تهران- ایرنا- نویسنده و کارگردان نمایش «ریشه در خاک» نبود رقابت را مهمترین مزیت جشنواره بیست‌ویکم «تهران-مبارک» دانست و گفت: جشنواره‌های معتبر دنیا نگاه رقابتی ندارند و هیچ بخشی را در قالب مسابقه برگزار نمی‌کنند؛ چرا که در هنر، داوری‌ها بر پایه سلیقه هستند و معیار و سنجش ثابتی وجود ندارد که بتوانیم یک اثر هنری را با اثری دیگر بسنجیم.
امیرحسین عشقی که با اجرای نمایش «ریشه در خاک» از خمینی شهر اصفهان در بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی «تهران- مبارک» حضور دارد، درباره این اثر به خبرنگار ایرنا اظهار کرد: «ریشه در خاک» اثری در حوزه محیط‌زیست است که در فضای باز و با استفاده از عروسک‌های غول پیکر و فلت اجرا می‌شود. موضوع این اثر، اسطوره ایرانی «کیومرث» و تلاش او برای حفاظت از طبیعت و زمین است.
وی گفت: نمایش «ریشه در خاک» سال ۱۴۰۳ تولید شد؛ هدف اولیه ما از تولید این اثر حضور در بیستمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک» بود اما در آن سال مورد لطف داوران قرار نگرفت و پذیرفته نشد. با این وجود، اثر در رویدادهای دیگری از جمله جشنواره تئاتر خیابانی مریوان، جشنواره تئاتر فجر (در سال ۱۴۰۳) و نیز جشنواره‌های اقتباس شاهین‌شهر و تئاتر کودک و نوجوان همدان (در سال ۱۴۰۴) حضور پیدا کرد.
عشقی افزود: امسال (سال ۱۴۰۵) برای دومین بار اثر را به جشنواره «تهران-مبارک» ارائه کردیم و خوشبختانه با وجود نظرات متغیر داوران در دوره گذشته، امسال اثر پذیرفته شد و در بیست و یکمین دوره جشنواره روی صحنه رفت.
نویسنده و کارگردان نمایش «ریشه در خاک» با اشاره به اهمیت جشنواره نمایش عروسکی «تهران-مبارک» بیان کرد: این جشنواره، رویداد بسیار مهمی است و به واسطه آن می‌توانیم با آیین‌ها، آداب و رسوم و قصه‌های مختلف؛ در قالب عروسک‌ها و روایت داستان‌ها آشنا شویم اما مساله اصلی این است که نحوه برگزاری جشنواره باید چگونه باشد؟ آیا به گونه‌ای است که بتواند فراگیر باشد، کل جامعه را درگیر کند و تاثیر خاص خود را بر مخاطب هدف بگذارد یا خیر؟
وی گفت: متأسفانه به نظر می‌رسد جشنواره نمایش عروسکی «تهران- مبارک» شرایط خوبی ندارد، بیست و یکمین دوره جشنواره، ضعیف‌ترین دوره‌ای است که در سال‌های اخیر و در طول حضورمان در جشنواره تجربه کرده‌ایم.
عشقی افزود: جشنواره بیست و یکم «تهران- مبارک» می‌توانست بدون اجراهای صحنه‌ای و خیابانی برگزار شود. ای کاش روند پژوهشی و آموزشی جشنواره که از مردادماه آغاز شده بود، همچنان پی گرفته می‌شد؛ این کار بسیار بهتر از آن بود که باقی مانده بودجه صرف اجرای یک سری نمایش شود. ای کاش مسئولان تمرکز و بودجه را کاملا روی همان مسیر پژوهشی و آموزشی می‌گذاشتند و آن را به بهترین شکل تکمیل کرده و به پایان می‌رساندند.
ویژگی غیررقابتی بودن جشنواره «تهران- مبارک»
نویسنده و کارگردان نمایش «ریشه در خاک» درباره غیررقابتی بودن بیست و یکمین جشنواره «تهران- مبارک» اظهار کرد: رقابتی نبودن این جشنواره نه تنها عیب نیست بلکه می‌تواند یکی از مزایای مهم آن باشد. تاکنون ندیده بودم جشنواره‌ای در ایران برگزار شود یا حداقل خودم شرکت کرده باشم که ساختار غیررقابتی داشته باشد؛ البته در برخی جشنواره‌ها ممکن است آثاری به صورت غیررقابتی در بخش جنبی یا مهمان حضور داشته باشند اما اصل جشنواره همواره بر مبنای رقابت بوده است.
وی گفت: در مقابل، جشنواره‌های معتبر دنیا نگاه رقابتی ندارند و هیچ بخشی را در قالب مسابقه برگزار نمی‌کنند تا مشخص شود کدام اثر بهتر یا ضعیف‌تر است؛ چرا که اساسا در هنر، داوری‌ها بر پایه سلیقه هستند و معیار و سنجش ثابتی وجود ندارد که بتوانیم یک اثر هنری را با اثری دیگر بسنجیم. نمونه بارز این موضوع، اتفاقی است که برای نمایش «ریشه در خاک» افتاد؛ یک دوره داوران اثر را نپسندیدند و دوره بعد همان اثر را پذیرفتند.
عشقی افزود: غیررقابتی بودن جشنواره‌ها مسیر بسیار خوبی است؛ به خصوص که امسال هم جشنواره تئاتر خیابانی مریوان رویکرد مشابهی را پیش گرفته و هیچ بخش رقابتی در آن گنجانده نشده است اما سایر بخش‌ها و رویدادها را به خوبی برگزار کرده است. کمک‌هزینه‌های پرداختی نیز نسبت به سال‌های گذشته تا حدی بهتر شده است هر چند با تورم موجود فاصله دارد و این شیوه برگزاری می‌تواند جذاب باشد.
این نویسنده و کارگردان نمایش عروسکی بیان کرد: جشنواره‌ها معمولا شرایطی را فراهم می‌کنند تا هنرمندان در کنار هم حضور داشته و با هم‌صنف‌های خود تعامل داشته باشند و از یکدیگر بیاموزند. اهالی این هنر عمدتا باهم دوست هستند و روابط بسیار خوبی دارند. شاید در گذشته نیز بخش رقابتی بیشتر جنبه شیرینی کار را داشت تا اینکه بخواهند به عنوان رقیب به یکدیگر نگاه کنند؛ در این فضا، رفاقت همواره اولویت و ملاک اصلی بوده است.
چالش‌های مالی و دغدغه‌های معیشتی
عشقی، چالش‌های مالی و دغدغه‌های معیشتی را مهمترین مساله جشنواره‌ها دانست و گفت: برای ارتقای جشنواره‌ها درباره موارد بسیاری می‌توان سخن گفت اما اصلی‌ترین مسئله، وضعیت مالی جشنواره‌هاست. جشنواره‌ها از نظر مالی بسیار ضعیف شده‌اند و توان پرداخت کمک‌هزینه‌های مناسب را ندارند. با وجود تورم و وضعیت نامناسب اقتصادی، هنرمندان دیگر رغبتی برای تولید آثار جدید ندارند، چه برسد به اینکه بخواهند اثری با کیفیت بالا آماده کنند؛ چرا که تولید در هر زمینه‌ای مستلزم هزینه‌های سنگین است.
وی افزود: یکی از اصلی‌ترین معضلات، همان دغدغه نان است که از روز اول برای تئاتر وجود داشته و همچنان پابرجاست. این بزرگ‌ترین چالش جشنواره‌هاست؛ اگر این مشکل مرتفع می‌شد، کیفیت آثار و نحوه برگزاری جشنواره‌ها به مراتب بهتر می‌شد.
نویسنده و کارگردان نمایش «ریشه در خاک» بیان کرد: در جشنواره «تهران- مبارک» نیز اگر مشکلات مالی حل می‌شد، حوزه‌هایی مانند تبلیغات بسیار بهتر انجام می‌شد و حضور مردم پررنگ‌تر به نظر می‌رسید. در حال حاضر حضور مردم حس نمی‌شود؛ به ویژه با اتفاقی که برای مجموعه تئاتر شهر افتاده، حصارهایی که دور آن کشیده‌اند و آن را شبیه به یک قفس کرده‌اند، مردم اطلاع ندارند که جشنواره‌ای در جریان است. در سال‌های گذشته، اجراها در سطح شهر و در بوستان آب و آتش برگزار می‌شد و هنرمندان ارتباط بسیار بیشتری با مردم داشتند. متأسفانه همه این مسائل، معضلاتی واقعی و آزاردهنده هستند که سال به سال به جای بهبود و پیشرفت، از امکانات و کیفیت آنها کاسته می‌شود.
عشقی که ۱۵ سال است در حوزه نمایش و چهار سال در حوزه نمایش عروسکی در اصفهان فعالیت می‌کند، درباره وضعیت این هنر گفت: وضعیت نمایش عروسکی در اصفهان خوشایند نیست؛ این شهر حتی یک سالن اجرای مخصوص نمایش‌های عروسکی ندارد و کار تخصصی عروسکی چندانی در آن انجام نمی‌شود. گاهی اوقات در سالن‌های چندمنظوره، آثار حوزه کودک اجرا می‌شود که شاید بتوان نام نمایش عروسکی را بر آنها گذاشت اما جایگاه ویژه‌ای برای این هنر وجود ندارد.
نمایش «ریشه در خاک» به نویسندگی و کارگردانی امیرحسین عشقی، تهیه‌کنندگی ابراهیم حاجی حیدری روزهای شنبه و یکشنبه (۲۵ و ۲۶ مهرماه) در بخش فضای باز بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی «تهران- مبارک» روی صحنه رفت.
فرامرز غلامیان، علی فریدنی، مهران فریدنی، سعید ماندگاری، آرزو سلطانی، رها پورنیایی، پریا صادقی، بیتا صادقی، هلنا بیاتی نیا، لیلیا میان آبی، زهرا باقری دستگردی، علی سنامیری، یاسر پیمانی، ستاره سالاری، الیکا مردانه بازیگران و عروسک‌گرانان، امیر محمد جعفری (نور)، علی ماندگاری (مدیر صحنه) از دیگر عوامل اجرایی این اثر هستند.
در خلاصه داستان این نمایش آمده است: «انسان از دل طبیعت زاده می‌شود، ولی با ظهور صنعت از ریشه‌های خود فاصله می‌گیرد و طبیعت را به نابودی می‌کشاند. اما...»
بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک» به دبیری پوپک عظیم‌پور تبریزی در بخش‌های «صحنه‌ای» (نمایش‌های بزرگسال، کودک و نوجوان)، «فضای باز و نامتعارف» و «خیال‌نامه میناب» ۲۵ تا ۳۰ مهرماه در تهران برگزار می‌شود.