بیرجند - ایرنا - در دل کویرهای خراسان جنوبی، روستای ازمیغان طبس با هم‌نشینی شگفت‌انگیز نخلستان‌های خرما و شالیزارهای سرسبز، جلوه‌ای متفاوت از طبیعت کویر را به نمایش گذاشته است، ظرفیتی کم‌نظیر که با برگزاری جشنواره ملی نخل و شالی، فرصتی برای معرفی میراث کشاورزی، فرهنگی و جاذبه‌های گردشگری این روستا در سطح ملی و بین‌المللی فراهم کرده است.
به گزارش ایرنا، خراسان جنوبی را نمی‌توان تنها با پهنه‌های وسیع کویری، آفتاب سوزان و سرزمین‌های کم‌آب شناخت، این استان در شرق ایران مجموعه‌ای متنوع از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی را در خود جای داده است که از کویرهای چشم‌نواز و پدیده‌های زمین‌شناختی تا روستاهای سرسبز، باغ‌های کهن و قنات‌های تاریخی را دربرمی‌گیرد، ظرفیت‌هایی که گاه در فاصله‌ای نه‌چندان دور از دشت‌های خشک، چهره‌ای متفاوت از طبیعت و زندگی را پیش روی گردشگران قرار می‌دهند.
در این سرزمین، کویر تنها به تپه‌های ماسه‌ای و افق‌های بی‌انتها محدود نمی‌شود گاه در میان سکوت دشت‌های خشک، آبادی‌هایی شکل گرفته‌اند که با تکیه بر جریان آب، دانش بومی و شیوه‌های سنتی بهره‌برداری از منابع طبیعی به کانون‌هایی سرسبز و آباد تبدیل شده‌اند.
معماری خشتی، سازه‌های آبی تاریخی، صنایع‌دستی و آداب‌ورسوم مردمان کویرنشین نیز بخش دیگری از میراث ارزشمند این استان است که در کنار جاذبه‌های طبیعی، زمینه توسعه گردشگری فرهنگی و روستایی را فراهم می‌کند.
در میان شهرستان‌های خراسان جنوبی، طبس به واسطه گستردگی جغرافیایی و تنوع جاذبه‌های طبیعی و تاریخی جایگاهی ویژه در گردشگری استان دارد سرزمینی که از باغ گلشن و نخلستان‌های شهری تا دره اسرارآمیز کال جنی، چشمه آبگرم مرتضی‌علی، طاق شاه‌عباسی، روستای پلکانی نایبند و بافت تاریخی روستای اصفهک را در خود جای داده و با برخورداری از جاذبه‌های زمین‌شناختی ژئوپارک جهانی طبس، ظرفیت‌های متعددی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارد.
اما در میان این همه جلوه طبیعی، روستای ازمیغان در شهرستان طبس تصویری متفاوت از آنچه معمولا از طبیعت مناطق کویری انتظار می‌رود به نمایش می‌گذارد، جایی که در دل اقلیم گرم و خشک منطقه، جریان آب و زمین‌های حاصلخیز زمینه شکل‌گیری شالیزارهایی سرسبز را در همسایگی نخلستان‌های خرما فراهم کرده است.
در ازمیغان، نخلستان و شالیزار دو چشم‌انداز متعلق به جغرافیاهای دور از هم نیستند بلکه در کنار یکدیگر بخشی از زندگی روزمره و شیوه معیشت مردم را شکل می‌دهند. این هم‌نشینی کم‌نظیر، حاصل پیوند شرایط طبیعی، منابع آبی و دانش بومی مردمانی است که نسل به نسل شیوه بهره‌برداری از ظرفیت‌های محیط زندگی خود را حفظ کرده‌اند ویژگی‌ای که ازمیغان را به یکی از جلوه‌های شاخص گردشگری کشاورزی و روستایی در خراسان جنوبی تبدیل کرده است.
این ویژگی‌های طبیعی و اقلیمی، افزون بر شکل‌دادن به چشم‌اندازی متفاوت، در شیوه معیشت و فعالیت اقتصادی ساکنان ازمیغان نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد ظرفیتی که به گفته رئیس شورای روستای ازمیغان، زمینه شکل‌گیری جشنواره نخل و شالی و تلاش برای معرفی هویت کشاورزی و گردشگری این آبادی را فراهم کرده است.
ملیحه آشنا در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: حدود ۱۲ هکتار از اراضی روستا به کشت برنج اختصاص دارد و پیش‌بینی می‌شود امسال حدود ۶۰ تن شلتوک از شالیزارهای آن برداشت شود.
وی افزود: حدود ۳۰ خانوار در ازمیغان به کشت برنج اشتغال دارند و برنج چمپا از محصولات شناخته‌شده این روستاست که در کنار خرما، مرکبات و سایر محصولات باغی و کشاورزی، بخشی از تولیدات بومی منطقه را تشکیل می‌دهد.
وی با بیان اینکه ایده برگزاری جشنواره نخل و شالی از هویت منحصربه‌فرد ازمیغان نشات گرفت، تصریح کرد: این روستا در قلب کویر، نخلستان و شالیزار را در کنار یکدیگر دارد و هدف از برگزاری جشنواره، معرفی این ظرفیت کم‌نظیر در سطح ملی، شناساندن فرهنگ و میراث کشاورزی منطقه و تبیین فرصت‌های اقتصادی گردشگری برای مردم روستا است.
دبیر جشنواره نخل و شالی ازمیغان، ثبت ملی این جشنواره را گامی مهم در معرفی هویت گردشگری، کشاورزی و فرهنگی ازمیغان دانست و بیان کرد: این رویداد در دوره‌های گذشته میزبان گردشگرانی از نقاط مختلف کشور بوده و زمینه رونق اقامتگاه‌های بوم‌گردی، عرضه محصولات کشاورزی، صنایع‌دستی، غذاهای محلی و تولیدات مشاغل خانگی را فراهم کرده است.
مردم محلی باید ذی‌نفعان اصلی توسعه گردشگری باشند
وی با تاکید بر اینکه مردم محلی باید ذی‌نفعان اصلی توسعه گردشگری باشند، عنوان کرد: یکی از اهداف اصلی جشنواره این است که کشاورزان، زنان توانمند و سایر فعالان محلی از منافع اقتصادی حضور گردشگران بهره‌مند شوند و رونق گردشگری به بهبود اقتصاد خانوارهای روستایی، افزایش انگیزه ماندگاری در روستا و حفظ شیوه زندگی بومی کمک کند.
آشنا توسعه زیرساخت‌ها را از ضرورت‌های میزبانی شایسته از گردشگران داخلی و خارجی برشمرد و یادآور شد: بهسازی راه‌های دسترسی، ایجاد و توسعه پارکینگ، مدیریت پسماند و اجرای طرح تفکیک زباله از مبدا، بهبود روشنایی و ساماندهی مسیرهای گردشگری از جمله نیازهایی است که برای ارتقای کیفیت خدمات گردشگری در ازمیغان باید مورد توجه قرار گیرد.
رئیس شورای روستای ازمیغان ادامه داد: این روستا باید همان اصالت طبیعی و فرهنگی خود را برای نسل‌های آینده حفظ کند و توجه به حفاظت از محیط زیست و منابع آبی در کنار توسعه گردشگری، از الزامات مهم تحقق این هدف است.
ازمیغان در اندیشه تبدیل جشنواره به برند گردشگری
وی با بیان اینکه چشم‌انداز این رویداد فراتر از برگزاری یک جشنواره یک‌روزه یا نیم‌روزه است، اظهار کرد: هدف ما تبدیل جشنواره نخل و شالی به یک برند ملی و بین‌المللی و بهره‌گیری از ظرفیت آن برای توسعه گردشگری کشاورزی، معرفی خوراک و صنایع‌دستی بومی، توانمندسازی زنان و جوانان، تقویت اقامتگاه‌های بوم‌گردی و حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی روستاست.
آشنا تاکید کرد: به دنبال الگویی از گردشگری هستیم که ضمن کمک به اقتصاد مردم، فرهنگ و اصالت روستا را نیز حفظ کند و ازمیغان را به نمونه‌ای از توسعه پایدار روستایی در کشور تبدیل کند.
وی با اشاره به ضرورت حمایت دستگاه‌های اجرایی از توسعه گردشگری این روستا بیان کرد: ازمیغان برای دستیابی به جایگاه شایسته خود به حمایت جدی دستگاه‌های اجرایی، تامین زیرساخت‌های مورد نیاز و مشارکت نهادهای تخصصی حوزه گردشگری نیاز دارد.
ازمیغان روایتی زنده از سازگاری انسان با طبیعت، همزیستی نخل و شالی و حفظ اصالت زندگی روستایی است هویتی ارزشمند که باید در مسیر توسعه گردشگری مورد صیانت قرار گیرد
دهیار ازمیغان تصریح کرد: ازمیغان تنها روستایی در دل کویر نیست، بلکه روایتی زنده از سازگاری انسان با طبیعت، همزیستی نخل و شالی و حفظ اصالت زندگی روستایی است هویتی ارزشمند که باید در مسیر توسعه گردشگری مورد صیانت قرار گیرد.
اما هم‌نشینی نخلستان و شالیزار در ازمیغان، جلوه‌ای کم‌نظیر از طبیعت کویر و بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت اقتصادی، فرهنگی و شیوه زندگی مردم این روستاست هویتی که در گذر نسل‌ها و در پیوند با سنت‌های کشاورزی، تولید محصولات بومی و شناخت عمیق ساکنان از طبیعت شکل گرفته است.
در چنین بستری، جشنواره نخل و شالی به‌عنوان رویدادی با محوریت معرفی ظرفیت‌های کشاورزی و گردشگری ازمیغان شکل گرفت تا علاوه بر شناساندن دو محصول شاخص این روستا، زمینه معرفی آداب و رسوم، خوراک‌های محلی، صنایع‌دستی و توانمندی‌های جامعه روستایی را فراهم کند.
نخستین دوره این جشنواره ۱۱ آبان ۱۴۰۲ برگزار شد و به‌تدریج به فرصتی برای گردهمایی کشاورزان، تولیدکنندگان، فعالان گردشگری، هنرمندان محلی و علاقه‌مندان به فرهنگ روستایی تبدیل شد. عرضه محصولات کشاورزی، معرفی فرآورده‌های بومی، نمایش صنایع‌دستی و اجرای برنامه‌های فرهنگی و هنری از جمله بخش‌هایی است که در چارچوب این رویداد مورد توجه قرار گرفته است.
۱۵ آبان؛ جشن نخل و شالی در قلب کویر
چهارمین دوره جشنواره نخل و شالی ازمیغان نیز قرار است ۱۵ آبان‌ماه از ساعت ۹ تا ۱۱ در این روستا برگزار شود رویدادی که با هدف معرفی ظرفیت‌های کشاورزی، فرهنگی و گردشگری ازمیغان و فراهم کردن زمینه حضور گردشگران و علاقه‌مندان به فرهنگ و تولیدات بومی منطقه تدارک دیده شده است.
ثبت جشنواره نخل و شالی در فهرست رویدادهای ملی نیز گامی در مسیر معرفی گسترده‌تر این ظرفیت کم‌نظیر به شمار می‌رود اقدامی که می‌تواند با افزایش شناخت گردشگران از ازمیغان، به رونق کسب‌وکارهای محلی، تقویت گردشگری کشاورزی و حفظ میراث فرهنگی و بومی این روستا کمک کند.
ثبت ملی جشنواره نخل و شالی، علاوه بر تثبیت جایگاه این رویداد در تقویم گردشگری کشور، فرصتی برای معرفی ابعاد مختلف هویت طبیعی، کشاورزی و فرهنگی ازمیغان فراهم کرده است موضوعی که رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان طبس نیز بر آن تاکید دارد.
کاظم نجاتیان در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا، ثبت جشنواره نخل و شالی در فهرست رویدادهای ملی را فرصتی برای معرفی گسترده‌تر ظرفیت‌های طبیعی، فرهنگی و کشاورزی روستای ازمیغان دانست.
جشنواره نخل و شالی با هدف معرفی داشته‌های منحصربه‌فرد ازمیغان و با همکاری مجموعه مدیریت محلی، دهیاری، اداره میراث فرهنگی و مشارکت مردم روستا شکل گرفته و ثبت ملی آن می‌تواند به شناساندن هرچه بیشتر این ظرفیت‌ها در سطح کشور کمک کند
وی اظهار کرد: جشنواره نخل و شالی با هدف معرفی داشته‌های منحصربه‌فرد ازمیغان و با همکاری مجموعه مدیریت محلی، دهیاری، اداره میراث فرهنگی و مشارکت مردم روستا شکل گرفته و ثبت ملی آن می‌تواند به شناساندن هرچه بیشتر این ظرفیت‌ها در سطح کشور کمک کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان طبس افزود: این رویداد به معرفی دو محصول کشاورزی خرما و برنج محدود نمی‌شود و بستری برای نمایش شیوه زندگی مردم، سنت‌های دیرینه کشاورزی، محصولات بومی و جاذبه‌های گردشگری منطقه فراهم می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند جایگاه ازمیغان را در حوزه گردشگری روستایی تقویت کند.
وی با اشاره به ویژگی‌های اقلیمی و طبیعی این روستا بیان کرد: وجود نخلستان‌ها و شالیزارها در کنار یکدیگر، ازمیغان را به یکی از مناطق متمایز شهرستان طبس تبدیل کرده است و این ویژگی در کنار باغ‌های میوه، جاذبه‌های طبیعی و ظرفیت‌های فرهنگی، زمینه مناسبی برای جذب گردشگران فراهم می‌کند.
معرفی محصولات محلی و احیای سنت‌های کشاورزی
وی با تاکید بر نقش جامعه محلی در تداوم و موفقیت این رویداد تصریح کرد: مشارکت مردم از مهم‌ترین سرمایه‌های جشنواره نخل و شالی است و حضور کشاورزان، زنان روستایی، جوانان و دیگر ساکنان در معرفی محصولات، خوراک‌های محلی، صنایع‌دستی و آیین‌های بومی به این رویداد هویت و اصالت می‌بخشد.
رونق گردشگری زمانی می‌تواند آثار ماندگاری برای مناطق روستایی داشته باشد که مردم محلی در فرآیند آن مشارکت فعال داشته باشند و منافع حاصل از حضور گردشگران به بهبود معیشت و تقویت کسب‌وکارهای بومی منجر شود
وی با اشاره به ارتباط جشنواره با توسعه اقتصادی روستا بیان کرد: رونق گردشگری زمانی می‌تواند آثار ماندگاری برای مناطق روستایی داشته باشد که مردم محلی در فرآیند آن مشارکت فعال داشته باشند و منافع حاصل از حضور گردشگران به بهبود معیشت و تقویت کسب‌وکارهای بومی منجر شود.
نجاتیان با بیان اینکه ظرفیت‌های گردشگری ازمیغان به جشنواره نخل و شالی محدود نمی‌شود، یادآور شد: جاذبه‌های طبیعی، نخلستان‌ها، شالیزارها، باغ‌های میوه، آثار تاریخی و اقامتگاه‌های بوم‌گردی این روستا می‌توانند در کنار یکدیگر زمینه توسعه گردشگری و افزایش ماندگاری مسافران را فراهم کنند.
وی تاکید کرد: معرفی هدفمند این ظرفیت‌ها، حمایت از تولیدکنندگان محلی و توجه به زیرساخت‌های گردشگری باید در کنار حفاظت از منابع طبیعی و اصالت فرهنگی روستا دنبال شود تا توسعه گردشگری به شکلی متوازن و پایدار انجام گیرد.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان طبس تصریح کرد: جشنواره نخل و شالی فرصتی برای معرفی توانمندی‌های ازمیغان و نشان دادن ظرفیت‌های زندگی و تولید در مناطق کویری است و استمرار و تقویت آن می‌تواند به شناخته‌شدن بیشتر این روستا به‌عنوان یکی از مقاصد شاخص گردشگری روستایی کشور کمک کند.
ازمیغان را می‌توان روایتی زنده از پیوند انسان و طبیعت در دل اقلیم کویری دانست جایی که جریان آب، نخلستان‌های خرما و شالیزارهای سرسبز در کنار دانش و تجربه نسل‌های کشاورز، سیمایی متفاوت از زندگی در کویر آفریده‌اند. این روستا با برخورداری از چنین ویژگی‌هایی، ظرفیت آن را دارد که فراتر از یک مقصد گردشگری فصلی، به الگویی برای توسعه گردشگری کشاورزی و روستایی در کشور تبدیل شود.
با این حال، ماندگاری این جاذبه کم‌نظیر در گرو توجه همزمان به توسعه زیرساخت‌ها، حفاظت از منابع آب، صیانت از محیط زیست و مشارکت فعال مردم در منافع گردشگری است چراکه ارزش واقعی ازمیغان در همان اصالتی نهفته است که طی نسل‌ها شکل گرفته و امروز در هم‌نشینی نخل و شالی جلوه‌گر شده است.
چهارمین جشنواره نخل و شالی نیز فرصتی دیگر برای روایت این شگفتی در مقیاسی گسترده‌تر است روایتی از سرزمینی که در آن کویر فقط نشانه خشکی نیست و زندگی، با تکیه بر آب، خاک و اراده مردمانش، چهره‌ای سبز به خود گرفته است.
استان مرزی خراسان جنوبی دارای ۱۲ شهرستان و ۳۲ شهر بوده که مرکز شهرستان طبس در ۲۷۰ کیلومتری غرب بیرجند واقع است، روستای ازمیغان نیز از جمله جاذبه‌های گردشگری در استان خراسان جنوبی محسوب شده که در ۴۰ کیلومتری شرق شهرستان طبس واقع شده است.
در سال‌های اخیر با ارزیابی‌های انجام شده و بررسی شاخص‌هایی همچون توسعه فیزیکی و کالبدی روستا، زیرساخت‌ها، امکانات رفاهی، احیای سنت‌ها، آیین‌ها و آثار تاریخی، ۱۴ روستای خراسان جنوبی از جمله افین زیرکوه، فورگ درمیان، خور خوسف، کریمو سرایان، باغستان فردوس، خرو، اصفهک، ازمیغان، نایبند، سرند، ملوند، پیرحاجات طبس، ماخونیک و چنشت سربیشه روستاهای هدف گردشگری معرفی شدند.