حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با تأکید بر ضرورت پرهیز از سوءظن به خداوند و بندگان، گفت: بدگمانی‌های بی‌دلیل و قضاوت بدون آگاهی از حقیقت امور، از آسیب‌های اخلاقی است که می‌تواند انسان را از مسیر ایمان دور کند.
به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین حسین انصاریان در نخستین جلسه سخنرانی ایام فاطمیه در حسینیه محبان‌الزهرا(ع) تهران، با اشاره به پیامدهای گمان بد به خداوند و بندگان، تأکید کرد: بهره‌مندی از رحمت الهی نباید بهانه‌ای برای ادامه گناه باشد؛ همان‌طور که مؤمنان نباید بدون دلیل درباره دیگران قضاوت کنند یا در دشواری‌های زندگی و حوادث روزگار، به وعده‌های الهی بدگمان شوند.
وی با بیان اینکه رحمت گسترده خداوند نباید زمینه‌ساز غفلت و جرئت بر گناه شود، اظهار کرد: انسان نباید با این تصور که خداوند بخشنده و مهربان است، خود را از عذاب دنیا و آخرت در امان بداند و به رفتارهای نادرست ادامه دهد. چنین برداشتی از رحمت الهی، با هدف تربیتی قرآن کریم سازگار نیست و در آموزه‌های دینی از آن با عنوان «امن از مکر خدا» یاد شده است؛ حالتی که انسان به‌جای اصلاح رفتار و بازگشت از گناه، به رحمت خدا تکیه می‌کند و از پیامدهای اعمال خود غافل می‌شود.
استاد حوزه علمیه با اشاره به اینکه گناه تنها به رفتارهای آشکار محدود نمی‌شود، افزود: برخی گناهان در ذهن و دل انسان شکل می‌گیرند؛ از جمله بدگمانی به دیگران، بدون آنکه دلیل و آگاهی روشنی در اختیار داشته باشیم. قرآن کریم مؤمنان را از سوءظن برحذر داشته است؛ زیرا انسان ممکن است صرفاً بر پایه یک تصور شخصی، درباره زندگی، درآمد یا رفتار فردی قضاوت کند و در ذهن خود او را متهم سازد، در حالی که هیچ مدرک معتبری برای این برداشت ندارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با اشاره به تأکید پیامبر اکرم(ص) بر پرهیز از بدگمانی، خاطرنشان کرد: در روایتی آمده است که پیامبر(ص) هنگام گفت‌وگو با عمه خود در کوچه، پس از عبور فردی از کنار آنان، توضیح داد که آن زن عمه ایشان بوده است. این رفتار، اهمیت پیشگیری از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست را نشان می‌دهد؛ زیرا ممکن است فردی صحنه‌ای را ببیند، بدون آنکه از حقیقت آن آگاه باشد، و سپس بر اساس تصور خود درباره دیگران سخن بگوید. ازاین‌رو، مؤمن باید مراقب باشد که نه خود دچار سوءظن شود و نه زمینه اتهام و بدگویی درباره دیگران را فراهم کند.
وی در ادامه با اشاره به برخی سخت‌گیری‌های بی‌دلیل در مسائل شرعی، گفت: دین اسلام مردم را به دشوار کردن زندگی و گرفتار شدن در شک‌های بی‌پایه دعوت نکرده است. در آموزه‌های فقهی، اصل بر پاکی اشیا و حلال بودن امور است، مگر آنکه انسان با دلیل معتبر به نجاست یا حرمت چیزی یقین پیدا کند. بنابراین، صرف احتمال نجس بودن لباس، وسیله نقلیه یا محیطی که فرد در آن قرار می‌گیرد، مجوزی برای گرفتار کردن خود در وسواس و سخت‌گیری نیست.
این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه احکام دین بر پایه ضوابط روشن استوار است، افزود: انسان نباید بر اساس احتمال‌های بی‌دلیل، زندگی خود را دشوار کند یا دیگران را به سبب تردیدهای شخصی خود متهم سازد. همان‌گونه که در مسائل مربوط به طهارت و حلیت، شک به‌تنهایی برای تغییر حکم کافی نیست، در روابط اجتماعی نیز نمی‌توان بدون آگاهی و دلیل، درباره درآمد، رفتار یا اعتقادات دیگران قضاوت کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان برای تبیین این موضوع به روایتی درباره مردی مسیحی اشاره کرد که مسلمان شده بود و درباره نحوه رفتار با مادر سالخورده مسیحی خود از امام صادق(ع) پرسید. امام(ع) با توجه به شرایطی که آن مرد درباره مادرش بیان کرد، او را به زندگی و رفتار نیکو با مادرش راهنمایی کرد. این روایت، از نگاه سخنران، بیانگر آن است که دینداری نباید بهانه‌ای برای سخت‌گیری بی‌مورد در روابط خانوادگی شود و احترام، مهربانی و رفتار شایسته با نزدیکان، جایگاه مهمی در تعالیم اسلامی دارد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با نقل حکایتی از آثار شیخ بهایی، بر ضرورت پرهیز از پذیرش شتاب‌زده سخنان دیگران تأکید کرد. در این حکایت، مردی که برای درمان آشفتگی درونی خود به شهر ری سفر کرده بود، هنگام پرس‌وجو درباره محل زندگی فردی که به او معرفی شده بود، با بدگویی مردم محل روبه‌رو شد. برخی آن شخص را به شراب‌خواری و بی‌مبالاتی متهم کردند؛ اما مرد به‌جای آنکه همان سخنان را حقیقت قطعی بداند، به مسیر خود ادامه داد و سرانجام با واقعیتی متفاوت روبه‌رو شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان گفت: فرد مورد نظر شیشه‌هایی را که دیگران به‌اشتباه نشانه شراب‌خواری می‌پنداشتند، برای نگهداری آبغوره استفاده می‌کرد و به دلیل از دست دادن همسرش، با محبت از فرزند خردسالش مراقبت می‌کرد. او با حضور در آن محله تلاش می‌کند با رفتار نیکو و ارتباط دوستانه، افرادی را که گرفتار آسیب‌های اجتماعی‌اند، به دین و اخلاق دعوت کند. این حکایت نشان می‌دهد که ظاهر امور یا گفته‌های افراد دیگر، به‌تنهایی برای قضاوت درباره شخصیت و رفتار انسان‌ها کافی نیست.
استاد حوزه علمیه با اشاره به گسترش ابزارهای ارتباطی و هوش مصنوعی، هشدار داد که انتشار مطالب تأییدنشده می‌تواند به آبروی افراد آسیب بزند. خبرها و ادعاها نباید صرفاً به دلیل نقل شدن از سوی دیگران پذیرفته شوند و انسان باید تا روشن شدن حقیقت، از بازنشر سخنان اثبات‌نشده و تصمیم‌گیری بر پایه آنها خودداری کند. از نظر او، حفظ آبروی مردم و پرهیز از تهمت و بدگمانی، از مسئولیت‌های مهم اخلاقی و دینی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان سپس به موضوع بدگمانی به خداوند پرداخت و گفت: همان‌طور که بدگمانی به بندگان می‌تواند انسان را گرفتار گناه کند، ناامیدی از یاری خداوند نیز با ایمان سازگار نیست. مؤمن نباید در شرایط دشوار، تنها با مشاهده قدرت ظاهری دشمنان یا شدت مشکلات، نتیجه بگیرد که خداوند او را یاری نخواهد کرد.
وی با اشاره به آیات قرآن درباره دفاع الهی از مؤمنان و خاموش شدن آتش جنگ‌افروزی دشمنان به اراده خداوند، تأکید کرد: انسان باید در سختی‌ها نیز اعتماد خود را به وعده‌های الهی حفظ کند.
وی با بیان اینکه ایمان و عمل صالح باید با اعتماد به خداوند همراه باشد، افزود: انسان‌هایی که سال‌ها در مسیر محبت اهل‌بیت(ع) گام برداشته‌اند، در مجالس دینی شرکت کرده‌اند، برای برپایی آنها وقت و هزینه صرف کرده‌اند و با وجود دشواری‌های زندگی از این مسیر دست نکشیده‌اند، نباید درباره لطف و عنایت الهی دچار ناامیدی شوند.بدگمانی به خداوند و این تصور که پس از یک عمر پایبندی به اهل‌بیت(ع)، انسان از حمایت و رحمت آنان محروم خواهد ماند، با روح امید و اعتماد دینی سازگار نیست.
این استاد حوزه علمیه در پایان، با اشاره به حکایتی از امام حسین(ع) و عیادت آن حضرت از اسامة بن زید، یادآور شد که امام(ع) حتی در برابر فردی که با ایشان اختلاف داشت، از عیادت و کمک دریغ نکرد. اسامه از بدهی خود نگران بود و امام حسین(ع) پس از آگاهی از مشکل او، برای پرداخت بدهی‌اش اعلام آمادگی کرد.