؛ موضوعی که ضرورت توجه به وضعیت بازار فروش را بیشتر می‌کند.
وی بیان کرد: انتظار باغداران این است که در کنار حمایت‌های فنی و کشاورزی، امکان عرضه مناسب محصول در داخل شهرستان نیز بررسی شود تا تولیدکنندگان برای فروش انار با دشواری کمتری روبه‌رو باشند و ظرفیت تولید این منطقه بهتر به بازار مصرف متصل شود.
فرآوری در کنار فروش محصول تازه
برخی باغداران و اهالی دهستان سنگان در زمینه تبدیل محصولات محلی به فرآورده‌های غذایی نیز فعالیت دارند؛ در این منطقه، تهیه رب انار و برخی محصولات دیگر با مشارکت اعضای خانواده و بستگان انجام می‌شود و نشان می‌دهد که فعالیت اقتصادی مرتبط با انار به مرحله برداشت از باغ محدود نمانده است.
با این حال، استمرار و توسعه فرآوری این محصول نیز به بازار فروش، بسته‌بندی مناسب، رعایت الزامات بهداشتی و دسترسی به امکانات تولید نیاز دارد؛ از این رو، پیوند میان باغدار، کارگاه فرآوری و بازار مصرف می‌تواند در بررسی راه‌های افزایش ارزش افزوده محصول مورد توجه قرار گیرد.
باغداران منطقه، سهم قابل توجهی از تولید سنگان را مستعد فرآوری می‌دانند اما برای اعلام میزان دقیق محصولی که هر سال به رب انار یا دیگر فرآورده‌ها تبدیل می‌شود به آمار تفکیکی و مستند نیاز است و همین موضوع اهمیت ثبت میزان تولید، فروش و فرآوری را برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر در بخش کشاورزی نشان می‌دهد.
پیش‌بینی برداشت ۱۵ هزار تُن انار در خاش
به گفته مدیر جهاد کشاورزی خاش، برداشت انار در این شهرستان از اول مهر آغاز شده است و پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۵ هزار تُن انار از باغ‌های شهرستان برداشت و روانه بازار شود.
مجتبی خاشی افزود: بیش از یک‌هزار و ۳۰۰ هکتار از اراضی خاش به باغ‌های انار اختصاص دارد و دهستان سنگان سهم عمده‌ای از تولید این محصول را به خود اختصاص داده است؛ به‌طوری که بیش از ۹۰ درصد انار تولیدی شهرستان در این منطقه برداشت می‌شود.
وی با اشاره به تنوع ارقام انار در خاش بیان کرد: ارقام محلی، کیانی، فردوس، ساوه و انار شیرین بی‌دانه زودرس از انواع تولیدی این شهرستان هستند و شرایط اقلیمی منطقه در شکل‌گیری ظرفیت باغداری و تولید این محصول نقش دارد.
مدیر جهاد کشاورزی خاش ادامه داد: تأمین نهال یارانه‌ای، استفاده از حشرات مفید برای کنترل آفات، مبارزه با کرم گلوگاه انار، آموزش هرس و آبیاری پرفشار و برگزاری کارگاه‌های آموزشی تهیه رب انار از جمله اقدام‌های حمایتی و ترویجی برای باغداران است.
خاشی با اشاره به اهمیت نگهداری و ارتقای کیفیت محصول، آموزش و رعایت اصول فنی در مراحل داشت و برداشت را از عوامل مؤثر در بهبود تولید دانست و گفت: در کنار این اقدامات، توجه به مرحله پس از برداشت و فراهم‌کردن زمینه مناسب برای عرضه و فرآوری نیز می‌تواند در تکمیل زنجیره اقتصادی انار منطقه اهمیت داشته باشد.
از ظرفیت تولید تا تکمیل زنجیره بازار
برآورد تولید ۱۵ هزار تنی انار خاش و سهم بیش از ۹۰ درصدی سنگان، ظرفیت قابل توجه این دهستان را در تولید محصول نشان می‌دهد؛ ظرفیتی که بهره‌گیری کامل از آن تنها به افزایش سطح یا میزان برداشت وابسته نیست، بلکه به شرایط فروش، کاهش ضایعات، دسترسی به خریداران و توسعه فرآوری نیز ارتباط دارد.
در چنین شرایطی، بررسی کارشناسی نیاز باغداران به بازار عمده‌فروشی در خاش، ارزیابی ظرفیت کارگاه‌های فرآوری و شناسایی مسیرهای فروش مستقیم و سازمان‌یافته می‌تواند به ترسیم دقیق‌تر نیازهای این بخش کمک کند و این اقدامات باید بر پایه آمار تولید، میزان عرضه، هزینه‌های انتقال و تقاضای واقعی بازار دنبال شود تا راهکارهای انتخاب‌شده با شرایط اقتصادی شهرستان تناسب داشته باشد.
به گزارش ایرنا، طبق اطلاعات موجود، سطح باغ‌های انار سیستان و بلوچستان به بیش از ۲ هزار و ۷۵۰ هکتار می‌رسد و خاش از قطب‌های اصلی تولید این محصول در استان است.
شهرستان مرزی خاش در ۱۸۵ کیلومتری جنوب زاهدان، مرکز استان سیستان و بلوچستان واقع است.