با همه اخبار ضد و نقیض درباره حرکت نفتکشها به سمت چین و آرایش نظامی آمریکا در منطقه، تحرکات دیپلماتیک قطر و پاکستان برای بازگرداندن تهران و واشنگتن به میز مذاکره شدت گرفته است.
به گزارش خبرفوری، گزارش آکسیوس حالا از دیدار محرمانه فرستادگان دونالد ترامپ با مقامهای ارشد قطری در برلین پرده برداشته است؛ دیداری که هدف اصلی آن بررسی راههای خروج از بنبست کنونی و جلوگیری از بازگشت دو کشور به درگیری نظامی عنوان شده است.
دیدار محرمانه ویتکاف و کوشنر با مقامهای قطری
بر اساس این گزارش، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، روز پنجشنبه در برلین با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر و علی الثوادی، فرستاده ویژه او دیدار کردند. این نشست در ادامه تلاشهای قطر برای ایفای نقش میانجی میان تهران و واشنگتن برگزار شد. نخستوزیر قطر هفته گذشته نیز به آمریکا سفر کرده و با دونالد ترامپ و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور این کشور، درباره راههای پیشبرد مذاکرات ایران گفتوگو کرده بود.
قطر در هفتههای اخیر تلاش کرده است کانال ارتباطی میان دو طرف را باز نگه دارد؛ مسیری که با همراهی پاکستان میتواند زمینهساز احیای آتشبس و ازسرگیری مذاکرات هستهای شود.
تهران از واشنگتن چه میخواهد؟
در حالی که ترامپ مدعی است ایران خواهان توافق است، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأکید کرده است که تهران برای ورود دوباره به مذاکرات به نشانههای عملی از جدیت آمریکا نیاز دارد.
عراقچی قطر و پاکستان را دو کانال اصلی میانجیگری میان ایران و دولت ترامپ معرفی کرده و گفته است اظهارات متناقض مقامهای آمریکایی درباره مذاکره، تردیدهایی درباره نیت واقعی واشنگتن ایجاد کرده است.
از نگاه تهران، صرف اعلام آمادگی آمریکا برای توافق کافی نیست و واشنگتن باید با اقداماتی اعتمادساز نشان دهد که به دنبال توافقی پایدار است.
تنگه هرمز؛ شرط مهم ایران برای بازگشت به آتشبس
یکی از مهمترین محورهای اختلاف، وضعیت تنگه هرمز و محاصره دریایی آمریکا است. عراقچی اعلام کرده پیشنهاد دو روزه ایران برای ازسرگیری آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات هستهای همچنان روی میز قرار دارد.
با این حال، تهران بازگشایی این آبراه را به اجرای مجموعهای از شروط وابسته کرده است؛ از جمله برقراری آتشبس در تمام جبههها، لغو محاصره دریایی آمریکا، فراهم شدن امکان فروش نفت ایران و آزادسازی داراییهای مسدودشده کشور.
به این ترتیب، اختلافات دو طرف دیگر صرفا به برنامه هستهای محدود نیست و مسائل امنیتی، اقتصادی و کنترل شرایط کشتیرانی در خلیج فارس نیز به بخش جداییناپذیر مذاکرات احتمالی تبدیل شدهاند.
ذخایر اورانیوم؛ گره اصلی مذاکرات هستهای
در کنار اختلافات مربوط به تنگه هرمز، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران یکی از دشوارترین موضوعات پیش روی میانجیگران است.
آمریکا خواهان تعیین تکلیف این ذخایر است، اما عراقچی تأکید کرده تهران انتقال مواد هستهای خود به خارج از کشور را نمیپذیرد. با این حال، وزیر خارجه ایران از امکان بررسی راهحلهای جایگزین برای رفع نگرانیهای واشنگتن سخن گفته است.
او معتقد است دستیابی به توافق امکانپذیر است، مشروط بر اینکه توافق جدید پایدار باشد و مانند تجربههای گذشته پس از مدتی نقض نشود.
فشار نتانیاهو و نگرانی از بازگشت جنگ
در بخش دیگری از این تحولات، عراقچی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل را متهم کرده است که برای حفظ موقعیت سیاسی خود به دنبال کشاندن آمریکا به دور تازهای از جنگ با ایران است.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که گزارشهایی از فشار اسرائیل بر دولت ترامپ برای ازسرگیری عملیات نظامی منتشر شده است. در مقابل، ترامپ پس از دیدار با نخستوزیر قطر، احتمال اقدام نظامی دوباره علیه ایران را در شرایط فعلی بسیار بعید توصیف کرده بود.
همزمان، علی الثوادی در ترکیه با عراقچی دیدار کرده و درباره راههای شکستن بنبست مذاکرات گفتوگو کرده است. یک هیئت فنی ایرانی نیز به دوحه سفر کرده و وزیر خارجه ایران برای بررسی مسیرهای دیپلماتیک به پاکستان و عمان رفته است.
با وجود این رفتوآمدها، هنوز نشانه روشنی از دستیابی به توافق دیده نمیشود. در واقع، دیپلماسی پنهان قطر و پاکستان توانسته کانالهای ارتباطی تهران و واشنگتن را زنده نگه دارد، اما عبور از بنبست فعلی به حل سه مسئله اساسی وابسته است: تضمین جدیت آمریکا، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم و توافق بر سر شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا میانجیگری منطقهای میتواند مانع شعلهور شدن دوباره جنگ شود یا اختلافات دو طرف بار دیگر مسیر دیپلماسی را به بنبست خواهد کشاند؟
