روایتی از زندگی دانشمند ایرانی که جایزه بین‌المللی «مسعود فرزانه دهکردی» به پاس دستاوردهای علمی‌اش به نام او، پایه‌گذاری شده است.
خبرگزاری مهر - مجله مهر: گاهی مسیر زندگی یک دانشمند درست از جایی آغاز می‌شود که در نگاه اول ارتباط چندانی با رشته و تخصص او ندارد؛ از خانه‌ای در یک شهر کوچک در خانواده‌ای فرهنگی و از پدری که حرفه‌اش ثبت تصویرها و خاطرات مردم بوده است. چنین مسیری، مسیر زندگی پروفسور مسعود فرزانه دهکردی، مهندس برق و پژوهشگر ایرانی است که سال‌هاست در کانادا صاحب کرسی بوده و توانسته نام خود را در میان چهره‌های شناخته‌شده علمی جهان ثبت کند. مسعود فرزانه در ۶ آذر ۱۳۲۷ در شهرکرد و در خانواده‌ای فرهنگی به دنیا آمد. پدرش، زنده‌یاد رحیم فرزانه، از پیشگامان عکاسی در استان چهارمحال و بختیاری بود و عکاس‌خانه فرزانه را در شهرکرد اداره می‌کرد و نامش در میان عکاسان قدیمی این شهر شناخته‌شده بود. به همین خاطر مسعود دوران کودکی و تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در شهرکرد گذراند و پس از دریافت دیپلم ریاضی، برای ادامه تحصیل راهی تهران و وارد دانشگاه صنعتی امیرکبیر شد و در رشته مهندسی برق، ادامه تحصیل را دنبال کرد.
از تهران تا دانشگاه‌های فرانسه
فرزانه پس از پایان تحصیلات دانشگاهی در ایران، برای ادامه تحصیلات تکمیلی به فرانسه رفت و در دانشگاه پل ساباتیه در رشته مهندسی برق مسیر کسب علم را ادامه داد و به‌تدریج فعالیت تخصصی‌اش را در زمینه مهندسی ولتاژ بالا و اثرات شرایط جوی بر تجهیزات شبکه برق گسترش داد. در سال‌های بعد، مسیر حرفه‌اش او را به کانادا رساند. و به همین ترتیب مسعود فرزانه فعالیت علمی خود را در دانشگاه کبک در شیکوتیمی ادامه داد و به یکی از پژوهشگران شناخته‌شده در زمینه یخ‌زدگی اتمسفری و تأثیر آن بر شبکه‌های انتقال برق تبدیل شد. او در این مسیر، مرکز بین‌المللی تحقیقات یخ‌زدگی اتمسفری و مهندسی شبکه‌های برق را بنیان گذاشت و با ایجاد آزمایشگاه‌های تخصصی، زمینه انجام پژوهش‌های پیشرفته در این حوزه را فراهم کرد. این مجموعه هم‌اکنون از بزرگ‌ترین مراکز تحقیقاتی جهان در زمینه یخ‌زدگی شبکه‌های برق به شمار می‌رود.
سال‌های فعالیت پژوهشی و تربیت دانشجویان
اما یکی از بخش‌های مهم کارنامه علمی فرزانه، راه‌اندازی و مدیریت کرسی‌های تحقیقاتی در دانشگاه کبک است. او از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۵ مسئول کرسی تحقیقاتی صنعتی CRSNG/Hydro-Québec در زمینه یخ‌زدگی تجهیزات شبکه برق (CIGELE) بود. همچنین از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۶ کرسی تحقیقاتی سطح یک کانادا در زمینه مهندسی یخ‌زدگی اتمسفری شبکه‌های الکتریکی (INGIVRE) را بر عهده داشت. او در کنار فعالیت‌های پژوهشی، بخش مهمی از زمان خود را به آموزش دانشجویان و پژوهشگران اختصاص داده است، به‌طوری‌که در طول فعالیت علمی خود راهنمایی ۲۴۳ پژوهشگر و دانشجو را بر عهده داشته که از میان آن‌ها ۴۷ نفر دانشجوی دکتری، ۴۴ نفر دانشجوی کارشناسی ارشد و ۳۸ نفر پژوهشگر پسادکتری بوده‌اند. البته بجز تمامی این دستاوردها، حاصل فعالیت‌های پژوهشی او تاکنون شامل ۲۹۸ مقاله علمی در مجلات داوری‌شده، ۴۱۰ مقاله در کنفرانس‌های علمی، چهار کتاب و ۱۶ فصل کتاب منتشر شده است. مجموع مشارکت‌های علمی و ارائه‌های او نیز به حدود هزار و ۲۳۰ مورد می‌رسد. فرزانه علاوه بر تألیف و انتشار آثار علمی، در تدوین استانداردهای بین‌المللی مهندسی برق نیز نقش داشته و ریاست کمیته‌های تدوین دو استاندارد IEEE را بر عهده گرفته است.
نام «مسعود فرزانه» به عنوان جایزه‌ای برای دیگر پژوهشگران
تلاش‌های علمی فرزانه در طول سال‌ها با جوایز و عضویت در نهادهای معتبر علمی همراه شد اما اهمیت کارنامه او تنها به تعداد مقاله‌ها و پژوهش‌هایش محدود نمی‌شود؛ در سال ۲۰۱۰، دانشگاه کبک کانادا به پاس مشارکت‌ها و تأثیرات علمی او، جایزه‌ای را به نام «مسعود فرزانه» پایه‌گذاری کرد. این جایزه برای قدردانی از پژوهشگرانی در نظر گرفته شده است که در زمینه انتقال و توزیع انرژی برق در مناطق سردسیر، به‌ویژه تحقیقات مربوط به یخ‌زدگی اتمسفری، دستاوردهای برجسته‌ای داشته‌اند. این موضوع از افتخارات قابل توجه کارنامه اوست؛ چراکه نام یک پژوهشگر ایرانی بر جایزه مهم علمی در دانشگاه بین‌المللی قرار گرفته و پژوهشگران دیگر با ارائه دستاوردهای ارزنده خود سعی می‌کنند تا آن جایزه را به دست بیاورند.
این نام پرافتخار است
او در سال ۲۰۲۳ نیز جایزه یادبود کلود دو تورِیل را از سازمان بین‌المللی INMR دریافت کرد که این جایزه به پاس فعالیت‌های بلندمدت و تأثیرگذار او در زمینه عایق‌های الکتریکی و مهندسی برق به وی اهدا شد. از دیگر افتخارات او می‌توان به دریافت عنوان عضو ممتاز انجمن مهندسان برق و الکترونیک (IEEE)، عضویت ممتاز مؤسسه مهندسی و فناوری (IET)، شورای بین‌المللی شبکه‌های بزرگ برق (CIGRE)، آکادمی مهندسی کانادا اشاره کرد. نام مسعود فرزانه همچنین از سال ۲۰۱۹ در فهرست دو درصد دانشمندان پراستناد جهان در رتبه‌بندی دانشگاه استنفورد و مؤسسه الزویر قرار گرفت و در کنار تمام این افتخارات، مجله مک‌لین نام او را در فهرست ۱۰۰ پیشگام نوآور دارای توان ایجاد دگرگونی در جهان ذکر کرده است.
پیوندی که با فاصله جغرافیایی قطع نشد
با وجود سال‌ها فعالیت علمی در کانادا، فرزانه ارتباط خود را با ایران و به‌ویژه خاستگاه خانوادگی‌اش حفظ کرده است. او دلبستگی‌اش به ایران را ریشه‌دار در خاستگاه پاک نیاکانی خود می‌داند و همواره تلاش کرده در فرصت‌های مناسب به ایران رفت‌وآمد داشته باشد. این پیوند برای او تنها به علاقه شخصی محدود نمی‌شود؛ همکاری پژوهشی با هم‌میهنانش نیز بخشی از این ارتباط است. چنان‌که خودش در این باره می‌گوید: «این باعث افتخار است که با پژوهشگران ایرانی هم‌میهن کارهای پژوهشی دوسویه دارم. من عاشق کشورم ایران هستم.»
او در کنار این دلبستگی، بر خودباوری، تلاش مستمر، به‌روز نگه‌داشتن دانش و پرهیز از رقابت ناسالم تأکید دارد و معتقد است: «خودباوری و روی پای خود ایستادن برای رسیدن به هدف و موفقیت ضروری است. تا آنجا که میسر است باید در طول راه از رقابت‌های ناسالم پرهیز کرد. در عصر ما رقابت سالم، رقابت با یک همکار یا هم‌مکتب نیست. باید به سرتاسر جهان نگریست. لازم است که دانش خود را به‌روز نگه داریم و با کارهای نوین انجام‌گرفته در زمینه کارمان در مراکز تحقیقاتی و دانشگاه‌های بزرگ جهان آشنا شویم. به این صورت می‌شود پیشرفت کرد و حتی در سطح جهان درخشید.» مسعود فرزانه دهکردی، در مسیر علمی خود نشان داده است که فرزندان ایران می‌توانند در هر نقطه‌ای از جهان که باشند، با دانش، پشتکار و تکیه بر توانایی‌های خود به جایگاه والای بین‌المللی برسند و نام ایران را پرآوازه‌تر از گذشته سازند.