حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با بیان اینکه دلبستگی به نعمت‌ها نباید انسان را از مسئولیت‌های الهی و رسیدگی به نیازمندان غافل کند، افزود: انفاق، تأمین نیازهای ضروری خانواده‌های محروم و حفظ عزت و آبروی آنان از وظایف مهم مؤمنان است.
به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین حسین انصاریان، استاد حوزه علمیه، در نخستین جلسه سخنرانی ایام فاطمیه در حسینیه همدانی‌ها، با اشاره به آیه ۱۴ سوره آل‌عمران، قرآن کریم را درمان‌کننده مشکلات فکری، اخلاقی و رفتاری انسان دانست و گفت: آیات الهی زمانی می‌توانند زندگی انسان را متحول کنند که با دل و جان پذیرفته و باور شوند.
وی با اشاره به آغاز این آیه با عبارت «زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ» اظهار کرد: خداوند در این آیه از مردم سخن می‌گوید و خطاب خود را به مؤمنان محدود نکرده است. قرآن در ادامه، علاقه به زنان، فرزندان، ثروت‌های انباشته از طلا و نقره، مرکب‌های نشان‌دار، چهارپایان و زمین‌های کشاورزی را از دلبستگی‌های انسان برمی‌شمارد و در پایان می‌فرماید: «ذَٰلِکَ مَتَاعُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا»؛ این‌ها بهره و متاع زندگی دنیاست.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان تأکید کرد: این آیه به معنای ممنوعیت بهره‌مندی از نعمت‌های الهی نیست. خداوند نمی‌خواهد انسان را از ازدواج، فرزندآوری، کسب ثروت و استفاده از امکانات زندگی محروم کند؛ بلکه یادآوری می‌کند که این نعمت‌ها متعلق به زندگی دنیاست و نباید به دلبستگی‌هایی تبدیل شوند که انسان را از مسئولیت‌های الهی و انسانی خود غافل کنند.
وی با اشاره به عبارت «الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَةِ» گفت: در روزگار پیامبر(ص)، اسب‌های نشان‌دار و ارزشمند از جمله امکانات مورد توجه مردم بودند و امروز نیز می‌توان نمونه‌های آن را در وسایل نقلیه گران‌قیمت و دیگر دارایی‌هایی دید که افراد برای استفاده و بهره‌مندی از آن‌ها تلاش می‌کنند. همچنین چهارپایان و محصولات دامی از نیازهای ضروری زندگی مردم در طول تاریخ بوده‌اند و شیر، پنیر، کره، روغن، دوغ و گوشت از جمله محصولاتی هستند که خانواده‌ها به آن‌ها نیاز دارند.
تأمین نیازهای ضروری خانواده‌های نیازمند، مسئولیتی شرعی
استاد حوزه علمیه با تأکید بر ضرورت توجه به خانواده‌های کم‌برخوردار، گفت: در میان اطرافیان و حتی افرادی که ممکن است آن‌ها را به‌خوبی نشناسیم، خانواده‌هایی وجود دارند که با وجود مشکلات معیشتی، نیازهای خود را آشکار نمی‌کنند و از دیگران کمک نمی‌خواهند؛ در حالی که برای تأمین خوراک و نیازهای اولیه خود و فرزندانشان با دشواری روبه‌رو هستند.
وی افزود: هر یک از ما باید متناسب با توان مالی خود، مسئولیت تأمین بخشی از نیازهای این خانواده‌ها را بر عهده بگیریم. ممکن است کسی بتواند هزینه گوشت و لبنیات یک خانواده را برای یک ماه تأمین کند و دیگری توان بیشتری داشته باشد. مهم این است که نیازمندان آبرومند را شناسایی کنیم و اجازه ندهیم خانواده‌ای به دلیل مشکلات مالی از ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی محروم بماند.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با اشاره به آیه «وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَکُمْ مُسْتَخْلَفِینَ فِیهِ» از سوره حدید، تأکید کرد: اموالی که در اختیار انسان قرار گرفته، امانتی از سوی خداوند است و انفاق از آن‌ها مسئولیتی دینی به شمار می‌رود. بر اساس آموزه‌های قرآن، کمک به نیازمندان صرفاً یک رفتار پسندیده و اختیاری نیست، بلکه در مواردی که تکلیف شرعی بر عهده انسان قرار می‌گیرد، باید به آن عمل کرد.
انفاق امیرالمؤمنین علی(ع) با وجود نیاز خانواده
وی در ادامه به روایتی از زندگی امام علی(ع) اشاره کرد و گفت: در یکی از روزهای گرم مدینه، حضرت دو درهم از راه کار و تلاش به دست آورده بودند. در مسیر، مقداد بن اسود را دیدند که در گوشه‌ای ایستاده بود. حضرت از او پرسیدند آیا کاری دارد و چرا در آن محل ایستاده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان ادامه داد: مقداد در پاسخ گفت سه شبانه‌روز است که خانواده‌اش حتی نان خالی هم برای خوردن ندارند و به دلیل شرمندگی از بازگشت به خانه خودداری می‌کند. امیرالمؤمنین(ع) دو درهمی را که به دست آورده بودند به او دادند تا برای خانواده‌اش نان و گوشت تهیه کند؛ در حالی که خود حضرت نیز به آن پول نیاز داشتند.
استاد حوزه علمیه با اشاره به ادامه این روایت اظهار کرد: امیرالمؤمنین(ع) پس از بخشیدن آن دو درهم، به مسجد رفتند و پس از نماز، پیامبر اکرم(ص) از ایشان خواستند برای صرف ناهار به خانه‌شان بروند. حضرت ابتدا از پذیرفتن این دعوت عذر خواستند، اما با اصرار پیامبر(ص) همراه ایشان شدند.
وی افزود: وقتی به خانه رسیدند، حضرت زهرا(س) از امیرالمؤمنین(ع) پرسیدند با توجه به اینکه خانواده سه روز گرسنه بوده‌اند، چرا مهمان به خانه آورده‌اند و چیزی برای پذیرایی وجود ندارد. امیرالمؤمنین(ع) نیز در خلوت از خداوند درخواست کردند برای پذیرایی از پیامبر(ص) سفره‌ای فراهم کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان گفت: بنا بر این روایت، پس از دعای حضرت، سفره‌ای آراسته به غذا در خانه فراهم شد. وقتی حضرت زهرا(س) آن را نزد پیامبر(ص) و امام علی(ع) آوردند، پیامبر(ص) درباره منشأ آن پرسیدند و حضرت فاطمه(س) گفتند این نعمت از جانب خداوند است. پیامبر(ص) نیز این اتفاق را با ماجرای حضرت مریم(س) و روزی‌ای که خداوند برای او فراهم می‌کرد، مرتبط دانستند.
وی با بیان اینکه این روایت نمونه‌ای از انفاق در شرایط دشوار است، تأکید کرد: امام علی(ع) با وجود نیاز خود و خانواده‌شان، مقداد را بر خود مقدم کردند. این همان روحیه‌ای است که باید در زندگی مؤمنان تقویت شود؛ انسان تنها به نیازهای خود و خانواده‌اش توجه نکند و در کنار بهره‌مندی از نعمت‌های الهی، از نیازمندان نیز غافل نشود.
نمونه‌هایی از رسیدگی آبرومندانه به نیازمندان در تهران قدیم
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به خاطراتی از تهران قدیم گفت: در گذشته برخی از افراد خیر و هیئت‌های مذهبی، کمک به نیازمندان را به شکلی انجام می‌دادند که آبروی آنان حفظ شود. گاهی پس از پایان مجلس روضه، کمک مالی به واعظ یا مداحی که به دلیل بیماری و ناتوانی در تأمین هزینه‌های زندگی دچار مشکل شده بود، به او پرداخت می‌شد؛ حتی برخی از این افراد ترجیح می‌دادند کمک را پس از پایان مراسم و دور از چشم دیگران دریافت کنند.
وی افزود: یکی دیگر از خیران بازار تهران با مدیر یک مدرسه هماهنگ می‌کرد تا دانش‌آموزان نیازمند را به کارگاهی ببرد که در آن لباس دوخته می‌شد. او برای هر دانش‌آموز یک دست کت‌وشلوار تهیه می‌کرد و سفارش می‌داد اندازه لباس کمی بزرگ‌تر باشد تا کودک بتواند در سال‌های بعد نیز از آن استفاده کند.
استاد حوزه علمیه همچنین به شیوه دیگری از کمک‌رسانی اشاره کرد و گفت: برخی تاجران با نانوای محل، قصاب و عطاری هماهنگ می‌کردند و کارت‌هایی در اختیار خانواده‌های نیازمند قرار می‌دادند تا بتوانند نان، گوشت، حبوبات، قند و چای مورد نیاز خود را تهیه کنند. به این ترتیب، هزینه خرید اقلام ضروری خانواده‌ها پرداخت می‌شد، بی‌آنکه نیازمندان ناچار باشند در برابر دیگران درخواست کمک کنند.
وی با یادآوری خاطره‌ای از یک روحانی خیر در تهران قدیم اظهار کرد: یکی از پیش‌نمازان مساجد که خود در نجف تحصیل کرده بود، در فصل سرما برای خانواده‌های نیازمند زغال تهیه می‌کرد. او شخصاً زغال‌ها را آماده می‌کرد و پس از خشک شدن، آن‌ها را همراه با کیسه‌های زغال به خانه نیازمندان می‌فرستاد تا در زمستان وسایل گرمایشی آن‌ها تأمین شود.
انصاریان این نمونه‌ها را جلوه‌هایی از عمل به دستور قرآن درباره انفاق دانست و گفت: کمک به نیازمندان نباید تنها به پرداخت پول محدود شود؛ گاهی تأمین خوراک، پوشاک و وسایل گرمایشی یک خانواده، می‌تواند بخشی از مشکلات اساسی آن‌ها را برطرف کند. در این مسیر، حفظ عزت و آبروی افراد نیازمند نیز اهمیت فراوانی دارد.
پاداش چندبرابری برای کار نیک
وی در ادامه با اشاره به آیه ۱۶۰ سوره انعام، «مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»، گفت: خداوند وعده داده است هر کس کار نیکی انجام دهد، ده برابر پاداش آن را دریافت کند. بنابراین، مؤمنان باید به وعده الهی درباره آثار و برکات انفاق اعتماد داشته باشند و از کمک به دیگران به دلیل نگرانی از کاهش دارایی خودداری نکنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با نقل خاطره‌ای از یکی از آشنایان خود گفت: فردی که سال‌ها در ایام محرم برای برگزاری مراسم عزاداری امام حسین(ع) هزینه می‌کرد، با وجود افزایش چشمگیر هزینه‌ها، همچنان به این کار ادامه می‌داد. او معتقد بود هر بار که برای برگزاری مراسم و کمک به دیگران هزینه می‌کند، خداوند چند برابر آن را در کسب‌وکارش جبران می‌کند و از این طریق توان بیشتری برای یاری‌رساندن به نیازمندان به دست می‌آورد.
استاد حوزه علمیه در پایان با بازگشت به آیه ۱۴ سوره آل‌عمران، یادآور شد: خداوند در پایان این آیه، زنان، فرزندان، ثروت، مرکب‌ها، چهارپایان و زمین‌های کشاورزی را متاع زندگی دنیا معرفی می‌کند. بهره‌مندی از این نعمت‌ها نه‌تنها ممنوع نیست، بلکه استفاده درست از آن‌ها نیز بخشی از زندگی انسان است؛ اما باید به یاد داشت که این امکانات ماندگار نیستند و رابطه انسان با آن‌ها روزی قطع خواهد شد.
وی تأکید کرد: نه کسب ثروت و نه استفاده از نعمت‌های الهی به‌خودی‌خود نادرست نیست؛ آنچه اهمیت دارد، پرهیز از بخل، توجه به مسئولیت‌های شرعی و کمک به کسانی است که برای تأمین نیازهای ضروری زندگی خود با مشکل روبه‌رو هستند.