منابع دیپلماتیک از طرح آمریکا برای افزایش فشارهای اقتصادی و نظامی بر ایران خبر میدهند؛ طرحی که هدف آن عبور از بنبست مذاکرات و وادار کردن تهران به توافقی اولیه درباره تنگه هرمز، بدون پذیرش شروط هفتگانه ایران عنوان شده است.
رسانه «ارمنیوز» به نقل از منابع دیپلماتیک آگاه از روند میانجیگری میان ایران و آمریکا نوشت که واشنگتن در حال آمادهسازی طرحی برای تشدید فشار اقتصادی و نظامی بر تهران است؛ طرحی که با هدف وادار کردن ایران به پذیرش توافقی اولیه درباره تنگه هرمز و خارج از چارچوب شروط هفتگانه تهران دنبال میشود.
به گفته این منابع، آمریکا از طریق میانجیها به ایران اعلام کرده است که در صورت نداشتن انعطاف در مذاکرات، فشارهای اقتصادی را افزایش خواهد داد. این طرح شامل اعمال محدودیتهای بیشتر بر شبکههای مالی ایران در خارج از کشور و احتمال اقدام علیه مسیرهای زمینی و دریایی مورد استفاده تهران برای تأمین نیازهای اقتصادی و تجاری و صادرات نفت است.
منابع مذکور افزودند واشنگتن امیدوار است تشدید فشارهای مالی، رهبران ایران را به تغییر محاسبات خود وادار کند؛ چراکه از نگاه آمریکا، فرسایش منابع اقتصادی میتواند بیش از تهدیدهای مستقیم نظامی، توان مقاومت ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
هدفگیری مسیرهای تأمین کالا
بر اساس این گزارش ادعایی، واشنگتن مسیرهای زمینی مورد استفاده ایران برای دور زدن تحریمها، از جمله شبکههای حملونقل و تجارت با عراق، ترکیه و جمهوری آذربایجان را بررسی و بهروزرسانی کرده است تا محدودیتهای تازهای علیه کانالها و طرفهای مرتبط با این مبادلات اعمال کند.
گزینههای آمریکا به تحریمهای مالی محدود نیست و احتمال عملیات نظامی علیه برخی مسیرهای مشخص تأمین کالا نیز مطرح شده است. این در حالی است که بخشی از این مسیرها برای انتقال کالاهای اساسی و نیازهای روزمره مردم استفاده میشود و هدف قرار گرفتن آنها میتواند پیامدهای انسانی به دنبال داشته باشد.
تلاش واشنگتن برای توافقی مرحلهای
در عرصه دیپلماسی، منابع آگاه میگویند آمریکا به دنبال توافقی اولیه درباره بازگشایی تنگه هرمز و تنظیم تردد کشتیها در این آبراه است؛ توافقی که در مقابل آن، بخشی از محدودیتهای محاصرهای بهتدریج کاهش یابد و سپس مذاکرات گستردهتر درباره پرونده هستهای، تحریمها و داراییهای مسدودشده ایران آغاز شود.
هدف واشنگتن از این پیشنهاد، عبور از بنبست ناشی از شروط هفتگانه ایران و دستیابی به توافقی مرحلهای بر پایه اقدامات متقابل، به جای پذیرش یکباره مطالبات تهران عنوان شده است.
این تحولات در حالی است که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با رد تداوم وضعیت «نه جنگ، نه صلح»، تأکید کرده است پذیرش شروط ایران از سوی آمریکا راه پایان دادن به رویارویی است. در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، این شروط را غیرواقعبینانه خوانده و مدعی شده است تشدید فشارهای اقتصادی میتواند تهران را به مذاکره جدیتر وادار کند.
تقابل در وضعیت «نه جنگ، نه توافق»
محمد هویدی، پژوهشگر مسائل منطقهای، در گفتوگو با «ارمنیوز» وضعیت کنونی روابط ایران و آمریکا را مرحلهای پیچیده با مشخصه «نه جنگ، نه توافق» توصیف کرد و گفت این شرایط، با وجود احتمال موقتی بودن، میتواند پیامدهای اقتصادی و امنیتی فراتر از دو کشور داشته باشد.
به گفته وی، واشنگتن میکوشد با اتکا به برتری نظامی و محاصره اقتصادی و دریایی، بدون ورود دوباره به جنگی تمامعیار، از ایران درباره تنگه هرمز و برنامه هستهای امتیاز بگیرد.
در مقابل، تهران امیدوار است با تحمل فشارها و تداوم اختلال در کشتیرانی و افزایش هزینههای انرژی، آمریکا را به تعدیل خواستههای خود وادار کند. محاسبات ایران، به گفته این تحلیلگر، بر جلوگیری از تبدیل فشارها به تهدیدی علیه موجودیت نظام و دستیابی به توافقی برای رفع محاصره، کاهش تحریمها و احیای صادرات نفت متمرکز است.
هویدی تأکید کرد که تلاش ایران برای طولانی کردن دوره رویارویی لزوماً به معنای تمایل به ادامه جنگ نیست، بلکه با هدف تقویت موقعیت تهران پیش از ارائه امتیازهای اساسی صورت میگیرد.
اختلاف بر سر ترتیب تعهدات
این تحلیلگر، بیاعتمادی متقابل و اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات را مهمترین مانع توافق دانست. به گفته او، ایران خواهان تضمینهایی برای رفع محاصره و کاهش تحریمها پیش از ارائه امتیازهای راهبردی است، در حالی که آمریکا خواستار اقدام عملی تهران درباره برنامه هستهای و امنیت کشتیرانی پیش از اعطای هرگونه امتیاز اقتصادی است.
به باور هویدی، همین اختلاف با وجود میانجیگری قطر و پاکستان، مذاکرات را در بنبست نگه داشته است. افزون بر این، برخی بازیگران منطقهای نیز معتقدند توافقی محدود که به نگرانیهای امنیتی بهطور کامل نپردازد، ممکن است زمینهساز دور تازهای از تنش شود.
