اردبیل - ایرنا - سازمان هواشناسی از احتمال بارش‌های فراتر از نرمال یا پدیده ال‌نینو خبر می‌دهد و سیلاب اخیر و خسارت‌های آن در استان اردبیل زنگ خطری برای آمادگی ستاد مدیریت بحران و دستگاه‌های مرتبط است.
به گزارش ایرنا، برابر اطلاعات واصله از اداره کل هواشناسی استان اردبیل، پدیده ال‌نینو در سال ۲۰۲۶ اگرچه از نظر ساختاری شباهت‌هایی با همان رویداد در سال ۱۹۹۷ دارد، اما در محیطی کاملاً متفاوت عمل خواهد کرد.
بر اساس گزارش مرکز پیش‌بینی اقلیم و تحلیل‌های مدل‌سازی پیشرفته، گرمای اقیانوس‌ها در سال ۲۰۲۶ محدود به خط استوا نیست و کل پهنه‌های آبی جهان را در برگرفته است و این گرمایش پس‌زمینه باعث شده که پیامدهای ال‌نینو، از جمله دماهای حدی و الگوهای بارش، پیچیده‌تر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر از گذشته شود.
کارشناسان هشدار می‌دهند که نمودار احتمالات دمایی به سمت مقادیر داغ‌تر جابه‌جا شده و وقوع موج‌های گرمای شدید به عادت جدید اقلیم جهانی تبدیل شده است.
این تغییر در ریسک پایه، به معنای آن است که پدیده‌های کلاسیک جوی دیگر در بستر اقلیمی سابق عمل نمی‌کنند و برنامه‌ریزان محیط‌زیست باید استانداردهای خود را برای دنیای داغ‌تر بازتعریف کنند.
وضعیت بارش در اردبیل و پیش‌بینی‌های فصلی
مدیرکل هواشناسی استان اردبیل اعلام کرده است که استان در سال آبی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ با افزایش بارش نسبت به سال گذشته مواجه بوده، اما میزان بارندگی نسبت به شرایط نرمال هفت درصد کمتر گزارش شده است.
مجید کوهی افزود: بر اساس آخرین نقشه‌های پیش‌بینی فصلی و با توجه به شکل‌گیری پدیده ال‌نینو، احتمال وقوع بارش‌های فراتر از نرمال در فصل پاییز برای استان اردبیل وجود دارد.
وی ادامه داد: البته ال‌نینو به تنهایی تضمین‌کننده افزایش بارش در استان نیست و تحقق این پیش‌بینی به همراهی سایر سامانه‌ها و الگوهای جوی بستگی دارد.
وی تصریح کرد: ال‌نینو سیگنال احتمالی است، نه یک قطعیت؛ و اثر آن بر ایران از طریق تغییر در گردش‌های جوی و سامانه‌های بارشی مدیترانه‌ای بروز می‌کند و به‌صورت مستقیم و یکسان نیست.
سیل انگوت و گرمی؛ زنگ خطری که به صدا درآمد
تجربه اخیر سیلاب در شهرستان‌های گرمی و انگوت نشان می‌دهد که مخاطرات جوی در استان اردبیل هرگز یک تهدید نظری نیست و خبرها گواه آن است که بارش شدید باران و جاری شدن سیلاب هفته گذشته در این دو شهرستان خسارات گسترده‌ای برجای گذاشت.
مدیرکل مدیریت بحران استان اردبیل مجموع خسارات برآوردشده ناشی از این سیلاب را پنج هزار و ۹۲۰ میلیارد ریال اعلام کرد که برای شهرستان گرمی ۲ هزار و ۹۲۰ میلیارد و برای شهرستان انگوت سه هزار میلیارد ریال برآورد شده است.
تلفات دام و آسیب به معیشت عشایر در سیلاب، قابل توجه بود و به گفته مدیرکل امور عشایر استان اردبیل، در قشلاق ساریلار هشت رأس، در شمیل‌آباد و بالاقشلاق سه رأس و در قره‌خان‌بیگلو ۱۰ رأس دام عشایر تلف شد.
علی پیرجاهد افزود: مسیر دسترسی به حدود ۱۵ قشلاق نیاز به بازگشایی پیدا کرد و حدود ۷۰ کیلومتر راه خاکی قشلاقات نیازمند تسطیح شد و سیلاب به طویله ها، جایگاه‌های دام، انبار جو و کنسانتره، پل قدیمی زیوه و انبار عشایری خسارت وارد کرد و چادر عشایر را نیز با خود برد.
زیرساخت‌های آب و فاضلاب نیز از دستبرد سیل در امان نماند و خسارت به تأسیسات آب و فاضلاب شهرستان‌های شمالی استان از جمله گرمی، اصلاندوز و انگوت از سوی شرکت آب و فاضلاب استان اردبیل ۵۰۰ میلیارد ریال برآورد شد.
بیشترین خسارت مربوط به شهرستان گرمی بود و شبکه آبرسانی، خط فاضلاب و برخی چاه‌های آب شرب آسیب دید و همچنین راه ارتباطی ۴۵ روستا در آن دو شهرستان مسدود و با تلاش نیروهای راهداری بازگشایی شد.
ورود گل‌ولای به برخی منازل مسکونی و خسارت به خودروها و زیرساخت‌های شهری نیز گزارش شده بود و این خسارات سنگین در حالی رخ داده که پیش از این نیز سیلاب‌های مشابه در گرمی و انگوت خسارات قابل توجهی برجای گذاشته بودند.
برای نمونه، در سال ۱۴۰۳ خسارت سیل این دو شهرستان ۱۵۰ هزار میلیارد ریال برآورد شده بود و تکرار این رخدادها نشان می‌دهد که استان اردبیل، به‌ویژه مناطق شمالی آن، در برابر مخاطرات جوی و بارش های شدید، آسیب‌پذیر است.
ضرورت آمادگی و پیش آگاهی
با توجه به پیش‌بینی‌های فصلی و تجربه تلخ سیلاب‌های اخیر، آمادگی استان اردبیل برای مخاطرات جوی مرتبط با ال‌نینو یک ضرورت فوری است و خوشبختانه، در سطح استانی اقداماتی آغاز شده است.
جلسه ستاد پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران استان به ریاست استاندار اردبیل برگزار و بر ضرورت آمادگی همه‌جانبه دستگاه‌های اجرایی برای مواجهه با شرایط جوی پیش‌رو تأکید شد.
استاندار اردبیل با اشاره به بررسی پدیده ال‌نینو و آثار احتمالی آن، بر رصد مستمر پیش‌بینی‌های هواشناسی، اتخاذ تدابیر پیشگیرانه متناسب با سناریوهای احتمالی و هماهنگی دستگاه‌های عضو ستاد تأکید کرد.
مسعود امامی یگانه همچنین آماده‌باش ماشین‌آلات، امکانات امدادی و ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، به‌ویژه در مناطق مستعد آبگرفتگی، برف و کولاک، و تأمین و ذخیره‌سازی سوخت مورد نیاز برای فصل سرد سال را خواستار شد.
در حوزه زیرساختی نیز اقداماتی در حال پیگیری است و بر اساس گزارش‌ها، برای احراز آمادگی کامل در برابر احتمال وقوع ال‌نینو و سیلاب‌های احتمالی، سازه‌های تقاطعی و پل‌های استان در محدوده شهرها و روستاها مورد بازرسی دقیق قرار گرفته و نسبت به اصلاح نقاط حساس و رفع گرفتگی آن‌ها اقدام عاجل صورت می گیرد.
همچنین لایروبی و پاکسازی مسیرهای عبور آب‌های سطحی، آماده‌سازی تجهیزات و ماشین‌آلات امدادی و شناسایی مناطق در معرض خطر آغاز شده و در مناطق عشایری نیز دوره آموزشی تحلیل پدیده ال‌نینو برگزار و بر آمادگی پیشگیرانه، اطلاع‌رسانی به‌موقع، کاهش خسارت در مناطق سیلابی و برنامه‌ریزی برای کوچ پاییزه عشایر تأکید شد.
پیشگیری بهتر از جبران خسارت
شاید ال‌نینوی ۲۰۲۶ در دنیایی داغ‌تر و با اقیانوس‌هایی گرم‌تر از گذشته رخ دهد و الگوهای بارش آن تا حدودی غیرقابل‌پیش‌بینی باشد و ریسک دماهای حدی و سیلاب‌های ناگهانی افزایش یابد.
استان اردبیل با سابقه سیلاب‌های مخرب در گرمی و انگوت و کاهش هشت درصدی بارش نسبت به نرمال، در نقطه‌ای قرار دارد که نمی‌تواند به پیش‌بینی‌های احتمالی بسنده کند.
آمادگی همه‌جانبه، از رصد مستمر و بازرسی زیرساخت‌ها تا لایروبی مسیل‌ها و آموزش جوامع محلی ضرورت یافته و تجربه سیلاب‌های اخیر نشان داد که هزینه عدم آمادگی، بسیار بیشتر از هزینه پیشگیری است.
از اینرو استان اردبیل باید با اتکا به سناریوهای احتمالی و با هماهنگی بین‌بخشی، خود را برای پاییز و احتمالا زمستانی آماده کند که ممکن است بسیار متفاوت از فصول سرد گذشته باشد.
استان اردبیل با بیش از یک میلیون و ۲۸۰ هزار نفر جمعیت و ۱۲ شهرستان در شمال غرب ایران، مرز جمهوری آذربایجان و در همسایگی استان های گیلان، زنجان و آذربایجان شرقی جای گرفته است.