به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، طرح پزشک خانواده پس از ۲ دهه فراز و نشیب، از ۲۵مردادماه امسال به‌صورت آزمایشی در بویراحمد آغاز شده است و اکنون با فعالیت در ۲۲مرکز بهداشتی، در نخستین مرحله ارزیابی قرار دارد.
هزینه‌های روزافزون درمان، سردرگمی بیماران میان مطب‌ها و مراکز درمانی، مراجعات غیرضروری به متخصصان، پرداخت مستقیم بخش قابل توجهی از هزینه‌های سلامت از جیب خانوارها و ضعف نظام پیشگیری، سال‌هاست به یکی از چالش‌های جدی نظام سلامت کشور تبدیل شده است، چالش‌هایی که نشان می‌دهد صرف افزایش مراکز درمانی و تعداد پزشکان، به‌تنهایی نمی‌تواند دسترسی عادلانه مردم به خدمات سلامت را تضمین کند .
در چنین شرایطی، اجرای نظام پزشک خانواده و ارجاع به‌عنوان یکی از مهم‌ترین برنامه‌های اصلاح ساختار سلامت مطرح شده است طرحی که قرار است نقطه آغاز دریافت خدمات درمانی را از پزشک خانواده تعریف کند تا هر فرد زیر پوشش یک تیم سلامت مشخص قرار بگیرد و متناسب با وضع جسمی و نیاز درمانی خود، خدمات دریافت کند.
فلسفه این برنامه این است که بیمار برای هر مشکل درمانی مستقیماً به پزشک متخصص و فوق تخصص مراجعه نکند، بلکه ابتدا توسط پزشک خانواده ارزیابی شود و در صورت نیاز، به سطح بالاتر خدمات درمانی ارجاع داده شود، به این ترتیب، علاوه بر جلوگیری از مراجعات و اقدامات تشخیصی غیرضروری، امکان شناسایی زودهنگام بیماری‌ها، مراقبت مستمر از افراد و مدیریت هزینه‌های درمانی فراهم می‌شود.
اما پزشک خانواده برنامه‌ای تازه متولدشده نیست و سابقه آن در نظام سلامت ایران به بیش از ۲ دهه قبل بازمی‌گردد.
اجرای طرح در بویراحمد
پیشینه تدوین برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در ایران به سال‌های ۱۳۷۸تا ۱۳۸۳بازمی‌گردد، پس از تدوین دستورالعمل‌ها و فراهم شدن مقدمات قانونی، اجرای برنامه پزشک خانواده و بیمه روستایی از سال ۱۳۸۴در مناطق روستایی، عشایری و شهرهای زیر ۲۰هزار نفر آغاز شد .
در سال‌های بعد نیز تلاش‌هایی برای توسعه این برنامه به مناطق شهری انجام گرفت و استان‌هایی از جمله فارس و مازندران در مقاطعی میزبان اجرای آزمایشی نسخه شهری آن بودند، با این حال، اجرای یکپارچه و سراسری طرح با موانعی مانند تأمین منابع مالی پایدار، هماهنگی بیمه‌ها، زیرساخت‌های اجرایی، کمبود نیروی انسانی و اختلاف دیدگاه میان بخش‌های مختلف نظام سلامت روبه‌رو شد.
به این ترتیب، با وجود گذشت سال‌ها از آغاز برنامه، اجرای کامل و یکپارچه آن در همه مناطق کشور محقق نشد و پزشک خانواده همچنان یکی از برنامه‌های ناتمام اصلاح نظام سلامت باقی ماند.
اکنون شهرستان بویراحمد در استان کهگیلویه و بویراحمد به‌عنوان پایلوت اجرای این برنامه انتخاب شده است، انتخابی که از یک جهت اهمیت دارد، زیرا برخلاف برخی استان‌ها که شهرستان‌های کوچک‌تر را برای اجرای آزمایشی در نظر گرفته‌اند، در این استان یک شهرستان مرکز استان برای آغاز برنامه انتخاب شده است.
اجرای پایلوت از ۲۵مردادماه ۱۴۰۵آغاز شده و به گفته مسئولان دانشگاه علوم پزشکی، زیرساخت‌های لازم برای استقرار آن در مراکز بهداشتی، پایگاه‌های سلامت شهری و خانه‌های بهداشت روستایی فراهم شده است.
هدف اصلی این مرحله، ساماندهی مسیر دریافت خدمات، شناسایی جمعیت زیر پوشش، تشکیل پرونده الکترونیک سلامت، تقویت مراقبت‌های اولیه، کاهش مراجعات غیرضروری و در نهایت کاهش هزینه‌های پرداختی مردم است.
۲۳۵۴ معاینه در بویراحمد
مدیر مرکز بهداشت شهید دامیده بویراحمد در گفت‌وگو با مهر، با تشریح آخرین وضع اجرای طرح پزشک خانواده در این شهرستان، اظهار داشت: این طرح از ۲۵مردادماه آغاز و بویراحمد به‌عنوان پایلوت کهگیلویه و بویراحمد و تنها مرکز استان در کشور برای اجرای این برنامه انتخاب شده است.
محسن اسدی با اشاره به اینکه برخی استان‌ها شهرستان‌هایی با جمعیت ۲۰تا ۳۰هزار نفر را برای اجرای آزمایشی طرح انتخاب کرده‌اند، افزود: با حمایت و پیگیری مسئولان دانشگاه علوم پزشکی، زمینه اجرای این برنامه در شهرستان بویراحمد فراهم شد و همین موضوع مسئولیت و اهمیت اجرای صحیح آن را دوچندان می‌کند .
وی با بیان اینکه طرح پزشک خانواده در ۲۲مرکز بهداشتی و درمانی، پایگاه سلامت شهری و خانه بهداشت روستایی شهرستان در حال اجراست، تصریح کرد: از زمان آغاز اجرای طرح تاکنون، ۲۳۵۴ویزیت در قالب برنامه پزشک خانواده انجام شده و ۳۸۳۰نفر نیز برای دریافت خدمات تخصصی به سطوح بالاتر ارجاع شده‌اند که این میزان معادل ۱۶درصد مراجعات ثبت‌شده است.
مدیر مرکز بهداشت شهید دامیده بویراحمد با تشریح سازوکار نظام ارجاع گفت: یکی از ویژگی‌های مهم این برنامه، تسهیل دسترسی مردم به خدمات درمانی و کاهش سردرگمی بیماران است به‌گونه‌ای که در صورت نیاز بیمار به خدمات تخصصی، پزشک خانواده ضمن انجام فرآیند ارجاع، نوبت مراجعه به پزشک متخصص را نیز برای وی ثبت می‌کند.
مزایای اقتصادی طرح
وی با اشاره به مزایای اقتصادی طرح پزشک خانواده تاکید کرد: ۴ ویزیت هر فرد در طول سال در چارچوب این برنامه رایگان است و در صورت نیاز به بستری در بیمارستان، خدمات کلینیکی و اقدامات پاراکلینیکی نیز با فرانشیز پایین‌تری ارائه می‌شود.
مدیر مرکز بهداشت شهید دامیده بویراحمد در ادامه، مدیریت هزینه‌های درمانی را از دیگر اهداف اجرای این طرح اعلام کرد و افزود: در نظام ارجاع، پزشک خانواده بر اساس شرایط و نیاز درمانی بیمار، ضرورت مراجعه به سطوح تخصصی‌تر را تشخیص می‌دهد که این موضوع علاوه بر جلوگیری از مراجعات غیرضروری، موجب استفاده هدفمند از ظرفیت‌های تخصصی و کاهش هزینه‌های مردم و نظام سلامت خواهد شد.
اسدی تشکیل پرونده الکترونیک سلامت را از دیگر مزایای این برنامه برشمرد و گفت: در پایگاه‌های پزشک خانواده، افراد به‌صورت مستقیم با پزشک، مراقب سلامت و ماما در ارتباط هستند و وضع جسمی، روحی و روانی آنان مورد بررسی قرار می‌گیرد.وی تصریح کرد: اطلاعات و اقدامات درمانی افراد در پرونده الکترونیک سلامت ثبت می‌شود و در صورت ارجاع بیمار به سطوح بالاتر یا نیاز به بررسی سوابق درمانی، امکان دسترسی به اطلاعات ثبت‌شده
وجود دارد.
اسدی با اشاره به ساختار پوشش جمعیتی در این طرح گفت: در نظام پزشک خانواده، به ازای هر ۳۰۰۰ نفر یک پایگاه سلامت در نظر گرفته شده است و مراقبان سلامت و ماماها مسئولیت ارائه خدمات به جمعیت زیر پوشش را بر عهده دارند، ساختاری که موجب شناخت دقیق‌تر تیم سلامت از وضعیت بهداشتی و درمانی افراد می‌شود.
میزان رضایت مردم از فرآیند دریافت خدمات درمانی
رئیس مرکز بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج نیز با تشریح چالش‌های نظام سلامت کشور و ضرورت اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع، اظهار داشت: برای ارزیابی وضع نظام سلامت باید به این پرسش پاسخ داد که آیا مردم از فرآیند دریافت خدمات درمانی رضایت دارند و هزینه‌های سلامت به شکل مناسبی مدیریت می‌شود یا همچنان مراجعه به مراکز درمانی با سردرگمی، نگرانی و هزینه‌های سنگین همراه است؟
مسلم شریفی افزود: در نظام فعلی، انتخاب پزشک، نوع خدمات دریافتی، میزان هزینه‌های درمانی و حتی استفاده از بیمه تکمیلی بر عهده افراد گذاشته شده است که اگرچه در ظاهر دسترسی آزادانه‌تری به خدمات ایجاد می‌کند، اما در عمل موجب افزایش هزینه‌ها و دشواری مدیریت منابع محدود نظام سلامت شده است.
وی با اشاره به اینکه سهم پرداخت مستقیم مردم از هزینه‌های سلامت در کشور به حدود ۶۷درصد رسیده است، تصریح کرد: این در حالی است که استاندارد مورد اشاره حدود ۳۰درصد بوده است و بخش قابل توجهی از هزینه‌های درمانی مستقیماً از جیب مردم پرداخت می‌شود.
رئیس مرکز بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با تأکید بر اینکه پزشک خانواده صرفاً یک برنامه درمانی نیست، افزود: گفت: شهروندان می‌توانند با مراجعه به مراکز بهداشت و درمان یا از طریق تماس با مجموعه‌های مربوط، از تیم سلامت و پزشک خانواده خود مطلع شوند که در این راستا۴ نوبت ویزیت رایگان برای هر فرد در طول سال پیش‌بینی شده و فرانشیز خدمات نیز بسیار ناچیز است.