توسعه زیرساخت‌های نظامی و لجستیکی چین در تبت و افزایش تحرکات مرزی در آروناچال پرادش، نگرانی‌ها از گسترش جاه‌طلبی‌های سرزمینی پکن علیه هند را تشدید کرده و ضرورت تقویت همکاری‌های دفاعی واشنگتن و دهلی‌نو را برجسته ساخته است.
به گزارش تجارت نیوز، واشنگتن فری بیکن با انتشار یادداشتی نوشت: بخش قابل‌توجهی از توجه واشنگتن بر تایوان متمرکز شده؛ تا جایی که آمریکایی‌ها گاهی فراموش می‌کنند چین تقریبا با همه همسایگان دیگر خود نیز درگیر مناقشه است. ادعاهای پکن درباره دریای چین جنوبی و جزایر مختلف متعلق به متحدان آمریکا تا اندازه‌ای مورد توجه قرار می‌گیرد، اما تلاش‌های چین برای تصرف اراضی در جنوب این کشور کمتر شناخته شده است.
پکن در پی تصرف بخش‌های گسترده‌ای از خاک هند، از جمله تمام ایالت آروناچال پرادش در شمال شرق این کشور است. درگیری میان نیروهای هندی و چینی در امتداد مرز دو هزار مایلی دو کشور نیز امری رایج به شمار می‌رود. چین فشار بر هند را افزایش داده و ایالات متحده باید به دهلی‌نو برای دفاع از حاکمیت سرزمینی‌اش کمک کند.
به نظر می‌رسید اختلافات هند و چین پس از سفر ماه گذشته شی جین‌پینگ به پایتخت هند تا حدی فروکش کرده باشد. دو کشور سرانجام پروازهای مستقیم را از سر گرفتند؛ پروازهایی که هند پس از کشته شدن ۲۰ سرباز این کشور به دست نیروهای چینی در جریان رویارویی سال ۲۰۲۰ در دره گالوان، تعلیق کرده بود. با این حال، رئیس پلیس مرزی هند و تبت اخیراً اذعان کرد: «در چند روز گذشته، وضعیتی شکل گرفت که در آن در چندین نقطه از آروناچال پرادش نیروهای دو طرف با یکدیگر روبه‌رو شدند و این وضعیت همچنان ادامه دارد».
چالش دهلی‌نو
مقابله با پیشروی‌های تدریجی چین برای هند دشوار است. انتقال سریع نیرو و تجهیزات از فلات تبت برای چین بسیار آسان‌تر از آن است که هند بتواند نیروهای خود را به ارتفاعات هیمالیا منتقل کند. پکن در جریان تهاجم سال ۱۹۶۲ خود، منطقه مورد مناقشه آکسای‌چین را تصرف کرد؛ اقدامی که تا حد زیادی به دلیل مزیت‌های لجستیکی ناشی از احداث جاده‌ای در نزدیکی این منطقه، چند سال پیش از آن، امکان‌پذیر شد.
از آن زمان، شکاف زیرساختی میان دو کشور بیشتر شده است. پکن از زمان آغاز «برنامه توسعه غرب» در نزدیک به سه دهه پیش، حدود ۷۰ هزار مایل جاده در تبت احداث کرده و خطوط راه‌آهن گسترده و زیرساخت‌های دیگری نیز در این منطقه ساخته است. چین همچنین طی دهه گذشته نزدیک به هزار روستای موسوم به «شیائوکانگ» را در داخل یا نزدیکی قلمرو هند ایجاد کرده است. گاهی نیز پیشروی‌های چین از مسیر بوتان، پادشاهی کوچک هیمالیایی، صورت می‌گیرد؛ کشوری که به‌شدت می‌کوشد از برانگیختن خشم هر یک از دو همسایه خود اجتناب کند.
در نتیجه این توسعه زیرساختی، ارتش چین می‌تواند با سهولت نسبی در هر نقطه‌ای از مرز طولانی دو کشور دست به تحرک نظامی بزند. پس از آنکه ارتش هند توانست وضعیت منطقه گالوان را مدیریت کند، نیروهای چینی فشار خود را به نقاط دیگری منتقل کردند. رویارویی جدید در آروناچال پرادش، نخستین تنش از این نوع در آن منطقه از سال ۱۹۷۵ تاکنون است. دو طرف توافق کرده‌اند که در درگیری‌های مرزی از سلاح گرم استفاده نکنند، اما همان‌طور که نبرد گالوان نشان داد، این درگیری‌ها همچنان می‌توانند مرگبار باشند. شی جین‌پینگ نیز از اقدامات تهاجمی حمایت می‌کند؛ به‌طوری‌که فرمانده یگانی که ۲۰ سرباز هندی را کشت، در بازی‌های المپیک زمستانی پکن در سال ۲۰۲۲ به‌عنوان یکی از مشعل‌داران انتخاب شد.
پروژه‌های چین
پروژه‌های چین در تبت مشکلات دیگری نیز برای هند ایجاد می‌کنند. بخش بزرگی از کشورهای جنوب آسیا به منابع آبی سرچشمه‌گرفته از هیمالیا وابسته‌اند و پکن با احداث سدهای بیش‌ازحد بر رودخانه‌هایی که سرچشمه آنها در خاک چین قرار دارد، این منابع آبی را در معرض تهدید محدودیت قرار می‌دهد. برای نمونه، سدی با ظرفیت تولید ۶۰ هزار مگاوات که در حال ساخت در تبت است، ممکن است سه برابر سد سه‌دره چین وسعت داشته باشد.
دهلی‌نو نیز با شتاب در تلاش است این عقب‌ماندگی را جبران کند. در دوران نخست‌وزیری نارندرا مودی، دولت هند توسعه زیرساخت‌ها در مناطق مرزی را افزایش داده است. البته انجام این کار برای هند دموکراتیک به‌سادگی چین و حزب کمونیست این کشور نیست؛ زیرا نیروهای امنیتی هند در آروناچال پرادش، علاوه بر مقابله با تحرکات نظامی چین، باید با اعتراضات گسترده مرتبط با احداث یک سد هندی نیز مواجه شوند.
با این همه، شی جین‌پینگ تمام برگ‌های برنده را در اختیار ندارد. در دوره نخست ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، آمریکا و هند همکاری‌های اطلاعاتی خود را گسترش دادند و توافق‌نامه‌های دفاعی دیگری نیز امضا کردند. هند به لطف اطلاعات ارائه‌شده از سوی آمریکا توانست در سال ۲۰۲۲ چین را وادار به عقب‌نشینی از منطقه‌ای کند که پکن در تلاش برای تصرف آن بود.
حزب کمونیست چین به همان اندازه که نگران تحولات مرزی است، از تهدیدهای داخلی در تبت نیز بیم دارد. هند میزبان دالایی‌لاماست؛ رهبری که پیش از آنکه چینی‌ها او را به تبعید وادار کنند، رهبری معنوی و سیاسی تبت را بر عهده داشت. پکن نظام پیچیده‌ای برای نظارت و کنترل جمعیت تبت ایجاد کرده، اما همچنان از نفوذ دالایی‌لاما و دیگر پناهندگان تبتی، از جمله اعضای نیروی ویژه مرزی هند که فعالیت‌های آن محرمانه است، هراس دارد.
امیدی که بر باد رفت
هند امید زیادی به دومین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ بسته بود، اما روابط دو کشور طی یکی دو سال گذشته با ناکامی‌ها و نارضایتی‌هایی همراه شده است. تلاش زودهنگام ترامپ برای میانجی‌گری صلح، از جمله در جریان درگیری هند و پاکستان در مه ۲۰۲۵، با موضع دیرینه هند مبنی بر مخالفت با مداخله کشورهای دیگر در مناقشه کشمیر برخورد کرد. همکاری بعدی رئیس‌جمهور آمریکا با پاکستان در موضوعاتی نامرتبط نیز نگرانی‌های جدی هند را برانگیخت؛ کشوری که دهه‌هاست هدف حملات تروریستی گروه‌های مورد حمایت پاکستان قرار دارد.
با این حال، روابط دو کشور بار دیگر در مسیر بهبود قرار گرفته است. پالایشگاه‌های هند نفت ونزوئلا را روانه بازارهای جهانی می‌کنند، مذاکرات تجاری دو کشور به سمت توافقی رضایت‌بخش برای هر دو طرف پیش می‌رود و دهلی‌نو نیز اخیرا به توافق‌نامه «پکس سیلیکا» در حوزه هوش مصنوعی و زنجیره تامین پیوسته است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در جریان سفر خود به هند گفت: «فکر می‌کنم پنج سال دیگر به گذشته نگاه خواهیم کرد و خواهیم گفت که این رابطه یکی از قدرتمندترین روابط در جهان است».
این دقیقا همان رویکردی است که باید در پیش گرفت. اقتصاد هند از اقتصاد چین کوچک‌تر است، اما این کشور از ظرفیت جمعیتی لازم برای ایستادگی در برابر همسایه شمالی خود برخوردار است. کمک به هند برای دفاع از قلمرو خود، گام مهمی در جهت تحقق این چشم‌انداز خواهد بود.