ابتلا به عفونت‌های شدید ویروسی ممکن است چرخه قاعدگی زنان را تحت تأثیر قرار دهد و به تغییر زمان شروع پریود، طول چرخه یا حجم خونریزی منجر شود. مطالعات علمی، به‌ویژه پژوهش‌های انجام‌شده درباره کووید ۱۹، التهاب سیستمیک و استرس ناشی از بیماری را از عوامل احتمالی این تغییرات می‌دانند؛ با این حال، شواهد درباره تأثیر مستقیم سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا بر تأخیر قاعدگی هنوز محدود است.
به گزارش سلامت نیوز، بیماری‌های عفونی، به‌ویژه عفونت‌های ویروسی شدید، ممکن است با تغییراتی در چرخه قاعدگی همراه باشند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند التهاب سیستمیک، تغییرات هورمونی، استرس جسمی و روانی ناشی از بیماری می‌توانند در طول چرخه قاعدگی و میزان خونریزی نقش داشته باشند؛ با این حال، هنوز شواهد کافی برای اثبات تأثیر مستقیم سرماخوردگی یا آنفلوانزا بر تأخیر پریود وجود ندارد.
ابتلا به یک بیماری عفونی شدید فقط دستگاه تنفسی یا سیستم ایمنی را درگیر نمی‌کند و ممکن است با تغییراتی در عملکرد سایر بخش‌های بدن، از جمله دستگاه تولیدمثل زنان، همراه باشد. یکی از پرسش‌هایی که در این زمینه مطرح می‌شود، تأثیر بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی شدید، آنفلوانزا و کووید ۱۹ بر زمان شروع قاعدگی، طول چرخه و میزان خونریزی است.
بررسی مطالعات علمی نشان می‌دهد که ارتباط میان عفونت‌های ویروسی و تغییرات قاعدگی، به‌ویژه در پژوهش‌های مربوط به کووید ۱۹، مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، باید میان شواهد مربوط به کووید ۱۹ و سایر عفونت‌های تنفسی تفاوت قائل شد؛ زیرا بیشتر مطالعات موجود درباره ویروس کرونا انجام شده‌اند و نمی‌توان نتایج آنها را بدون بررسی به همه بیماری‌های عفونی تعمیم داد.
عفونت چگونه می‌تواند بر چرخه قاعدگی تأثیر بگذارد؟
چرخه قاعدگی تحت تأثیر تعامل پیچیده میان مغز، غده هیپوفیز و تخمدان‌ها تنظیم می‌شود. این ارتباط که محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ تخمدان نام دارد، ترشح هورمون‌هایی مانند هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH)، هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینی‌کننده (LH) را کنترل می‌کند.
بیماری شدید می‌تواند با ایجاد فشار فیزیولوژیک بر بدن، این روند تنظیمی را تحت تأثیر قرار دهد. تب، التهاب، کاهش اشتها، اختلال خواب، کم‌آبی بدن و استرس ناشی از بیماری از عواملی هستند که ممکن است در این فرایند نقش داشته باشند.
در چنین شرایطی، احتمال دارد روند رشد فولیکول تخمدان یا زمان تخمک‌گذاری تغییر کند. از آنجا که زمان تخمک‌گذاری یکی از عوامل تعیین‌کننده طول چرخه قاعدگی است، به‌تعویق‌افتادن آن می‌تواند باعث طولانی‌ترشدن فاصله میان دو پریود شود.
یکی از شواهد مرتبط با این موضوع، مطالعه‌ای آینده‌نگر درباره ارتباط التهاب سیستمیک و طول چرخه قاعدگی است. محققان در این پژوهش اطلاعات ۴۱۴ زن و ۱۴۰۹ چرخه قاعدگی را بررسی کردند.
نتایج نشان داد در زنانی که سطح پروتئین واکنشی C یا CRP آنها بیش از ۱۰ میلی‌گرم در لیتر بود، احتمال تجربه چرخه‌های طولانی‌تر از ۳۵ روز، در مقایسه با زنانی که سطح این شاخص کمتر از یک میلی‌گرم در لیتر داشتند، ۳.۷ برابر بیشتر بود.
همچنین افزایش این شاخص التهابی با طولانی‌ترشدن مرحله فولیکولی چرخه قاعدگی ارتباط داشت.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردند که این یافته‌ها رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند. همچنین این مطالعه به‌طور اختصاصی درباره عفونت‌های حاد یا سرماخوردگی انجام نشده و نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که هر بیماری عفونی الزاماً موجب تأخیر پریود می‌شود.
عفونت چه تغییراتی در قاعدگی ایجاد می‌کند؟
| نوع تغییر | توضیح |
| تأخیر در پریود | احتمال به‌تعویق‌افتادن تخمک‌گذاری و طولانی‌شدن چرخه |
| تغییر حجم خونریزی | افزایش یا کاهش میزان خونریزی |
| تغییر مدت قاعدگی | کوتاه‌تر یا طولانی‌ترشدن روزهای خونریزی |
| لکه‌بینی | مشاهده خونریزی خفیف خارج از زمان معمول پریود |
| نامنظمی چرخه | تغییر فاصله زمانی میان دو قاعدگی |
| تغییر علائم پیش از قاعدگی | تشدید یا تغییر علائمی مانند درد و ناراحتی جسمی |
توجه: همه این تغییرات در تمام زنان رخ نمی‌دهند و ارتباط آنها با عفونت در همه موارد به‌طور قطعی اثبات نشده است.
مطالعات کووید ۱۹ چه چیزی درباره تغییرات قاعدگی نشان می‌دهند؟
بخش مهمی از شواهد موجود درباره ارتباط عفونت‌های ویروسی و قاعدگی از مطالعات مربوط به کووید ۱۹ به دست آمده است.
در یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۲ در مجله Journal of Clinical Medicine، پژوهشگران مطالعات مربوط به تأثیر عفونت SARS-CoV-2 بر چرخه قاعدگی را بررسی کردند.
در نهایت، سه مطالعه که به‌طور مستقیم تأثیر عفونت را ارزیابی کرده بودند، وارد این مرور شدند. نتایج نشان داد تغییر در طول چرخه و حجم خونریزی از جمله موارد گزارش‌شده پس از ابتلا به کووید ۱۹ بوده است. طولانی‌ترشدن چرخه و کاهش حجم خونریزی از تغییرات پرتکرار در مطالعات بررسی‌شده بودند.
نکته قابل توجه این بود که در این مرور، ارتباط مشخصی میان شدت بیماری کووید ۱۹ و تغییرات چرخه قاعدگی مشاهده نشد. پژوهشگران در عین حال تأکید کردند که تعداد مطالعات محدود است و برای نتیجه‌گیری قطعی به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
با این حال، مطالعات بعدی اطلاعات بیشتری درباره این ارتباط ارائه کردند.
در یک مطالعه مقطعی در چین که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، ۱۰۱۶ زن با سابقه ابتلا به کووید ۱۹ مورد بررسی قرار گرفتند. از میان آنها، ۵۳۰ نفر، معادل ۵۲.۲ درصد، تغییراتی در وضعیت قاعدگی خود گزارش کردند.
تغییر در طول چرخه، حجم خونریزی و مدت زمان قاعدگی از شایع‌ترین موارد گزارش‌شده بودند.
مقایسه شرکت‌کنندگان نشان داد زنانی که تغییرات قاعدگی را تجربه کرده بودند، بیشتر علائم شدید بیماری را گزارش می‌کردند. همچنین اضطراب، افسردگی، احساس عصبی‌بودن و ترس در این گروه بیشتر بود.
پژوهشگران نتیجه گرفتند که ابتلا به کووید ۱۹ با تغییرات قاعدگی ارتباط دارد و شدت علائم بیماری و وضعیت روانی نیز ممکن است در این تغییرات نقش داشته باشند.
البته این مطالعه مقطعی بود و نمی‌توان بر اساس آن مشخص کرد که عفونت به‌تنهایی عامل تغییرات قاعدگی بوده است.
در پژوهش دیگری که در سال ۲۰۲۳ در مجله BMC Women's Health منتشر شد، ۱۹۴۶ زن مورد بررسی قرار گرفتند که ۱۸۰۰ نفر از آنها سابقه ابتلا به کووید ۱۹ داشتند.
نتایج نشان داد ۶۶۶ نفر از زنان مبتلا، معادل ۳۷ درصد، تغییراتی در قاعدگی خود تجربه کرده بودند؛ در حالی که ۶۳ درصد دیگر تغییر مشخصی گزارش نکردند.
همچنین زنانی که در دوره ابتلا درد قفسه سینه یا تنگی نفس داشتند، بیشتر احتمال داشت تغییراتی در چرخه قاعدگی خود تجربه کنند. نسبت شانس این ارتباط برای درد قفسه سینه ۱.۷۵ و برای تنگی نفس ۱.۴۴۶ گزارش شد.
این یافته‌ها احتمال ارتباط میان وضعیت جسمی زنان در دوره بیماری و تغییرات قاعدگی را مطرح می‌کنند؛ هرچند به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که شدت عفونت علت مستقیم این تغییرات است.
تغییرات قاعدگی فقط به تأخیر پریود محدود نمی‌شوند
بررسی مطالعات نشان می‌دهد تأثیر احتمالی بیماری بر قاعدگی می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد. برخی زنان ممکن است طولانی‌ترشدن چرخه و تأخیر در شروع پریود را تجربه کنند، در حالی که در برخی دیگر تغییرات مربوط به حجم خونریزی یا مدت آن دیده می‌شود.
در مطالعه‌ای اسپانیایی که در سال ۲۰۲۴ در مجله Frontiers in Global Women's Health منتشر شد، پژوهشگران تغییرات مرتبط با قاعدگی پس از ابتلا به کووید ۱۹ را بررسی کردند.
در این پژوهش، از میان ۱۷ هزار و ۵۱۲ شرکت‌کننده در نظرسنجی اولیه، اطلاعات زیرگروهی متشکل از ۷۲ زن که پیش از ابتلا به کووید دچار قطع قاعدگی ثانویه بودند، تحلیل شد.
نتایج نشان داد ۳۸.۸ درصد از این زنان پس از ابتلا به کووید تغییراتی مرتبط با قاعدگی گزارش کرده بودند. خونریزی واژینال غیرمنتظره با ۲۰.۸ درصد، شایع‌ترین تغییر گزارش‌شده بود و لکه‌بینی نیز در ۱۱.۱ درصد مشاهده شد.
همچنین برخی زنان تغییر در حجم و مدت خونریزی را گزارش کردند.
البته به دلیل کوچک‌بودن گروه بررسی‌شده و شرایط خاص شرکت‌کنندگان، نمی‌توان این نتایج را به همه زنان در سنین باروری تعمیم داد.
مقایسه مطالعات علمی درباره عفونت و قاعدگی
| مطالعه | تعداد شرکت‌کنندگان | مهم‌ترین یافته |
| مرور نظام‌مند کووید ۱۹، ۲۰۲۲ | ۳ مطالعه وارد مرور شدند | تغییر طول چرخه و حجم خونریزی |
| التهاب سیستمیک و چرخه قاعدگی | ۴۱۴ زن | ارتباط CRP بالا با چرخه‌های طولانی‌تر |
| مطالعه چین، ۲۰۲۳ | ۱۰۱۶ زن | ۵۲.۲ درصد تغییرات قاعدگی گزارش کردند |
| مطالعه BMC، ۲۰۲۳ | ۱۹۴۶ زن | ۳۷ درصد زنان مبتلا تغییرات قاعدگی داشتند |
| مطالعه اسپانیا، ۲۰۲۴ | ۷۲ زن در تحلیل نهایی | ۳۸.۸ درصد تغییرات مرتبط با قاعدگی گزارش کردند |
| مطالعه عفونت‌های شایع، ۱۹۹۳ | ۶۵ زن | ارتباط علائم عفونت با مراحل چرخه قاعدگی |
استرس ناشی از بیماری نیز در تغییرات قاعدگی نقش دارد؟
یکی از نکات مهم در بررسی ارتباط بیماری‌های عفونی و قاعدگی، تفکیک تأثیر خود عفونت از فشارهای روانی و جسمی ناشی از بیماری است.
دوران بیماری شدید معمولاً با اختلال خواب، نگرانی درباره وضعیت سلامت، کاهش فعالیت بدنی و تغییر در الگوی تغذیه همراه است. این عوامل ممکن است بر تنظیم هورمونی چرخه قاعدگی اثر بگذارند.
در یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۲ در مجله Health Science Reports، پژوهشگران ۱۶ مطالعه درباره تأثیر عفونت کووید ۱۹ و شرایط همه‌گیری بر سلامت قاعدگی زنان را بررسی کردند.
از این تعداد، ۱۳ مطالعه به تأثیر استرس و شرایط همه‌گیری و سه مطالعه به اثر احتمالی خود عفونت بر قاعدگی پرداخته بودند.
نتایج نشان داد زنانی که تحت تأثیر استرس ناشی از همه‌گیری قرار گرفته بودند، بیشتر تغییراتی در مدت خونریزی، افزایش حجم خونریزی و تشدید دردهای قاعدگی گزارش کرده بودند.
همچنین در زنان مبتلا به کووید ۱۹، بی‌نظمی قاعدگی، افزایش علائم سندرم پیش از قاعدگی و کاهش دفعات وقوع خونریزی گزارش شده بود.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که تغییرات قاعدگی در دوران بیماری و همه‌گیری را نمی‌توان صرفاً به اثر مستقیم ویروس نسبت داد و عوامل روانی و شرایط زندگی نیز باید در نظر گرفته شوند.
سازوکارهای احتمالی تأثیر بیماری بر قاعدگی
| عامل | تأثیر احتمالی بر بدن | پیامد احتمالی برای قاعدگی |
| التهاب سیستمیک | افزایش شاخص‌های التهابی مانند CRP | تغییر احتمالی در روند تخمک‌گذاری |
| تب و بیماری شدید | افزایش فشار فیزیولوژیک بر بدن | اختلال موقت در تنظیم هورمونی |
| استرس جسمی و روانی | تأثیر بر محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ تخمدان | تأخیر احتمالی در تخمک‌گذاری |
| کاهش اشتها و دریافت انرژی | تغییر در تعادل انرژی بدن | اختلال احتمالی در چرخه قاعدگی |
| اختلال خواب | برهم‌خوردن نظم فیزیولوژیک بدن | احتمال تغییر در تنظیم هورمونی |
این موارد سازوکارهای احتمالی هستند و به معنای اثبات رابطه مستقیم هر عامل با تغییرات قاعدگی نیستند.
سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا نیز می‌توانند پریود را به تأخیر بیندازند؟
با وجود شواهد مربوط به کووید ۱۹ و التهاب سیستمیک، هنوز مطالعات مستقیم و باکیفیت درباره تأثیر سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا بر زمان شروع قاعدگی محدود است.
یکی از مطالعات قدیمی‌تر در این زمینه که در سال ۱۹۹۳ در مجله Behavioral Medicine منتشر شد، ارتباط میان علائم عفونت‌های شایع، مراحل چرخه قاعدگی و ناراحتی‌های مرتبط با قاعدگی را بررسی کرد.
در این پژوهش ۶۵ زن با چرخه قاعدگی منظم شرکت داشتند. محققان علائم عفونت‌های تنفسی، پوستی، گوارشی و ادراری را در سه مرحله از چرخه قاعدگی بررسی کردند.
نتایج نشان داد علائم بیماری‌های عفونی در روزهای نزدیک به قاعدگی بیشتر از اواسط چرخه گزارش شده‌اند.
با این حال، این مطالعه تأثیر عفونت بر زمان شروع پریود یا طول چرخه را بررسی نکرده بود. بنابراین نمی‌توان آن را مدرکی برای اثبات تأخیر قاعدگی پس از سرماخوردگی دانست.
در مجموع، می‌توان گفت بیماری شدید ممکن است از طریق التهاب، فشار فیزیولوژیک و تغییرات هورمونی با چرخه قاعدگی ارتباط داشته باشد؛ اما هنوز مشخص نیست که این ارتباط در مورد سرماخوردگی و آنفلوانزا با چه میزان و در چه شرایطی رخ می‌دهد.
چه زمانی تغییرات قاعدگی نیاز به بررسی پزشکی دارند؟
تغییرات موقت چرخه قاعدگی پس از یک بیماری شدید لزوماً نشانه وجود اختلال جدی نیست. با این حال، اگر بی‌نظمی قاعدگی ادامه پیدا کند یا در چرخه‌های بعدی نیز تکرار شود، بهتر است علت آن بررسی شود.
در صورت قطع قاعدگی، ابتدا باید احتمال بارداری در نظر گرفته شود. همچنین خونریزی بسیار شدید، درد غیرمعمول، خونریزی بین دو پریود یا طولانی‌شدن غیرعادی بی‌نظمی‌ها نیازمند ارزیابی پزشکی است.
کدام تغییرات پس از بیماری نیازمند بررسی پزشکی هستند؟
| وضعیت | اقدام پیشنهادی |
| چند روز تأخیر در پریود پس از بیماری | بررسی وضعیت چرخه و در صورت احتمال بارداری، انجام تست |
| تکرار بی‌نظمی در چرخه‌های بعدی | مراجعه به متخصص زنان |
| خونریزی بسیار شدید | ارزیابی پزشکی |
| لکه‌بینی یا خونریزی غیرمنتظره و مکرر | بررسی علت |
| قطع قاعدگی | بررسی بارداری و سایر علل احتمالی |
| درد شدید یا غیرمعمول | ارزیابی پزشکی |
نتیجه‌گیری
شواهد علمی نشان می‌دهند که عفونت‌های ویروسی، به‌ویژه کووید ۱۹، می‌توانند با تغییراتی در چرخه قاعدگی همراه باشند. طولانی‌شدن چرخه، تغییر حجم خونریزی، لکه‌بینی و تغییر مدت قاعدگی از جمله موارد گزارش‌شده در مطالعات هستند.
التهاب سیستمیک، اختلال احتمالی در تنظیم هورمون‌های تولیدمثلی و استرس جسمی و روانی ناشی از بیماری، از سازوکارهای احتمالی این ارتباط به شمار می‌روند.
با این حال، بیشتر مطالعات موجود مشاهده‌ای هستند و رابطه علت و معلولی قطعی را اثبات نمی‌کنند. همچنین شواهد اختصاصی درباره تأثیر سرماخوردگی شدید و آنفلوانزا بر تأخیر پریود همچنان محدود است. برای مشخص‌شدن این ارتباط، انجام مطالعاتی که انواع عفونت‌ها، شدت بیماری و تغییرات چرخه قاعدگی را به‌صورت مستقل بررسی کنند، ضروری است.
منابع علمی
1. The Effect of COVID-19 on the Menstrual Cycle: A Systematic Review (2022)
مرور نظام‌مند تأثیر کووید ۱۹ بر چرخه قاعدگی.
2. Systemic Inflammation and Menstrual Cycle Length in a Prospective Cohort Study (2022)
بررسی ارتباط التهاب سیستمیک و طول چرخه قاعدگی.
3. The Impact of SARS-CoV-2 Infection on Menstruation (2023)
بررسی تأثیر عفونت کرونا بر قاعدگی در ۱۹۴۶ زن.
4. The Association Between SARS-CoV-2 Infection with Menstrual Characteristics Changes in China: A Cross-Sectional Study (2023)
بررسی ارتباط کووید ۱۹ با تغییرات ویژگی‌های قاعدگی در زنان چینی.
5. Effects of SARS-CoV-2 Infection and COVID-19 Pandemic on Menstrual Health of Women: A Systematic Review (2022)
مرور نظام‌مند تأثیر عفونت کرونا و شرایط همه‌گیری بر سلامت قاعدگی.
6. COVID-19 and Menstrual-Related Disturbances: A Spanish Retrospective Observational Study in Formerly Menstruating Women (2024)
بررسی تغییرات مرتبط با قاعدگی پس از ابتلا به کووید ۱۹ در زنان اسپانیایی.
7. Relationships Between Self-Reported Symptoms of Infection, Menstrual-Cycle-Related Distress, and Cycle Phase (1993)
بررسی ارتباط علائم عفونت‌های شایع با مراحل چرخه قاعدگی.