عضو هیأت علمی و مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی با تأکید بر اینکه خطر سیلاب فقط به مقدار باران بستگی ندارد، ادامه می‌دهد: «گاهی مردم تصور می‌کنند اگر باران در محل زندگی‌شان شدید نباشد، خطر سیلاب هم وجود ندارد درحالی‌که آب می‌تواند از ارتفاعات یا نقاط بالادست به سمت مناطق پایین‌دست حرکت کند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از همشهری، بارش‌های پاییزی مهر در 5استان، خانه‌ها و معابر را درگیر سیلاب کرد، جان 7نفر را گرفت و به زیرساخت‌ها خسارت‌هایی وارد کرد؛ آن هم در آستانه پاییزی که پیش‌بینی‌ها از تقویت پدیده ال‌نینو و احتمال تغییر الگوهای بارش حکایت دارند. حالا در آستانه ۲۱مهر (۱۳ اکتبر) روز جهانی کاهش خطر بلایای طبیعی با شعار «تاب‌آوری از خانه آغاز می‌شود»، پرسش اصلی این است که چرا سیلاب هر بار غافلگیرمان می‌کند؟
هشدار کافی نیست
عضو هیأت علمی و مدیر گروه پژوهشی مخاطرات
آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی با تأکید بر اینکه خطر سیلاب فقط به مقدار باران بستگی ندارد، ادامه می‌دهد: «گاهی مردم تصور می‌کنند اگر باران در محل زندگی‌شان شدید نباشد، خطر سیلاب هم وجود ندارد درحالی‌که آب می‌تواند از ارتفاعات یا نقاط بالادست به سمت مناطق پایین‌دست حرکت کند. تجربه سیلاب‌های گذشته نشان می‌دهد که خطر در نقاطی بیشتر است که سابقه آب‌گرفتگی یا طغیان رودخانه داشته‌اند، اما به مرور با تداوم خشکسالی‌ها مسیر عبور آب محدود شده و سکونتگاه‌ها و زیرساخت‌ها در معرض جریان سیلاب قرار گرفته‌اند.» فاطمه فلاحتی می‌گوید: «در رویکردهای جدید مدیریت بحران، هشدار مؤثر فقط این نیست که به مردم بگوییم باران شدید در راه است. باید مشخص شود کدام مناطق در معرض خطر هستند و چه پیامدی ممکن است رخ دهد تا مردم فرصت کافی برای دور شدن از خطر داشته باشند.»
چرا هشدارهای هواشناسی کافی نیست؟
اگر مناطق در معرض خطرشناسایی‌و هشدارها به‌موقع صادر شوند، همچنان یک پرسش باقی می‌ماند: چرا صدور هشدار همیشه به کاهش خسارت منجر نمی‌شود؟
رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو سازمان هواشناسی کشور با تأکید بر اینکه هیچ پیش‌بینی‌ای در دنیا دقت صددرصد ندارد، می‌گوید: «عامل بخش قابل توجهی از خسارت‌های ناشی از سیلاب‌ها به خطای پیش‌بینی مربوط نمی‌شود و به افزایش آسیب‌پذیری سرزمین بازمی‌گردد. دخل و تصرف دربستر رودخانه‌ها، تغییرکاربری اراضی،کاهش ظرفیت عبور آب و توسعه نامتوازن موجب شده است که بارش‌هایی که در گذشته بحران آفرین نبودند، امروز به سیل‌های مخرب تبدیل شوند که نمونه بارز آن سیل مخرب در امامزاده داوود است.» ابراهیم فتاحی نبود سازوکارهای الزام‌آوربرای استفاده از هشدارهای هواشناسی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت بحران می‌داند و می‌افزاید: «هشدارها صادر می‌شوند، اما مشخص نیست که هر سطح از هشدار، چه اقدام عملی‌ای را از سوی کدام نهاد می‌طلبد.»
چاره چیست؟
تعیین وظایف مشخص برای هر سطح از هشدار، تعیین مهلت اقدام دستگاه‌های مسئول و انتشار گزارش عملکرد پس از هر حادثه می‌تواند امکان ارزیابی این زنجیره را فراهم کند؛ از زمان صدور هشدار تا اطلاع‌رسانی به مردم و اجرای اقدامات پیشگیرانه.مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی معتقد است مسئولیت اصلی پیشگیری بر عهده دستگاه‌های مسئول است و نمی‌توان از مردم انتظار داشت با رعایت توصیه‌های فردی، خطر ناشی از ساخت‌وساز نامناسب، انسداد آبراهه‌ها یا ضعف زیرساخت‌ها را جبران کنند. با این حال مردم نیز با چند اقدام ساده ازجمله پرهیز از سفر غیرضروری به مناطق کوهستانی، پرهیز از تماشای جریان آب رودخانه و مسیل و شناسایی مسیرهای امن خروج، می‌توانند احتمال آسیب را کاهش دهند. فلاحتی یادآوری می‌کند که پاییز پیش رو را باید فرصتی برای سنجش آمادگی کشور دانست؛ معیار موفقیت این نیست که چند هشدار صادر کرده‌ایم، معیار این است که آیا هشدارها به‌موقع به مردم رسیده‌اند؟ مسیرهای پرخطر ایمن شده‌اند؟ از تلفات و خسارت‌های قابل پیشگیری جلوگیری شده است یا خیر؟
کشور ما به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی متنوع، در معرض مخاطرات طبیعی متعددی ازجمله زلزله، سیل، خشکسالی، فرونشست زمین و زمین‌لغزش قرار دارد. با ۵۳ مخاطره شناخته‌شده در ایران، آنچه میزان تلفات و خسارت مخاطرات طبیعی را تعیین می‌کند، بیش از خود مخاطرات، کیفیت پیشگیری، رعایت ضوابط ساخت‌وساز، ایمن‌سازی زیرساخت‌ها و آمادگی دستگاه‌های مسئول است.