وزیر امور خارجه سلطنت عمان در سخنرانی خود در دانشگاه کمبریج بریتانیا، حذف سیستماتیک ایران در طول نزدیک به نیم قرن از ترتیبات امنیتی منطقه را خطایی ساختاری خواند و تاکید کرد که هرگونه معماری امنیتی در خلیج فارس بدون حضور ایران ذاتاً ناپایدار و معیوب خواهد بود؛ وی با رد فرضیه وجود دشمنی ذاتی میان ایرانیان و اعراب، تصریح کرد که مسائل منطقه به دلیل دخالت و تعیین شروط از سوی قدرت‌های خارجی لاینحل مانده و راهکار پایدار، برعهده گرفتن مسئولیت جمعی توسط هشت کشور ساحلی (شش کشور عضو شورای همکاری، عراق و ایران) و تدوین یک «میثاق عدم تجاوز» است.
به گزارش خبرآنلاین، سید بدر بن حمد بن حمود البوسعیدی، وزیر امور خارجه سلطنت عمان، در سخنرانی خود در دانشکده «گرتون» دانشگاه کمبریج با عنوان امنیت فراگیر در خلیج فارس، به بازخوانی تجارب دیپلماتیک مسقط و ضرورت بازتعریف معماری امنیتی منطقه پرداخت.
البوسعیدی با اشاره به نقش میانجی‌گرانه عمان در دو مرحله از مذاکرات حساس دو سال اخیر گفت: «مرحله نخست، سلسله گفتگوهای غیرمستقیمی بود که عمان در مسقط، رم و ژنو تسهیل کرد و شامل پنج دور در آوریل و مه ۲۰۲۵ و سه دور در فوریه سال جاری بود. ایران و ایالات متحده در این مذاکرات تلاش کردند اختلافات پیرامون برنامه هسته‌ای ایران را حل کرده و به ۴۷ سال خصومت متقابل پایان دهند.»
وی افزود: «عمان معتقد بود که این مذاکرات به پیشرفت بزرگی دست یافته و توافق در دسترس است و ما تا امروز بر این باوریم که در صورت تصمیم طرفین برای بازگشت به میز مذاکره، مفاد اساسی چنین توافقی همچنان پابرجاست.»
وزیر امور خارجه عمان درباره مرحله دوم مذاکرات توضیح داد: «مرحله دوم پس از امضای یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن میان ایران و ایالات متحده آغاز شد که درگیری‌های مسلحانه را متوقف کرد. در چارچوب این یادداشت تفاهم، مذاکراتی میان عمان و ایران با هدف دستیابی به ترتیبات تضمین‌کننده آزادی دریانوردی در تنگه هرمز انجام شد و گفتگوهای سطح بالا و مشاوره‌های فنی به ترسیم خطوط کلی یک توافق موقت انجامید؛ اما اجرای آن بدون آمادگی واشنگتن و تهران برای مصالحه و عقب‌نشینی از برخی اقدامات جنگی اخیر با موانع سیاسی روبه‌رو است.»
شکست ترتیبات امنیتی به دلیل تعیین شروط توسط قدرت‌های خارجی
البوسعیدی درس اصلی این دو فرآیند ناتمام را اتکای بیش از حد به خارج دانست و گفت: «مسائلی که باید توسط خود کشورهای خلیج فارس حل می‌شد، پیچیده‌تر و گاه غیرقابل حل شده است، زیرا ترتیبات امنیتی به اندازه کافی تکامل نیافته و بیش از اندازه بر مشارکت قدرت‌های خارجی تکیه کرده است. موانع پیش‌روی حل پرونده هسته‌ای ایران و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، تازه‌ترین پیامدهای ترکیب ناپایدار خودنمایی قدرت و وابستگی در خلیج فارس است. حل پرونده هسته‌ای و موضوع تنگه هرمز غیرممکن است، زیرا قدرت‌های خارجی شروط مشارکت را تعیین می‌کنند، در حالی که قدرت‌های منطقه‌ای از برعهده گرفتن مسئولیت جمعی برای وضع ترتیبات امنیتی و دستیابی به توافق ناتوان مانده‌اند.»
وی تصریح کرد: «به همین دلیل، من امروز دعوت می‌کنم که ما در منطقه خلیج فارس حرکت کنیم و مسئولیت امنیت خود را به صورت فراگیر بر عهده بگیریم؛ یعنی با مشارکت همه هشت کشور: شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، عراق، و قطعاً ایران که نزدیک به نیم قرن به‌طور سیستماتیک از ایفای هرگونه نقش مهم در ترتیبات امنیتی منطقه حذف شده است؛ حذفی که پیامدهای منفی عمیقی نه تنها برای ایران، بلکه برای کل منطقه داشته است.»
توهم خصومت بنیادین میان ایران و اعراب
وزیر امور خارجه عمان با اشاره به تحمیل اولویت‌های خارجی افزود: «شاید مخرب‌ترین موضوع در میان اولویت‌هایی که از خارج بر منطقه تحمیل شد، شرط حذف و طرد ایران بود. این فقط یک حذف ساده نبود، بلکه بدتر از آن بود؛ ایران به عنوان تهدیدی به تصویر کشیده شد که کل امنیت منطقه‌ای باید برای مقابله با آن سازماندهی شود.»
وی خاطرنشان ساخت: «به جای ایجاد یک ساختار امنیتی واقعی برای حفظ روابط پایدار میان هشت کشور، این رویکرد به ایجاد یک نظام منطقه‌ای ناپایدار منجر شد که بر پایه یک تصور کاملاً نادرست بنا شده است؛ تصور وجود عداوت بنیادین منطقه‌ای میان ایران و کشورهای عربی خلیج فارس. در واقعیت، چنین عداوت بنیادینی وجود ندارد. مشکلات وجود دارد، اما واقعیت مبرهن این است که اعراب و ایرانیان قرن‌ها در اطراف خلیج فارس در صلح زیسته‌اند.»
البوسعیدی در ادامه گفت: «مسئله این نیست که شما دوست ایران هستید یا دشمن آن؛ امروز ایران یک واقعیت ملموس است، با ۹۳ میلیون نفر جمعیت، تاریخی سه‌هزار ساله و در اختیار داشتن نزدیک به نیمی از سواحل خلیج فارس. بنابراین، هرگونه ساختار امنیتی در خلیج فارس که شامل ایران نباشد، ذاتاً ناپایدار و از حیث ساختاری معیوب خواهد بود.»
او تاکید کرد: «حتی نیازی نیست دوستان و متحدان خارج از منطقه را قانع کنیم. مهم این است که راه حل نباید وابسته به دوستان و متحدان بیرونی باشد؛ مسئولیت طراحی، توسعه و اجرای ساختار امنیتی جدید منطقه‌ای بر دوش خود ما در منطقه خلیج فارس است و زمان آن رسیده که سرزنش کردن دیگران را متوقف کنیم.»
احیای روح نشست نوامبر ۱۹۷۶ مسقط و پیشنهاد میثاق عدم تجاوز
وزیر خارجه عمان با یادآوری پنجاهمین سالگرد کنفرانس مسقط اظهار داشت: «تقریباً در چنین روزهایی در ۵۰ سال پیش، وزرای خارجه بحرین، ایران، عراق، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات در نوامبر ۱۹۷۶ در مسقط گردهم آمدند تا برای وضع ترتیبات امنیت جمعی پس از خروج بریتانیا از شرق سوئز تلاش کنند. اما متاسفانه آن نشست، نخستین و آخرین باری بود که هر هشت کشور دور یک میز نشستند. رخدادهای پس از آن، از جمله انقلاب ایران در ۱۹۷۹، حمله شوروی به افغانستان در ۱۹۸۰ و جنگ ایران و عراق در طول دهه هشتاد، پویایی‌های منطقه را دگرگون کرد و مسیر امنیت جمعی جای خود را به واکنش‌های دفاعی داد که در طول زمان به یک نظام حذفی مانعِ همکاری واقعی تبدیل شد.»
وی با اشاره به سیر دخالت‌های نظامی آمریکا از دکترین کارتر در ۱۹۸۰، تاسیس سنتکام در ۱۹۸۳، اعزام نیرو در ۱۹۹۰، استقرار مجدد ناوگان پنجم در منامه در ۱۹۹۵ تا احداث پایگاه در قطر گفت: «اگرچه بازگشت به سال ۱۹۷۶ ناممکن است، اما بازیابی جاه‌طلبی آن لحظه ممکن است. آن نشست می‌تواند دوباره تکرار شود.»
البوسعیدی افزود: «مسائل پیچیده و فوری از جمله تدوین درک مشترک از ترتیبات دریانوردی در تنگه هرمز باید بررسی شود، اما باید هدفی جسورانه‌تر محور مذاکرات هشت کشور باشد: دستیابی به یک میثاق عدم تجاوز میان هشت کشور. این شرط اولیه و اساسی برای ایجاد ساختار امنیتی منطقه‌ای فراگیر و واقعی است.»
وی در پایان خاطرنشان کرد: «این به معنای رها کردن شراکت‌های خارجی نیست، بلکه به این معناست که نقش آن‌ها نباید محوری باشد؛ امید است شراکت‌های خارجی در طول زمان از قالب تعهدات نظامی خارج شده و به همکاری‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری در آینده کل هشت کشور خلیج فارس نزدیک‌تر شود. این مسیر اگرچه دشوار و طولانی است، اما تنها مسیر عقلانی پیش‌روی ماست.»