به گزارش سلامت نیوز به نقل از جام جم، تغییر الگوی مصرف موادمخدر و حرکت از مواد سنتی به‌سمت مواد صنعتی و روانگردان‌های جدید، درمان اعتیاد را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است.
در این میان، کمبود شربت اپیوم (شربت تریاک) نیز به یکی از دغدغه‌های مراکز درمانی و درمانگران تبدیل شده و ضرورت بازنگری در شیوه‌های درمان و تامین دارو را افزایش داده است. همزمان، هزینه‌های درمان و میزان پوشش بیمه‌ای نیز برای خانواده‌هایی که با اعتیاد یکی از اعضای خود مواجهند، اهمیت زیادی دارد.
در کنار درمان جسمی، توجه به ابعاد روانی و اجتماعی اعتیاد و برنامه‌های پس از درمان برای جلوگیری از بازگشت به مصرف، از موضوعات مهم سیاست‌گذاری در این حوزه است. با دکتر سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با موادمخدر، به بررسی این مسائل پرداخته است.
در مورد کمبود شربت اپیوم گلایه‌هایی از سوی درمانگران مطرح می‌شود؛ به‌نظر شما چرا درمان اعتیاد در کشور با چنین چالش‌هایی مواجه شده است؟
اعتیاد یک مساله جهانی است و عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند؛ فقر فرهنگی، فقر مالی و اقتصادی، فعالیت افراد سودجو و همچنین تلاش برخی کشورها برای نفوذ و ضربه‌زدن به جوامع از جمله این عوامل است.
در این میان، قاچاقچیان و افراد سودجو نیز بدون توجه به پیامدهای اعتیاد و آثار آن بر یک نسل، تنها به منافع مالی خود توجه می‌کنند و حتی با وجود مجازات‌های سنگین، از جمله اعدام، قدم در این مسیر می‌گذارند و موادمخدر را وارد جامعه می‌کنند. در کنار این گروه، مجموعه‌ای از دستگاه‌ها نیز در حوزه سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری، مبارزه و درمان فعالیت می‌کنند. در بخش درمان تلاش می‌شود افراد مبتلا به اعتیاد وارد چرخه درمان شوند و پس از طی مراحل لازم به جامعه بازگردند. در گذشته نگاه به درمان اعتیاد بیشتر دارویی بود اما امروز مشخص شده عوامل مختلفی در شکل‌گیری آن نقش دارند و به‌همین‌دلیل درمان نیز باید ابعاد مختلفی داشته باشد. درمان جسمی، روانی و اجتماعی، مهارت‌آموزی، خدمات روان‌شناختی، خانواده‌درمانی، رفتاردرمانی و حتی هنردرمانی می‌توانند در کنار درمان دارویی مورد توجه قرار گیرند. از طرفی، این تصور که اعتیاد فقط در میان افراد دارای فقر مالی، اقتصادی یا تحصیلات پایین دیده می‌شود، دیگر درست نیست. امروز در میان افرادی با وضعیت اقتصادی و تحصیلات مناسب نیز موارد اعتیاد مشاهده می‌شود و همین موضوع نشان می‌دهد عوامل مؤثر بر اعتیاد متعدد است که باید در درمان نیز مورد توجه قرار گیرند. از سوی دیگر، الگوی مصرف مواد نیز تغییر کرده است؛ در گذشته مواد سنتی سهم بیشتری داشتند اما امروز مصرف مواد صنعتی و روانگردان‌های جدید بیشتر شده و این مواد روش‌های درمانی خاص خود را می‌طلبند؛ بنابراین باید متناسب با هر ماده‌ای که وارد جامعه می‌شود، روش‌های درمانی به‌روز شده و در دستور کار قرار گیرد.
تعیین پروتکل‌های درمان و میزان مصرف دارو برعهده ستاد مبارزه با موادمخدر است؟
پروتکل‌های درمانی را وزارت بهداشت تعیین می‌کند. ستاد مبارزه با موادمخدر در این زمینه به‌صورت مستقیم مداخله نمی‌کند و وظیفه آن سیاست‌گذاری، هماهنگی، برنامه‌ریزی و نظارت است. تعیین روش درمان، نوع دارو و میزان مصرف آن برعهده وزارت بهداشت و معاونت درمان است. در مورد شربت اپیوم نیز چند عامل در کاهش دسترسی به آن مؤثر بوده است. در گذشته در کشورهای همسایه کشت خشخاش صورت می‌گرفت و بخشی از این مواد به‌صورت قاچاق وارد کشور می‌شد که توسط دستگاه‌های مقابله‌ای کشف و سپس بخشی از آن برای تولید شربت اپیوم در اختیار مراکز قرار می‌گرفت اما اکنون الگوی کشت در کشورهای همسایه تغییر کرده و میزان کشفیات نیز به‌شدت کاهش یافته است. از سوی دیگر، مواد کشف‌شده نیز گاهی ناخالصی زیادی دارند و خلوص آنها برای تولید دارو مناسب نیست؛ بنابراین تغییر الگوی تولید در کشورهای همسایه، کاهش قاچاق و پایین‌بودن خلوص برخی کشفیات، در کمبود تولید شربت اپیوم مؤثر بوده است. عامل دیگر، نشت دارو از چرخه رسمی توزیع است؛ از مرحله تولید در کارخانه تا انتقال به دانشگاه‌ها و مراکز درمانی، ممکن است در هر یک از این مراحل دارو از چرخه کنترل خارج شود و در بازار آزاد یا حتی عطاری‌ها عرضه شود. با چنین سوءاستفاده‌هایی نیز باید برخورد شود. به‌همین‌دلیل وزارت بهداشت مکلف شده روش‌های درمان جایگزین را بررسی و تعیین کند. البته یک سوءتفاهم نیز وجود دارد و باید شفاف بگوییم که همه افرادی که به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، نیازمند مصرف اپیوم نیستند، چون بیماران با الگوهای مختلف مصرف برای درمان مراجعه می‌کنند. امیدواریم این مشکل با تدابیر وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو برطرف شود.
خانواده‌ها برای درمان اعتیاد هزینه زیادی پرداخت می‌کنند. چه‌میزان از این هزینه را دولت و بیمه‌ها پوشش می‌دهند؟
هزینه تولید دارو با توجه به تورم و افزایش هزینه‌های تولید در کارخانه‌ها تغییر می‌کند و تعیین قیمت دارو نیز برعهده دستگاه‌های مربوطه است.
درباره سهم خانواده‌ها و بیمه‌ها نیز باید دید چه‌میزان منابع در اختیار بیمه قرار می‌گیرد و آیا این منابع امکان پوشش همه افراد را فراهم می‌کند یا خیر. در این زمینه جلساتی برگزار می‌شود تا بررسی شود چگونه می‌توان منابع بیمه را افزایش داد. البته بیمه‌ها با محدودیت منابع مواجه هستند و این مساله فقط به درمان اعتیاد مربوط نمی‌شود. با درنظرگرفتن جمعیت کشور، بیماری‌ها و خدمات درمانی متعددی وجود دارد که نیازمند تامین منابع هستند؛ بنابراین باید درباره منابع، هزینه‌های درمان و آثار تورم در این حوزه تصمیم‌گیری‌شود.
برنامه‌های درمانی مراکز ترک اعتیاد بیشتر بر قطع مصرف و ترک متمرکز هستند؛ برای جلوگیری از بازگشت فرد به مصرف، پس از خروج از مراکز درمانی چه برنامه‌ای دارید؟
در طرح تحول درمان که طرحی جامع است، درمان، پیشگیری و اقدامات پس از درمان مورد توجه قرار گرفته است. یکی از اهداف این طرح، کاهش بازگشت افراد به مصرف دوباره است و تلاش می‌شود با برنامه‌های پس از درمان، فرد بتواند مسیر بازگشت به زندگی و جامعه را بهتر طی کند. در کنار آن، با سوءاستفاده‌هایی که در چرخه توزیع دارو رخ می‌دهد نیز برخورد می‌شود؛ از جمله مواردی که فرد شربت اپیوم را دریافت می‌کند و سپس آن را خارج از چرخه درمان به فروش می‌رساند.
آماری از میزان بازگشت افراد به مصرف پس از ترک اعتیاد دارید؟
در حال حاضر شیوع‌شناسی در حال انجام است و نتایج این بررسی‌ها می‌تواند آمار دقیق‌تری درباره وضعیت مصرف و بازگشت به مصرف در اختیار ما قرار دهد. پس از مشخص‌شدن نتایج، می‌توان متناسب با داده‌های به‌دست‌آمده برای این حوزه تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی کرد.
نظر شما درباره فعالیت مراکز به‌اصطلاح لاکچری ترک اعتیاد چیست؟
ما چیزی تحت عنوان «مراکز لاکچری ترک‌اعتیاد» نداریم. اگر مرکزی در این حوزه فعالیت می‌کند، باید در چارچوب قوانین و ضوابط مربوط به مراکز درمانی فعالیت داشته باشد. این مراکز می‌توانند پیمانکار دستگاه‌هایی مانند بهزیستی یا شهرداری باشند اما در هر صورت فعالیت آنها باید در چارچوب قوانین و تحت نظارت دستگاه‌های مسئول انجام شود.
تغییر الگوی مصرف در میان جوانان و افزایش مصرف گل را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ چرا این مواد به‌راحتی در دسترس قرار می‌گیرند؟
عوامل مختلفی در این زمینه نقش دارند و قاچاقچیان این مواد را وارد چرخه مصرف می‌کنند. جوانان باید نسبت به پیامدهای مصرف آگاه باشند. برخی تصور می‌کنند مصرف آنها تفننی است اما ممکن است همین مصرف به اعتیاد منجر شود. امروز شاهد تغییر الگوی مصرف و رواج بیشتر گل هستیم. یکی از موضوعات مهم در این زمینه، تقویت مهارت «نه گفتن» در میان جوانان است. اقدامات مربوط به پیشگیری، کنترل و آگاهی‌رسانی نیز باید برای گروه‌های مختلف اجتماعی دنبال شود تا کنترل و پیشگیری مؤثرتر باشد.