با رایج‌ترین علائم خرابی گیربکس اتوماتیک مثل لغزش، ضربه هنگام تعویض دنده و لرزش خودرو آشنا شوید و روش‌های رفع این مشکلات را بیاموزید.
علائم خرابی گیربکس اتوماتیک همیشه به معنی تعمیر اساسی نیست و کنترل به‌موقع سطح روغن یا شیرهای برقی می‌تواند مانع آسیب جدی شود.
گیربکس اتوماتیک یکی از پیچیده‌ترین مجموعه‌های فنی خودرو است و خرابی آن می‌تواند هزینه قابل‌توجهی به مالک تحمیل کند. تأخیر در حرکت پس از قرار دادن دسته‌دنده روی حالت D یا R، ضربه هنگام تعویض دنده، افزایش دور موتور بدون افزایش متناسب سرعت و لرزش در حین حرکت، از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. البته بروز این علائم همیشه به معنای خرابی کامل گیربکس نیست و گاهی با برطرف کردن یک ایراد ساده در روغن، اتصالات برقی یا سیستم کنترل می‌توان مشکل را رفع کرد.
تقه زدن و ضربه هنگام تعویض دنده
یکی از شکایت‌های رایج رانندگان، ضربه یا تکان غیرعادی هنگام جابه‌جایی دنده‌هاست. این مشکل ممکن است به دلیل افت کیفیت یا نامناسب بودن روغن گیربکس، پایین بودن سطح آن، اختلال در عملکرد شیرهای برقی یا خرابی مجموعه هیدرولیک کنترل دنده‌ها ایجاد شود. در برخی خودروها نیز ایراد حسگرهای سرعت یا اختلال در تنظیمات نرم‌افزاری و تطبیقی گیربکس می‌تواند تعویض دنده را با ضربه همراه کند.
برای رفع این مشکل ابتدا باید سطح و وضعیت روغن و کدهای خطای ثبت‌شده در واحد کنترل گیربکس بررسی شود. اگر ایراد از شیر برقی یا مجموعه هیدرولیک باشد، تعمیر یا تعویض قطعه معیوب ضرورت دارد. به‌روزرسانی نرم‌افزار یا تنظیم مجدد مقادیر تطبیقی نیز فقط در مواردی که دستورالعمل سازنده تأیید کرده باشد، راهکار مناسبی است.
گاز هرز خوردن و لغزش گیربکس
اگر هنگام فشردن پدال گاز، دور موتور افزایش پیدا کند اما خودرو متناسب با آن شتاب نگیرد، احتمال لغزش گیربکس وجود دارد. پایین بودن سطح روغن، افت فشار هیدرولیک، گرفتگی فیلتر یا فرسودگی صفحات اصطکاکی از دلایل احتمالی این وضعیت هستند. در گیربکس‌های مجهز به مبدل گشتاور نیز خرابی این مجموعه می‌تواند انتقال نیرو را مختل کند.
در مراحل ابتدایی باید نشتی و سطح روغن بررسی شود. اگر صفحات کلاچ داخلی فرسوده شده باشند یا فشار هیدرولیک به میزان لازم تأمین نشود، ممکن است باز کردن گیربکس و تعمیر تخصصی آن ضروری باشد. ادامه رانندگی با گیربکس لغزنده می‌تواند دمای روغن را افزایش دهد و آسیب بیشتری به قطعات داخلی وارد کند.
تأخیر در حرکت خودرو پس از انتخاب D یا R
گاهی راننده دسته‌دنده را روی حالت حرکت یا دنده عقب قرار می‌دهد، اما خودرو با چند ثانیه تأخیر شروع به حرکت می‌کند. کمبود روغن، نشتی داخلی، گرفتگی فیلتر، افت فشار پمپ روغن یا فرسودگی آب‌بندهای داخلی می‌توانند چنین مشکلی ایجاد کنند.
برای رفع ایراد باید سطح روغن مطابق روش تعیین‌شده در دفترچه خودرو بررسی و نشتی‌های احتمالی شناسایی شود. اگر سطح روغن مناسب باشد، فشار مدار هیدرولیک و عملکرد پمپ، شیرها و قطعات داخلی باید آزمایش شود. تأخیر مداوم در درگیر شدن دنده را نباید با افزایش دور موتور جبران کرد.
لرزش و صدای غیرعادی گیربکس
لرزش خودرو هنگام شتاب‌گیری یا حرکت با سرعت ثابت می‌تواند از مبدل گشتاور، صفحات اصطکاکی یا اختلال در کنترل فشار روغن ناشی شود. در برخی موارد، فرسودگی روغن و عملکرد نامناسب کلاچ قفل‌کن مبدل گشتاور باعث لرزش در سرعت‌های مشخص می‌شود. البته خرابی دسته‌موتور، پلوس و قطعات انتقال نیرو نیز می‌تواند علائمی مشابه ایجاد کند.
تشخیص دقیق به بررسی شرایط بروز لرزش و آزمایش گیربکس نیاز دارد. بسته به نتیجه، ممکن است تعویض روغن با مشخصات صحیح، تعمیر مبدل گشتاور یا برطرف کردن ایراد قطعات دیگر لازم باشد.
نشتی روغن و داغ شدن گیربکس
نشتی از کاسه‌نمدها، واشر کارتل، اتصالات و لوله‌های خنک‌کننده می‌تواند سطح روغن را کاهش دهد. کمبود روغن نیز باعث افت فشار، لغزش قطعات اصطکاکی و افزایش دمای گیربکس می‌شود. از طرف دیگر، گرفتگی مسیر خنک‌کاری یا استفاده از روغن نامناسب نیز می‌تواند به بالا رفتن دما منجر شود.
برای رفع مشکل باید محل نشتی مشخص و آب‌بندی معیوب تعمیر شود. سپس سطح و نوع روغن مطابق دستورالعمل سازنده تنظیم شود و عملکرد سامانه خنک‌کننده مورد بررسی قرار گیرد.
چگونه از خرابی گیربکس اتوماتیک جلوگیری کنیم؟
رعایت برنامه سرویس دوره‌ای، استفاده از روغن با استاندارد دقیق مورد تأیید سازنده و بررسی نشتی‌ها، مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند. روش و زمان تعویض روغن در گیربکس‌های معمولی، CVT و دوکلاچه یکسان نیست و نباید یک نسخه را برای همه آن‌ها به کار برد.
همچنین در صورت مشاهده لغزش، ضربه شدید، بوی سوختگی یا از دست رفتن حرکت خودرو، ادامه رانندگی می‌تواند خسارت را افزایش دهد. بهترین راهکار، عیب‌یابی با دستگاه تخصصی و بررسی مکانیکی پیش از تعویض قطعات یا باز کردن کامل گیربکس است.
