اقتصادنیوز: کابل‌های زیردریایی حدود ۹۹ درصد از ترافیک اینترنت جهان را منتقل می‌کنند. بااین‌حال، تأثیر جهانی چنین حملاتی از سوی ایران ممکن است محدود باشد؛ زیرا کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی از تنگه هرمز عبور می‌کند.
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، در حالی که رسانه‌های بین‌المللی گزارش‌هایی مبنی بر آمادگی واشنگتن و تل‌آویو برای آغاز دور جدیدی از جنگ را منتشر کرده‌اند، ایران تهدید کرده در صورت اقدام نظامی تازه، کابل‌های اینترنتی زیردریایی عبوری از زیر تنگه هرمز را قطع کند.
در این شرایط، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، خطوط ارتباطی زیردریایی را در درگیری با آمریکا «اهداف جدید و مشروع» توصیف کرد.
تهدید کابل‌های اینترنتی تنگه هرمز
به نوشته المانیتور، سپاه پاسداران بار دیگر تهدید کرده که به کابل‌های اینترنتی زیردریایی در تنگه هرمز حمله خواهد کرد؛ اقدامی که زیرساخت‌های دیجیتال کشورهای خلیج فارس را در معرض خطر قرار می‌دهد. تهران همزمان درباره حملات جدید آمریکا و اسرائیل هشدار می‌دهد.
اخیرا، سرتیپ یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، هشدار داده اگر ایالات متحده یا متحدانش به زیرساخت‌های ایران حمله کنند، تهران ممکن است کابل‌های اینترنتی زیردریایی عبوری از تنگه هرمز را هدف قرار دهد. جوانی در گفت‌وگو با شبکه العالم گفت سرمایه‌گذاری‌های آمریکا و متحدانش می‌تواند در قالب اقدامات تلافی‌جویانه به اهدافی برای حمله تبدیل شود.
اظهارات او پس از هشدار سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، مطرح شد. به گفته محبی: «هفت کابل اصلی اینترنت از زیر تنگه هرمز عبور می‌کنند. فقط می‌خواهیم بدانند که اهداف جدیدی معرفی خواهند شد. سلاح‌های جدیدی نیز رونمایی خواهند شد». محبی گفت جنگ در هشتمین ماه خود دوره‌ای از فروکش کردن درگیری‌ها رسیده که ممکن است پیش از آغاز «مرحله سوم» جنگ باشد و در این مرحله ایران «جغرافیای جدیدی از جنگ»، اهداف جدید و سلاح‌های تازه‌ای را آشکار خواهد کرد.
این هشدارها در شرایطی مطرح می‌شوند که مقدمات برای احتمال آغاز دور تازه‌ای از حملات آمریکا و اسرائیل در حال فراهم شدن است. روزنامه نیویورک‌تایمز روز چهارشنبه گزارش داد که ارتش‌های دو کشور طرح‌هایی را برای حمله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر تدوین کرده‌اند. این حملات ممکن است زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه‌های موشکی و پهپادی ایران را هدف قرار دهند.
هر کشوری چقدر متأثر خواهد شد؟
بر اساس اعلام کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل‌ها، پنج بخش از کابل‌های زیردریایی از تنگه هرمز عبور می‌کنند. به گفته این کمیته، این کابل‌ها در مجموع کمتر از یک درصد از پهنای باند بین‌المللی جهان را منتقل می‌کنند؛ آماری که بر اساس پژوهش‌های شرکت مخابراتی تلجئوگرافی (TeleGeography) ارائه شده است.
اگرچه نقش تنگه هرمز در اتصال جهانی اینترنت محدود است، این گذرگاه برای اتصال دیجیتال کشورهای خلیج فارس نقطه‌ای حیاتی به شمار می‌رود و آن‌ها را به شبکه‌های بین‌المللی گسترده‌تر متصل می‌کند. بر اساس داده‌های تلجئوگرافی، سامانه‌های اصلی عبوری از این تنگه شامل کابل «آسیا ـ آفریقا ـ اروپا ۱» (AAE-1)، کابل فالکون (FALCON) و شبکه بین‌المللی گلف بریج (Gulf Bridge International) هستند.
این عکس که در ۷ اکتبر ۲۰۲۵ در بندر لا سن-سور-مر گرفته شده، کابل‌های اینترنت را در کشتی کابل‌کش «سوفی ژرمن» شرکت «اورنج مارین» نشان می‌دهد/عکس از خبرگزاری فرانسه
آسیب دیدن این کابل‌ها می‌تواند سرعت اتصال به اینترنت را کاهش دهد، خدمات آنلاین را مختل کند و موجب تأخیر در تراکنش‌های مالی شود؛ پیامدهایی که کسب‌وکارهای وابسته به جریان بین‌المللی داده را تحت تأثیر قرار خواهند داد. این تهدید همچنین آسیب‌پذیری تلاش کشورهای خلیج فارس برای توسعه صنایع هوش مصنوعی و رایانش ابری را آشکار می‌کند.
کشورهای خلیج فارس مسیرهای ارتباطی جایگزینی نیز دارند، اما به گزارش تلجئوگرافی در تحلیلی که در ماه مارس منتشر شد، ممکن است ظرفیت شبکه‌های زمینی برای جذب تمام ترافیک منتقل‌شده از مسیرهای آسیب‌دیده کافی نباشد. بخش عمده پهنای باند بین‌المللی عربستان سعودی از مسیر ساحل دریای سرخ تأمین می‌شود؛ درحالی‌که فجیره، محل استقرار مرکز اصلی کابل‌های زیردریایی امارات متحده عربی، خارج از تنگه هرمز قرار دارد.
قطر روز سه‌شنبه اعلام کرد که هرگونه اختلال در کابل‌های زیردریایی این تنگه، کشورهای سراسر منطقه، از جمله ایران، را تحت تأثیر قرار خواهد داد. ابراهیم الهاشمی، مدیر اداره رسانه و ارتباطات وزارت امور خارجه قطر، در یک نشست خبری گفت: «اگر کسی در طرف ایرانی صادقانه به وضعیت فکر کند، از خود خواهد پرسید: بزرگ‌ترین قربانی چه کسی خواهد بود؟» او افزود که بیشترین تأثیر متوجه آمریکا یا اسرائیل نخواهد بود، بلکه کشورهای سراسر منطقه، از جمله ایران، از این اختلال آسیب خواهند دید.
اختلال‌های رخ‌داده در دریای سرخ نمونه‌ای از خطرات ناشی از آسیب دیدن کابل‌های زیردریایی را نشان می‌دهد. در سال ۲۰۲۴، یک کشتی تجاری که هدف حمله انصارالله یمن قرار گرفته بود، لنگر خود را روی بستر دریا کشید و به سه کابل زیردریایی آسیب رساند. به گزارش تلجئوگرافی، تعمیر این کابل‌ها شش ماه طول کشید.
«پاسخی شدیدتر»
در همین رابطه خبرگزاری رویترز به نقل از دو مقام ارشد امنیتی ایران می‌گوید که تهران در صورت حمله مجدد آمریکا و اسرائیل به ایران، طرح‌های دقیقی برای هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس تدوین کرده است. اظهارات این مقام‌ها پس از هشدارهای مقام‌های ایرانی مطرح شد که گفته بودند در صورت فروپاشی دیپلماسی با واشنگتن، کابل‌های زیردریایی منطقه ممکن است در هر درگیری مجدد به اهدافی برای حمله تبدیل شوند.
طرح از تلگراف
این دو مقام امنیتی ایرانی جزئیات اندکی ارائه دادند و نگفتند تهران دقیقاً چگونه یا در کجا چنین حملاتی را اجرا خواهد کرد؛ بااین‌حال، یکی از آن‌ها گفت ایران تلاش خواهد کرد پس از هرگونه حمله، مانع تعمیر کابل‌ها شود تا اختلال در ارتباطات، از جمله اتصال به اینترنت، برای مدت طولانی‌تری ادامه یابد. یکی از این مقام‌ها گفت: «اگر به ایران حمله شود، دیگر هیچ خط قرمزی وجود نخواهد داشت... از کابل‌های زیردریایی گرفته تا پایگاه‌های نظامی، از جمله پایگاه‌های مخفی.» این مقام به واشنگتن هشدار داد که «با آتش بازی نکند» و گفت ایران به کابل‌های زیردریایی دسترسی کامل دارد و می‌تواند به‌راحتی آن‌ها را نابود کند.
بر اساس اعلام اتحادیه بین‌المللی مخابرات، نهاد وابسته به سازمان ملل متحد، کابل‌های زیردریایی حدود ۹۹ درصد از ترافیک اینترنت جهان را منتقل می‌کنند. بااین‌حال، آلن مولدین، مدیر پژوهش شرکت تحقیقاتی مخابراتی تلجئوگرافی، گفت تأثیر جهانی چنین حملاتی از سوی ایران ممکن است محدود باشد؛ زیرا کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی از تنگه هرمز عبور می‌کند.
طرح‌های احتمالی برای حمله به کابل‌های زیردریایی نشان‌دهنده این باور در تهران است که در صورت ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا، تهران باید پاسخی شدیدتر از گذشته بدهد. محسن رضایی در همین ماه هشدار داد که زیرساخت‌های دیجیتال مرتبط با آمریکا در سراسر خلیج فارس، از جمله مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی، ممکن است در صورت ازسرگیری درگیری هدف قرار گیرند. دومین مقام امنیتی ایرانی گفت متحدان واشنگتن در خلیج فارس سرمایه‌گذاری‌های سنگینی در چنین زیرساخت‌هایی انجام داده‌اند و آن‌ها «باید مسئولیت هرگونه آسیب به کابل‌های زیردریایی را متوجه واشنگتن بدانند، نه تهران.»
کابل‌های دریای سرخ؛ گزینه‌ای دیگر؟
تحلیلگران گفتند قطع چندین کابل می‌تواند خدمات اینترنت را کند کند و تراکنش‌های مالی، تجارت الکترونیکی و رایانش ابری را مختل سازد. مولدین گفت میزان تأثیرگذاری این اختلال‌ها به نحوه انتقال ترافیک اینترنت به مسیرهای جایگزین از سوی اپراتورها و ظرفیت موجود در این مسیرها بستگی خواهد داشت.
به گفته الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه، هدف از این تهدیدها بازداشتن طرف مقابل از آغاز دوباره جنگ و اعمال فشار بر واشنگتن است؛ به این صورت که دولت‌های خلیج فارس و شرکت‌های آمریکایی را نسبت به سرمایه‌گذاری‌هایشان در منطقه نگران کنند. وطنخواه گفت: «تهران می‌خواهد کشورهای خلیج فارس و مدیران شرکت‌ها، ترامپ، را تحت فشار بگذارند و درباره خطراتی که سیاست‌های او برای برنامه‌های سرمایه‌گذاری آن‌ها ایجاد می‌کند، به او هشدار دهند.»
به اعتقاد کارشناسان، برقراری مجدد ارتباطات در شرایط جنگی ممکن است دشوار باشد. افزایش هزینه‌های بیمه و تأخیر در دریافت مجوز ورود به آب‌های سرزمینی نیز می‌تواند روند تعمیر کابل‌ها را پیچیده‌تر کند.
دریای سرخ ممکن است هدفی مهم‌تر از تنگه هرمز برای چنین حملاتی باشد؛ به‌ویژه اگر ایران از حمایت متحدان حوثی خود در یمن برخوردار باشد. بااین‌حال، تهران هیچ بیانیه علنی‌ای منتشر نکرده که نشان دهد قصد دارد کابل‌های این منطقه را هدف قرار دهد. مولدین گفت دریای سرخ مسیر انتقال داده میان اروپا، شرق آفریقا و آسیاست. ظرفیت عبوری از این مسیر معادل حدود سه درصد از تقاضای بین‌المللی جهانی و نزدیک به ۱۰ درصد از ترافیک داده‌ای است که میان مناطق مختلف جهان جابه‌جا می‌شود.
دولت‌های کشورهای خلیج فارس برای متنوع‌سازی اقتصاد خود و کاهش وابستگی به نفت، سرمایه‌گذاری‌های سنگینی در فناوری انجام داده‌اند تا به مراکز جهانی هوش مصنوعی تبدیل شوند. این روند پیوندهای آن‌ها با شرکت‌های فناوری آمریکایی را نیز عمیق‌تر کرده است. حملات ایران در ماه مارس مستقیماً دو مرکز متعلق به خدمات وب آمازون (Amazon Web Services) در امارات متحده عربی را هدف قرار داد و به زیرساخت‌های نزدیک یکی از مراکز این شرکت در بحرین آسیب رساند.
اتصالات زمینی می‌توانند مسیرهای جایگزینی برای انتقال ترافیک اینترنت فراهم کنند. کشورهای خلیج فارس و شرکت‌های فناوری آمریکایی نیز برای افزایش تاب‌آوری شبکه‌ها، در حال سرمایه‌گذاری روی زیرساخت‌های تکمیلی هستند. مایکروسافت قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۴۰۰ میلیون دلار در زیرساخت‌های ارتباطی زیردریایی و زمینی در سراسر خاورمیانه سرمایه‌گذاری کند.
چقدر چنین حمله‌ای امکان‌پذیر است؟
تلگراف برای بررسی ابعاد بیشتر موضوع به سراغ یک کارشناس رفته است. به نوشته این رسانه: سپاه پاسداران مشخصاً به یکی از کابل‌ها اشاره کرد که تقریباً ۲۴ هزار و ۹۰۰ کیلومتر امتداد دارد و جنوب شرق آسیا را به اروپا متصل می‌کند. این توصیف با کابل آسیا ـ آفریقا ـ اروپا ۱ (Asia-Africa-Europe-1 یا AAE-1) مطابقت دارد؛ کابلی که در عمان، امارات متحده عربی و قطر ایستگاه فرود دارد.
تلگراف به نقل از یک مقام ایرانی گفت که موضوع قطع این کابل در طول جنگ چندین بار مورد بحث قرار گرفته است؛ بااین‌حال، تهران برای اجتناب از «اعلان جنگ به تمام جهان و ایجاد دشمنان جدید»، دستور حمله صادر نکرده است. این مقام گفت که چنین اقدامی همچنان «در صورت تشدید تنش از سوی ترامپ، یکی از گزینه‌ها» خواهد بود. متخصصان می‌گویند این تهدید از نظر فنی امکان‌پذیر است، هرچند ابعاد آن به‌طور گسترده‌ای به‌درستی درک نشده است.
کابل‌های فیبر نوری که با نور آبی در بستر اقیانوس می‌درخشند/عکس از iStockphoto
پروفسور آلسیو پاتالانو، استاد جنگ و راهبرد در کینگز کالج لندن، هم‌مدیر مرکز راهبرد کلان این دانشگاه و متخصص امور دریایی، گفت کابل‌های زیردریایی در مستقیم‌ترین مسیر ممکن نصب می‌شوند و هرجا امکان‌پذیر باشد، از آب‌های کم‌عمق عبور می‌کنند تا دسترسی به آن‌ها و تعمیرشان آسان‌تر باشد. او به تلگراف گفت این طراحی ناگزیر کابل‌ها را از گذرگاه‌های باریک و گلوگاه‌های جغرافیایی عبور می‌دهد؛ حتی در مناطقی با عمق کمتر از ۱۰۰ متر. این مناطق همان نقاط تنگی هستند که کشتی‌های جهان نیز ناچارند از آن‌ها عبور کنند.
پاتالانو درباره تهدیدهای ایران گفت: «نه‌تنها این کار امکان‌پذیر است، بلکه امکان‌پذیر بودن آن مدت‌هاست که کاملاً روشن است.» او افزود در چنین نقاطی، غواصان مجهز به تجهیزات مناسب می‌توانند به بستر دریا بروند و در صورتی که محل دقیق کابل‌ها را بدانند، آن‌ها را قطع کنند یا از بین ببرند. بر اساس یکی از نظریه‌های مطرح‌شده درباره حمله سال ۲۰۲۲ به خطوط لوله نورد استریم، غواصان پیش از دور شدن از محل، مواد منفجره‌ای را روی این خط لوله کار گذاشته بودند. پاتالانو گفت: «چنین اقداماتی بی‌سابقه نیستند.»
در سال‌های اخیر، زیردریایی‌های کنترل‌شونده از راه دور و شناورهای زیرسطحی خودمختار انجام این کار را آسان‌تر نیز کرده‌اند. به گفته او، دولت‌ها از دهه ۱۹۵۰ به بعد، به شکلی از این توانایی برخوردار بوده‌اند. او توضیح داد که یک بازیگر برخوردار از تسلیحات و تجهیزات پیشرفته‌تر می‌تواند کار را برای دیگران «بسیار، بسیار دشوارتر» کند؛ برای مثال، با هدف قرار دادن بخش‌های عمیق‌تر کابل‌ها، به‌گونه‌ای که صرفاً مستقر کردن تجهیزات لازم برای تعمیر آن‌ها، زمان بیشتری ببرد؛ به بیان دیگر، عمق و محل حمله، نه فقط خودِ قطع کابل، تعیین می‌کنند که اختلال چه مدت ادامه یابد. در تنگه کم‌عمق هرمز نیز مانع فنی برای دسترسی به کابل‌ها چندان زیاد نیست.
کابل‌های زیردریایی از جمله نامرئی‌ترین، اما همزمان حیاتی‌ترین اجزای زیرساخت جهانی هستند. بر اساس اعلام اتحادیه بین‌المللی مخابرات، بیش از یک میلیون مایل کابل زیردریایی در سراسر جهان وجود دارد که بیش از ۹۹ درصد داده‌های بین‌المللی را منتقل می‌کنند.
پیامدهای قطع کابل‌های تنگه هرمز
پاتالانو گفت قطع هر هفت کابل عبوری از تنگه هرمز به معنای دسترسی متناوب و محدود به اینترنت، کند شدن تراکنش‌های مالی و اختلال در جابه‌جایی داده‌ها در داخل ایران خواهد بود. اقتصادهای دیگری که به دسترسی سریع و پیوسته به داده‌ها وابسته‌اند نیز ممکن است با مشکل مواجه شوند. مراکز عظیم داده، زیرساخت‌های هوش مصنوعی و خدمات رایانش ابری در منطقه مستقر هستند؛ بنابراین، چنین حمله‌ای می‌تواند بر ارائه‌دهندگان بزرگ جهانی، از جمله خدمات وب آمازون تأثیر بگذارد.
کابل‌های ارتباطی زیردریایی/عکس از گتی ایمجز
شرکت‌های چندملیتی که میان اروپا، خاورمیانه و آسیا تراکنش‌های مالی انجام می‌دهند نیز ممکن است با اختلال مواجه شوند. ارتباطات عمومی هم می‌تواند به دلیل انباشت ترافیک و انتقال داده‌ها به مسیرهای جایگزین، کند شود. پاتالانو گفت: «امروزه خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS) و بیشتر نظام‌های درمانی به دسترسی قابل‌اعتماد و پیوسته به پایگاه‌های داده متکی هستند. بسته به اینکه پایگاه‌های داده در کجا قرار داشته باشند، ممکن است زیرساخت درمانی کشور خودتان نیز در معرض خطر قرار گیرد. تراکنش‌های مالی و اقتصاد مالی شما هم در معرض خطر خواهند بود.»
پاتالانو درباره احتمال کمک کشورهای دیگر گفت قطعات و اجزای ساخت چین و روسیه هم‌اکنون در پهپادها و دیگر سامانه‌های ایران وجود دارند و «خطوط ارتباطی» میان این سه بازیگر به‌خوبی برقرار شده‌اند. او گفت این احتمال «قابل‌تصور» است که ایران از دانش فنی خارجی استفاده کند؛ البته نه لزوماً پیشرفته‌ترین فناوری‌ها، زیرا به گفته او، بعید است روسیه یا چین علاقه‌ای داشته باشند پیشرفته‌ترین فناوری‌های خود را با بسیاری از بازیگران دیگر به اشتراک بگذارند. او هشدار داد که نباید این تهدید را به‌صورت وضعیتی کاملاً دوگانه تفسیر کرد؛ گویی کابل‌ها یا کاملاً قطع می‌شوند یا هیچ اتفاقی نمی‌افتد. پاتالانو گفت: «این تهدید قطعاً خطر جدی‌ای است، اما باید آن را با چارچوبی کمی متفاوت بررسی کنیم. موضوع مثل یک کلید روشن و خاموش نیست.»