سکوی سرمایه‌گذاری بریکس با هدف تسهیل تأمین مالی پروژه‌ها و پرداخت‌های فرامرزی، بر فناوری‌های مالی دیجیتال و همکاری میان بانک‌ها، دولت‌ها و سرمایه‌گذاران متمرکز است.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از تی‌وی بریکس، سکوی سرمایه‌گذاری بریکس با هدف تسهیل دسترسی به سرمایه، توسعه همکاری‌های اقتصادی و ساده‌سازی مبادلات فرامرزی در دستور کار کشورهای عضو این گروه قرار گرفته است. ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی، ابزارهای توکنیزه‌شده، استیبل‌کوین‌ها و سازوکارهای تبدیل ارز از جمله مؤلفه‌هایی هستند که برای ایجاد زیرساخت مالی این سکو مورد توجه قرار دارند.
از بانک توسعه جدید تا سکوی دیجیتال سرمایه‌گذاری
ایده ایجاد سکوی سرمایه‌گذاری بریکس نخستین‌بار در اکتبر ۲۰۲۴ و در جریان اجلاس این گروه در کازان مطرح شد. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، پیشنهاد کرد این سکو بر پایه بانک توسعه جدید شکل بگیرد تا از اقتصادهای ملی کشورهای عضو حمایت و تأمین مالی آنها با استفاده از ابزارهای الکترونیکی تسهیل شود.
این پیشنهاد در تابستان ۲۰۲۵ توسعه یافت و ایجاد یک سکوی دیجیتال جامع برای سرمایه‌گذاری و انجام مبادلات مالی در دستور کار قرار گرفت.
بانک توسعه جدید تاکنون تأمین مالی پروژه‌های زیرساختی در کشورهای بریکس و دیگر اقتصادهای درحال‌توسعه را بر عهده داشته است؛ با این حال، مأموریت سکوی جدید با کارکرد سنتی این بانک تفاوت دارد. بانک توسعه جدید عمدتاً از طریق اعطای وام‌های بزرگ و سازوکارهای متعارف تأمین مالی بین‌بانکی فعالیت می‌کند، در حالی که سکوی سرمایه‌گذاری قرار است بستری دیجیتال و چندمنظوره برای جذب سرمایه خصوصی و بلندمدت باشد.
دامنه جغرافیایی این سکو نیز می‌تواند فراتر از کشورهای اصلی عضو بریکس گسترش یابد و بازارهای نوظهور، کشورهای جنوب جهانی و کشورهای شریک با جمعیت رو به رشد را در بر بگیرد.
در این الگو، سکو می‌تواند نقش واسطه‌ای میان بنگاه‌های اقتصادی و مؤسسات مالی ایفا کند؛ بستری که در آن پروژه‌ها با اطلاعات روشن‌تری درباره فرصت‌ها و ریسک‌های سرمایه‌گذاری عرضه شوند و متقاضیان بتوانند منابع مالی متناسب با نیاز خود را شناسایی کنند.
عابد امیری، نماینده مرکز بریکس هاب در ایران و روسیه و کارشناس همکاری‌های اقتصادی و فناورانه در بریکس، تحول دیجیتال و کاربرد هوش مصنوعی در کسب‌وکار، در گفت‌وگو با تی‌وی بریکس اظهار کرد که چنین الگویی می‌تواند به‌ویژه برای بنگاه‌های کوچک و متوسط مفید باشد؛ شرکت‌هایی که ممکن است از تیم بین‌المللی برخوردار نباشند، اما محصولات، فناوری‌ها و ایده‌های رقابتی دارند و برای توسعه فعالیت خود علاوه بر سرمایه، به اطلاعات، تخصص و ارتباطات قابل‌اعتماد نیازمندند.
در صورت تحقق این طرح، بانک توسعه جدید می‌تواند پایه مالی و نهادی زیست‌بوم جدید را فراهم کند. امیری تأکید دارد که سکوی سرمایه‌گذاری قرار نیست جایگزین این بانک شود؛ بلکه می‌تواند به آماده‌سازی پروژه‌ها کمک کند تا بانک توسعه جدید امکان تأمین مالی آنها و جذب شرکای مناسب را بررسی کند.
لاولیش تانیجا، نایب‌رئیس و رئیس میز هند در اتحادیه روسی ـ آسیایی صنعتگران و کارآفرینان، به تی‌وی بریکس گفت که بخشی از زیرساخت این طرح، از جمله سکوی دیجیتال یکپارچه و نقشه تعاملی مناطق ویژه اقتصادی بریکس با عنوان «اینوست نویگیتور»، راه‌اندازی شده است؛ با این حال، تکمیل زیست‌بوم گسترده‌تر به‌صورت مرحله‌ای انجام خواهد شد.
در بیانیه دهلی‌نو نیز بر ادامه فعالیت‌های فنی مربوط به سکوی سرمایه‌گذاری جدید تأکید شده است. در این بیانیه، ضمن استقبال از پیشرفت گفت‌وگوها در دوره ریاست هند، بر تداوم تلاش‌های فنی و استفاده از دستورالعمل‌های نهایی‌شده در دوره ریاست برزیل تأکید شده است.
از پشتیبانی و حمل‌ونقل تا هوش مصنوعی و انرژی پاک
انتظار می‌رود منابع مالی این سکو عمدتاً به حوزه‌های اولویت‌دار بریکس اختصاص یابد؛ از جمله کریدورهای لجستیکی، زیرساخت‌های شهری، فناوری و هوش مصنوعی و انرژی‌های تجدیدپذیر.
کارشناسان همچنین به ظرفیت پروژه‌های مرتبط با ابرهوش و حوزه سلامت اشاره می‌کنند؛ حوزه‌هایی که می‌توانند از توسعه سکوهای سلامت دیجیتال، فناوری‌های پزشکی، حسگرهای پوشیدنی، رباتیک، تشخیص بیماری با کمک هوش مصنوعی و فناوری‌های افزایش کارایی بدن انسان بهره ببرند.
حبیب نوربهایی، استاد دانشگاه و معاون رئیس دانشکده در امور پژوهش و نوآوری دانشگاه نورث‌وست آفریقای جنوبی، در گفت‌وگو با تی‌وی بریکس گفت ارزش این سکو برای بنگاه‌های اقتصادی تنها به دسترسی به سرمایه محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند به شکل‌گیری مشارکت‌های فرامرزی، انتقال فناوری، ورود به بازارهای جدید و توسعه نوآوری در کشورهای بریکس کمک کند.
این سازوکار به‌ویژه برای شرکت‌های نوپا و بنگاه‌های کوچک و متوسطی اهمیت دارد که از فناوری‌های توانمند برخوردارند، اما سرمایه یا ارتباطات تجاری لازم برای ورود به بازارهای بین‌المللی را در اختیار ندارند. همچنین، سکو می‌تواند دروازه‌ای برای دسترسی سرمایه‌گذاران و شرکت‌ها به پروژه‌های بزرگ دولتی و بین‌المللی باشد.
ولادیمیر پوتین پیش از اجلاس بریکس در جریان سفر به هند و در دیدار با فعالان اقتصادی کشورهای عضو اعلام کرد روسیه آماده همکاری با شرکای خود در پروژه‌های زیرساختی و لجستیکی، از جمله کریدور حمل‌ونقل ترانس‌آرکتیک و کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال ـ جنوب است. او همچنین حوزه‌هایی مانند فناوری، هوش مصنوعی، حمل‌ونقل بدون سرنشین، امور مالی، گردشگری و صنعت را از زمینه‌های همکاری برشمرد.
حمایت از فناوری‌های بومی و تسریع اجرای پروژه‌ها
به اعتقاد کارشناسان، هدف اصلی سکوی سرمایه‌گذاری جدید صرفاً تأمین منابع مالی نیست، بلکه باید فاصله میان شکل‌گیری یک ایده و اجرای عملی آن را کاهش دهد.
امیری توضیح می‌دهد که شناسایی یک پروژه امیدوارکننده تنها نخستین مرحله است و پس از آن باید اعتبار شرکا بررسی شود، شرایط همکاری مورد توافق قرار گیرد، مسائل حقوقی حل‌وفصل شود، سرمایه جذب شود و سازوکارهای پرداخت شکل بگیرد. به گفته او، کشورهای بریکس به چنین همکاری‌هایی نیاز دارند و همین نیاز به شکل‌گیری بسترهای محلی فناوری و کسب‌وکار، از جمله بریکس هاب مسکو که شرکت‌های نوپا و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر کشورهای عضو را گرد هم می‌آورد، کمک کرده است.
با این حال، توسعه همکاری‌های مشترک در مقیاس بزرگ‌تر به سرعت بیشتر و ساده‌سازی ارتباطات نیاز دارد. امیری بر ضرورت ایجاد محیطی چندزبانه تأکید می‌کند تا تفاوت زبان و موقعیت جغرافیایی مانعی برای تعاملات اقتصادی نباشد و کارآفرینان بتوانند پروژه‌های خود را معرفی کنند، شریک بیابند و درباره شرایط همکاری مذاکره کنند.
کارشناسان همچنین معتقدند منابع این سکو باید به توسعه علم و مالکیت فکری در کشورهای بریکس کمک کند، نه اینکه وابستگی آنها به فناوری‌های توسعه‌یافته در خارج از این مجموعه را افزایش دهد. این رویکرد باید در طراحی فناوری‌های مورد استفاده برای راه‌اندازی خود سکو نیز رعایت شود.
به گفته تانیجا، برای راه‌اندازی و فعالیت موفق این زیرساخت، ادغام دارایی‌های دیجیتال و الکترونیکی، استفاده از ابزارهای توکنیزه‌شده و استیبل‌کوین‌ها و بهره‌گیری از ارزهای دیجیتال ملی می‌تواند در کنار سازوکارهای جایگزین، به کاهش وابستگی به روش‌های سنتی تسویه کمک کند.
او همچنین بر ضرورت ایجاد سازوکارهای پایدار پرداخت‌های فرامرزی تأکید کرد؛ سازوکارهایی که می‌توانند شامل توسعه سامانه‌هایی مانند «بریکس پی» یا روش‌های جایگزین تسویه و تبدیل مستقیم منابع مالی به ارز کشور دریافت‌کننده باشند.
کشورهای عضو بریکس هم‌اکنون نیز در حال بررسی راه‌های افزایش سازگاری و اتصال متقابل سامانه‌های پرداخت ملی خود هستند. امیری این موضوع را یکی از محورهای ضروری همکاری می‌داند و می‌گوید اولویت عملی باید آن باشد که پرداخت‌های فرامرزی، به‌ویژه با استفاده از ارزهای ملی، برای بنگاه‌های اقتصادی قابل‌فهم‌تر، پیش‌بینی‌پذیرتر و آسان‌تر شوند.
پیش از اجلاس بریکس در هند، کشورهای عضو امکان اتصال سامانه‌های پرداخت سریع و ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی را بررسی کردند. سانجای مالهوترا، رئیس بانک مرکزی هند، نیز بنا بر گزارشی که رسانه برزیلی «برازیل ۲۴۷»، از شرکای تی‌وی بریکس، منتشر کرد، اعلام کرده است که چنین اتصالی می‌تواند هزینه تراکنش‌های فرامرزی را کاهش دهد.
در این گفت‌وگوها چند گزینه برای یکپارچگی مالی بررسی شد؛ با این حال، هنوز الگوی مشخص و زمان‌بندی نهایی برای اجرای آن تعیین نشده و جزئیات فنی زیرساخت مشترک احتمالی نیز اعلام نشده است.
با وجود این، بیانیه دهلی‌نو بر ادامه فعالیت‌ها درباره مراکز مشترک تسویه، سکوی سرمایه‌گذاری و بستری برای انجام مبادلات با ارزهای ملی تأکید دارد. همچنین، وزارتخانه‌های دارایی و بانک‌های مرکزی کشورهای عضو در حال بررسی ایجاد یک گروه کاری تخصصی ذیل بانک توسعه جدید هستند تا جزئیات فنی، مقرراتی و اجرایی سکوی سرمایه‌گذاری را تدوین کند.
چشم‌انداز سکو و اهمیت آن برای جنوب جهانی
سکوی سرمایه‌گذاری بریکس می‌تواند در کنار حمایت از اقتصادهای ملی اعضا، منابع مالی جایگزینی در اختیار کشورهای جنوب جهانی و شرق قرار دهد و گزینه‌های آنها را برای تأمین مالی توسعه گسترش دهد.
نوربهایی معتقد است بسیاری از کشورهای جنوب جهانی از پژوهشگران توانمند، کارآفرینان و نوآوران جوان برخوردارند، اما دسترسی آنها به سرمایه، زیرساخت، توان پردازشی و بازارهای بین‌المللی یکسان نیست. به گفته او، سکوی بریکس می‌تواند با تأمین مالی راهکارهای متناسب با شرایط محلی و پیوندزدن زیست‌بوم‌های نوآوری کشورهای مختلف، به کاهش این شکاف کمک کند.
این ظرفیت به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی اهمیت دارد. توسعه راهکارهایی متناسب با ویژگی‌های جمعیتی، داده‌های محلی، شرایط طبیعی و اولویت‌های ملی می‌تواند به تقویت استقلال فناورانه کشورهای جنوب جهانی کمک کند. مدل‌های هوش مصنوعی آموزش‌دیده بر داده‌های بومی نیز می‌توانند بازتاب دقیق‌تری از تنوع جوامع داشته باشند.
در صورت تحقق این اهداف، کشورهای جنوب جهانی می‌توانند به‌تدریج از مصرف‌کنندگان فناوری‌های پیشرفته به توسعه‌دهندگان، صاحبان و صادرکنندگان آنها تبدیل شوند؛ تحولی که برای کاهش وابستگی فناورانه و افزایش سهم این کشورها در اقتصاد دانش‌بنیان اهمیت دارد.
پس از توافق کشورهای بریکس بر سر الگوی مفهومی سکو، مراحل طراحی فناوری، هماهنگ‌سازی مقررات و یکپارچه‌سازی حقوقی در دستور کار قرار خواهد گرفت. ایجاد چارچوب دیجیتال، برقراری ارتباط متقابل میان ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی کشورهای مشارکت‌کننده، هماهنگ‌سازی قوانین ملی و اتصال بازارهای مالی و بانک‌ها از جمله گام‌های احتمالی این مسیر است.
با این حال، امیری تأکید می‌کند که فناوری به‌تنهایی جایگزین نهادها و مقررات نمی‌شود. ایجاد یک رابط دیجیتال مشترک، تفاوت‌های موجود در قوانین بانکی و ارزی کشورهای بریکس را از میان نمی‌برد؛ اما می‌تواند پیچیدگی این تفاوت‌ها را از دید کاربر پنهان کند و انجام عملیات بین‌المللی را به فرایندی روشن‌تر و ساده‌تر تبدیل سازد.
تانیجا نیز معتقد است تفاوت‌های فرهنگی و حقوقی و ناهمگونی بازارها، موانعی عملی در مسیر اجرای طرح خواهند بود؛ ازاین‌رو، هماهنگ‌سازی باید به‌صورت انتخابی و مرحله‌ای پیش برود.
در نهایت، به باور کارشناسان، موفقیت این سکو نه صرفاً با پیچیدگی فناوری مورد استفاده، بلکه با تعداد پروژه‌هایی سنجیده خواهد شد که به مرحله اجرا می‌رسند. امیری در جمع‌بندی این دیدگاه می‌گوید بریکس به محیطی نیاز دارد که در آن ارتباطات تجاری به همکاری، همکاری به سرمایه‌گذاری و سرمایه‌گذاری به تولید، نوآوری و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید منتهی شود