تبریز - ایرنا - ترافیک شهری به یکی از چالش‌های ساختاری در کلان‌شهرهای ایران از جمله تبریز تبدیل شده است؛ معضلی که فراتر از اتلاف وقت شهروندان، با ابعاد پیچیده اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی گره خورده است.

به گزارش ایرنا، افزایش روزافزون تعداد خودروهای شخصی، ناکارآمدی شبکه‌های حمل‌ونقل عمومی در برخی مناطق و توسعه نامتوازن کالبدی شهرها موجب شده تا ساعات اوج تردد به کابوسی روزمره برای ساکنان کلان‌شهرها تبدیل شود. در این میان، شهرهایی که با شتاب بیشتری به سمت توسعه خودرومحور حرکت کرده‌اند، بیش از سایرین از پیامدهای فرسایش زیرساخت‌ها، افزایش مصرف سوخت و آلودگی هوا رنج می‌برند. حل این بحران نیازمند گذار از رویکردهای مقطعی به سوی برنامه‌ریزی‌های کلان، توسعه حمل‌ونقل پاک و مدیریت هوشمند تقاضای سفر است تا پایداری سکونتگاه‌های شهری تضمین شود.

در همین راستا، مدیریت معضلات ترافیکی تبریز به‌عنوان یکی از قطب‌های کلیدی شمال‌غرب کشور، ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است. بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که تداوم روند کنونی و عدم اجرای دقیق طرح‌های جامع حمل‌ونقل، می‌تواند هزینه‌های سنگینی نظیر جهش چشمگیر در مصرف سوخت و افزایش ممتد زمان سفر را بر پیکره این کلان‌شهر تحمیل کند.

افق نگران‌کننده ترافیک تبریز در سایه عدم اجرای طرح جامع

محمود صفارزاده، رئیس دانشکده عمران و ترافیک دانشگاه تربیت مدرس تهران در نشست امروز شورای شهر تبریز با هشدار نسبت به تشدید بحران ترافیک صبحگاهی این کلانشهر در صورت عدم اجرای طرح جامع، اعلام کرد: بررسی وضعیت ترافیکی تبریز در افق ۱۴۱۸ نشان می‌دهد در صورت تداوم روند فعلی سفرهای شهری، حجم ترافیک و میزان تأخیر در شبکه معابر، به‌ویژه در ساعات اوج صبحگاهی، افزایش قابل توجهی خواهد داشت.

وی افزود: بر این اساس، مسافت پیموده‌شده خودروها ۳۶ درصد، میزان کل تأخیر در شبکه معابر درون‌شهری ۳۷ درصد و سهم تأخیر در زمان سفر بیش از ۶۵ درصد رشد خواهد کرد.

صفارزاده همچنین از آغاز مراحل اجرایی مطالعات جامع ترافیک تبریز از اسفند ۱۴۰۲ خبر داد و اعلام کرد که این طرح با هدف شناخت دقیق وضعیت موجود و تدوین راهکارهای علمی دنبال می‌شود.

تأکید پارلمان شهری بر ضرورت برنامه‌ریزی بومی و منابع مالی پایدار

اسماعیل چمنی، عضو شورای شهر تبریز با اشاره به ضرورت کاهش وابستگی به خودروهای شخصی گفت: هر شهر اقتضائات خاص خود را دارد و ارائه راهکارهای عمومی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای واقعی شهر باشد؛ بنابراین مشاوران باید شناخت کافی از ساختار و مسائل شهری تبریز داشته باشند.

احد صادقی، عضو شورای اسلامی شهر، با اشاره به ریشه‌های سفرهای غیرضروری بیان کرد: هدف نباید صرفاً توسعه حمل‌ونقل عمومی برای پاسخگویی به حجم بالای سفرها باشد، بلکه باید با توزیع متناسب خدمات و کاربری‌های موردنیاز شهروندان در سطح شهر، اساساً نیاز به برخی جابه‌جایی‌ها را کاهش دهیم.

علیرضا نوای باغبان، عضو شورای اسلامی شهر تبریز، با تأکید بر لزوم تدوین برنامه عملیاتی پنج‌ساله اظهار کرد: باید مشخص شود پیشنهادهای مطرح‌شده در چه محدوده‌هایی از شهر قابلیت اجرا دارند و برای عملیاتی شدن آن‌ها چه الزامات قانونی، اجرایی و مالی موردنیاز است.

وی افزود: نمی‌توان بدون برآورد دقیق هزینه‌ها و منابع مالی درباره اجرای چنین برنامه‌هایی تصمیم‌گیری کرد.

حجت‌الاسلام رسول برگی، عضو دیگر شورا، نیز با اشاره به ترافیک هسته مرکزی به‌ویژه محدوده بازار تبریز و تأثیر شهرهای جدید مانند سهند و شهریار تأکید کرد: باید مشخص شود این مطالعات در چه بازه زمانی به مرحله اجرا می‌رسد و چه تضمین‌هایی برای عملیاتی شدن نتایج آن وجود دارد تا خروجی طرح صرفاً یک گزارش کارشناسی نباشد.

یاسین بجانی، عضو شورا، بر لزوم مشارکت شهروندان و توجه به نیاز اقشار کم‌برخوردار و معلول تأکید کرد و داود امیرحقیان، نایب‌رئیس شورا، نیز یادآور شد: اگر طرح تفصیلی بدون اتکا به مطالعات جامع حمل‌ونقل تدوین شود، ممکن است تصمیماتی اتخاذ شود که خود موجب ایجاد ترافیک جدید شود.

سیدکاظم زعفرانچی‌لر، دیگر عضو شورای شهر تبریز، حل معضل ترافیک را نیازمند بررسی عوامل مدیریتی، اقتصادی و قانونی دانست و پیشنهاد کرد: تا حد امکان محل خدمت کارکنان شهرداری متناسب با محل سکونت آن‌ها تعیین شود تا از سفرهای روزانه غیرضروری کاسته شود.

روح‌الله رشیدی، سخنگوی شورا، نیز با اشاره به سابقه مکاتبات کمیسیون حمل‌ونقل از سال ۱۴۰۳ تأکید کرد: این سند نباید صرفاً یک مطالعه مقطعی باشد، بلکه باید پاسخگوی مسائل فعلی و ترسیم‌کننده راهبردهای آینده شهر باشد.

علی راستی، دیگر عضو شورا، نیز خواستار استفاده از ظرفیت نخبگان بومی و ساده‌سازی گزارش‌های تخصصی شد.

سهم ۵۴ درصدی خودروهای تک‌سرنشین در ترافیک تبریز

محبوب عبداله‌پور، مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حمل‌ونقل شهرداری تبریز، با تشریح الگوی تردد روزانه بیش از یک میلیون و ۵۸۳ هزار خودرو در معابر شهری گفت: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد از مجموع یک میلیون و ۱۴۱ هزار و ۹۹۴ مورد تردد خودروهای سواری شخصی، ۶۲۳ هزار و ۵۲۹ مورد مربوط به خودروهای تک‌سرنشین است.

وی افزود: این تعداد معادل ۵۴.۶ درصد کل تردد خودروهای سواری شخصی است و وقتی بیش از نیمی از خودروها تنها یک سرنشین دارند، بخش قابل توجهی از ظرفیت شبکه معابر هدر می‌رود که افزایش هم‌سرنشینی و بهره‌گیری از حمل‌ونقل عمومی را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد.

به اعتقاد نمایندگان پارلمان شهری، توسعه نامتوازن کاربری‌های عمومی و آموزشی سهم عمده‌ای در ایجاد سفرهای غیرضروری دارد و حل ریشه‌ای این بحران نیازمند توزیع متناسب خدمات در سطح مناطق مختلف است.

همچنین توسعه شهرهای پیرامونی و افزایش ترددهای ورودی، فشار مضاعفی بر شریان‌های اصلی و هسته مرکزی شهر وارد کرده است که مدیریت یکپارچه و هوشمندسازی سامانه‌های هدایت تردد را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد.

آمار هشداردهنده از الگوی تردد در تبریز

یافته‌های آماری سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حمل‌ونقل شهرداری تبریز، بخش دیگری از ریشه‌های این بحران را نمایان می‌کند؛ به‌طوری‌که سهم خودروهای سواری تک‌سرنشین از کل ترددهای شهری از مرز نیمی از حجم کل خودروها فراتر رفته است. این حجم از تردد خودروهای کم‌سرنشین در کنار چالش کسری پارکینگ و تخلفات ساختمانی، ظرفیت معابر را به‌شدت محدود کرده و اصلاح الگوی جابه‌جایی شهروندان، توسعه خطوط مترو و ترویج فرهنگ هم‌سرنشینی را به ضرورتی حیاتی تبدیل کرده است.

روند رو به رشد سفرهای شهری و توسعه ناپایدار شبکه معابر، زنگ خطر بحران‌های ترافیکی را در کلان‌شهر تبریز به صدا درآورده است؛ وضعیتی که در صورت غفلت از برنامه‌ریزی‌های راهبردی، آینده سکونتی و اقتصادی این شهر را با چالش‌های جدی مواجه خواهد کرد.