افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کلابرگ می‌تواند بخشی از فشار معیشتی را کاهش دهد، اما به‌تنهایی نمی‌توان آن را راه‌حل کامل مشکلات سفره خانوار دانست. اگر این مبلغ در برابر افزایش قیمت کالا‌های اساسی نتواند بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های ضروری خانوار را پوشش دهد، اثر آن بیشتر کوتاه‌مدت و تسکینی خواهد بود.
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از تقویت سیاست‌های حمایتی دولت و تلاش برای کاهش فشار هزینه‌های زندگی باشد، اما یک پرسش اساسی همچنان باقی است: آیا این رقم با واقعیت هزینه‌های خانوار و افزایش قیمت کالا‌های اساسی تناسب دارد؟
پاسخ به این پرسش، بیش از آنکه به خود عدد ۵۰۰ هزار تومان وابسته باشد، به قدرت خرید واقعی این مبلغ مربوط است. افزایش اعتبار کالابرگ زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که بتواند بخشی معنادار از کاهش قدرت خرید خانوار را جبران کند؛ در غیر این صورت، ممکن است این افزایش بیشتر جنبه تسکینی داشته باشد تا حل‌کننده مسئله.
۵۰۰ هزار تومان؛ حمایت مؤثر یا مُسکن موقت؟
فتح‌الله توسلی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، در گفت‌و‌گو با میزان، صراحتاً افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ را برای بخشی از جامعه ناکافی دانسته است.
وی با اشاره به رشد شدید قیمت کالا‌های اساسی تأکید کرده است که ۵۰۰ هزار تومان در برابر افزایش قیمت‌ها رقم قابل‌توجهی نیست. به عنوان مثال قیمت پنیر که سال گذشته حدود ۸۰ هزار تومان قیمت داشته، اکنون به حدود ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.
این مثال نشان می‌دهد که ارزیابی اثرگذاری کالابرگ صرفاً با مقایسه رقم اسمی افزایش اعتبار با هزینه‌های خانوار ممکن نیست. مسئله اصلی، میزان کالایی است که خانوار با این اعتبار می‌تواند خریداری کند.
به بیان ساده‌تر، اگر افزایش ۵۰۰ هزار تومانی در شرایطی اتفاق بیفتد که قیمت کالا‌های اساسی با سرعت بیشتری افزایش یافته باشد، بخشی از اثر حمایتی این افزایش پیش از رسیدن به سفره مردم از بین می‌رود.
به گفته توسلی مردم هنگام خرید روزانه با قیمت‌هایی مواجه می‌شوند که اعتبار فعلی کالابرگ پاسخگوی آن نیست و نمی‌توان انتظار داشت چند صد هزار تومان افزایش اعتبار، فشار سنگین هزینه‌های معیشتی خانوار را جبران کند.
مشکل دیگر؛ پرداخت مطالبات فروشگاه‌ها و شرکت‌های طرف قرارداد
به گفته سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس تأخیر در پرداخت مطالبات برخی فروشگاه‌ها باعث شده بخشی از آنها تمایل چندانی به ادامه همکاری نداشته باشند. در چنین شرایطی، حتی افزایش اعتبار کالابرگ نیز در صورتی که شبکه پذیرش و اجرای آن با مشکل مواجه باشد، نمی‌تواند به‌طور کامل به مصرف‌کننده نهایی برسد؛ بنابراین موفقیت طرح را باید در سه مرحله بررسی کرد: منابع مالی، اجرای صحیح و پرداخت به فروشگاه‌ها و قدرت خرید واقعی خانوار. ضعف در هر یک از این سه حلقه می‌تواند اثر نهایی سیاست حمایتی را کاهش دهد.
همچنین سمیه رفیعی، در گفت‌و‌گو با میزان، تأکید کرده است که میزان یارانه‌ها و حمایت‌های دولتی باید متناسب با شرایط اقتصادی و افزایش هزینه‌های زندگی مردم تعیین شود؛ هرچند در کنار نیاز‌های مردم، توان اقتصادی و منابع دولت نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
دهک‌بندی؛ حلقه مفقوده حمایت معیشتی
به گفته عضو هیئت رئیسه مجلس یکی از مهم‌ترین مشکلات موجود، نحوه شناسایی خانوار‌های نیازمند است. وی با اشاره به ضرورت اصلاح نظام دهک‌بندی، برخورداری دولت از یک بانک اطلاعاتی دقیق و به‌روز را برای هدفمند شدن حمایت‌های معیشتی ضروری دانسته و معتقد است عملکرد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در این زمینه هنوز به سطح مورد انتظار نرسیده است.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی اگر دولت منابع کافی برای افزایش حمایت‌های معیشتی داشته باشد، در صورتی که منابع به شکل دقیق به جامعه هدف نرسد، افزایش اعتبار نمی‌تواند حداکثر اثر خود را بر معیشت مردم بگذارد.
رفیعی با انتقاد از اشکالات موجود در نظام دهک‌بندی گفته است مبنای آماری دهک‌ها آن‌گونه که باید با واقعیت‌های اقتصادی و شرایط معیشتی خانوار‌ها منطبق نیست.
حذف چند ده میلیون مشمول کالابرگ از شایعه تا واقعیت
از سوی دیگر، فاطمه مهاجرانی، درباره گمانه‌زنی‌ها پیرامون حذف چند ده میلیون مشمول کالابرگ اعلام کرد که اعداد مطرح‌شده درباره حذف گسترده مشمولان صحت ندارد.
سخنگوی دولت، تأکید کرد اصلاحات دولت با هدف تحقق عدالت و حمایت از اقشاری انجام می‌شود که آسیب‌پذیری بیشتری دارند.
مجموع این اظهارات نشان می‌دهد که اگرچه در اصل حمایت از معیشت مردم اختلاف‌نظر چندانی وجود ندارد، اما درباره میزان حمایت، نحوه اجرای کالابرگ و دامنه مشمولان روایت‌های متفاوتی مطرح می‌شود.
اکنون پرسش افکار عمومی این است: ۵۰۰ هزار تومان افزایش کالابرگ، با قیمت‌های امروز، واقعاً چه بخشی از هزینه سبد معیشت یک خانوار را پوشش می‌دهد؟ اگر این مبلغ در برابر افزایش قیمت کالا‌های اساسی نتواند بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های ضروری خانوار را پوشش دهد، اثر آن بیشتر کوتاه‌مدت و تسکینی خواهد بود.
این مسئله می‌تواند یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاست کالابرگ باشد. زیرا شرایط اقتصادی خانوار‌ها ثابت نیست و ممکن است درآمد، هزینه، تعداد اعضای خانوار و قدرت خرید آنها در فاصله کوتاهی تغییر کند.
بنابراین، حمایت مؤثر فقط به معنای افزایش اعتبار نیست؛ بلکه ابتدا باید مشخص شود چه کسی، به چه میزان و بر اساس چه شاخصی باید حمایت دریافت کند. از این منظر، اصلاح بانک اطلاعاتی و نظام دهک‌بندی می‌تواند حتی به اندازه افزایش منابع مالی اهمیت داشته باشد.