علائم اچ پی وی در مردان، زنان و گلو چیست؟ نشانه‌های زگیل، تفاوت HPV کم‌خطر و پرخطر، روش تشخیص و زمان مراجعه به پزشک را بشناسید.
علائم اچ پی وی همیشه قابل دیدن نیست؛ بسیاری از افراد این ویروس را دارند، بدون اینکه زگیل، درد یا تغییر مشخصی در بدنشان ببینند. در مقابل، هر برجستگی تناسلی یا گلودردی هم به معنای ابتلا به HPV نیست. شناخت تفاوت عفونت بدون علامت، زگیل و نشانه‌های هشدار کمک می‌کند بدانید چه زمانی معاینه لازم است، آزمایش چه چیزی را مشخص می‌کند و چرا برای پیگیری سلامت نباید منتظر ظاهر شدن زگیل بمانید.
علائم اچ پی وی چیست و این ویروس چه نشانه‌هایی دارد؟
| وضعیت | نشانه‌ی احتمالی | برداشت درست |
| عفونت بدون علامت | هیچ تغییر قابل مشاهده‌ای وجود ندارد | نبود زگیل، ابتلا را رد نمی‌کند |
| زگیل تناسلی | برجستگی تکی یا چندتایی، صاف یا گل‌کلمی | معمولا با تیپ‌های کم‌خطر ارتباط دارد |
| عفونت پرخطر | اغلب بدون علامت، حتی هنگام بعضی تغییرات سلولی | بررسی آن به غربالگری و ارزیابی پزشکی نیاز دارد |
| ضایعه‌ی ماندگار یا غیرعادی | زخم، توده، خونریزی یا تغییر پوست | به معاینه نیاز دارد؛ به‌تنهایی تشخیص HPV نیست |
HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی، گروهی از ویروس‌هاست که پوست و مخاط را درگیر می‌کند. بعضی تیپ‌ها عامل زگیل‌اند و بعضی دیگر، در صورت ماندگاری عفونت، می‌توانند زمینه‌ساز تغییرات پیش‌سرطانی و سرطان شوند. بااین‌حال، بیشتر عفونت‌ها مشکل پایداری ایجاد نمی‌کنند و طی یک تا دو سال خودبه‌خود برطرف می‌شوند.
شناخته‌شده‌ترین علامت قابل مشاهده، زگیل است؛ اما داشتن HPV لزوما به معنای داشتن زگیل نیست. همچنین علائم اچ پی وی معمولا شبیه یک بیماری حاد با تب و بدن‌درد شروع نمی‌شود. از روی حال عمومی خوب یا ظاهر طبیعی پوست نمی‌توان درباره‌ی وجود ویروس نتیجه گرفت.
اولین علائم HPV چیست؟ نشانه‌های اولیه عفونت
برای HPV نمی‌توان یک «اولین علامت» ثابت مشخص کرد. بسیاری از افراد هیچ نشانه‌ای پیدا نمی‌کنند و ممکن است تنها هنگام غربالگری دهانه رحم از ابتلا باخبر شوند. اگر عفونت باعث زگیل شود، نخستین تغییر می‌تواند یک برجستگی کوچک و بدون درد باشد که به‌مرور بیشتر یا بزرگ‌تر می‌شود.
زگیل ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها پس از تماس ظاهر شود؛ گاهی هم فاصله‌ی ابتلا تا دیده شدن ضایعه بسیار طولانی‌تر است. بنابراین نمی‌توان از روی زمان پیدایش زگیل، تاریخ ابتلا یا فرد انتقال‌دهنده را مشخص کرد. نتیجه‌ی مثبت آزمایش نیز به‌تنهایی نشانه‌ی رابطه‌ی تازه یا خیانت نیست.
خارش، سوزش یا قرمزی هم نشانه‌ی اختصاصی HPV نیستند. حساسیت پوستی، اصلاح مو، عفونت قارچی و بیماری‌های دیگر می‌توانند شکایت مشابهی ایجاد کنند. اگر علامت تازه‌ای دارید، به‌جای تطبیق دادن آن با تصاویر اینترنتی، محل، مدت و روند تغییرش را برای پزشک توضیح دهید.
علائم HPV در مردان چیست؟
بیشتر مردان مبتلا به HPV علامتی ندارند. در موارد علامت‌دار، زگیل تناسلی از نشانه‌های شناخته‌شده است. عفونت ممکن است پوست آلت، کیسه بیضه، کشاله ران یا اطراف مقعد را درگیر کند؛ بعضی ضایعات نیز در محل‌هایی قرار دارند که خود فرد به‌راحتی نمی‌بیند.
زگیل تناسلی در مردان
زگیل تناسلی می‌تواند هم‌رنگ پوست، روشن‌تر یا تیره‌تر باشد. بعضی زگیل‌ها صاف و کوچک‌اند و بعضی دیگر برجسته، پایه‌دار یا شبیه گل‌کلم دیده می‌شوند. ضایعه ممکن است تکی باشد یا چند برجستگی کنار هم قرار بگیرند.
این زگیل‌ها اغلب درد ندارند؛ بااین‌حال، بسته به اندازه و محل، ممکن است خارش، ناراحتی یا خونریزی پیدا کنند. بدون درد بودن ضایعه دلیل کافی برای نادیده گرفتن آن نیست.
هر دانه‌ای روی آلت زگیل نیست. برای مثال، پاپول‌های مرواریدی اطراف سر آلت و بعضی غدد طبیعی پوست ممکن است با زگیل اشتباه گرفته شوند. تشخیص این تفاوت‌ها به معاینه نیاز دارد.
علائم اولیه اچ پی وی در مردان چگونه ظاهر می‌شود؟
اگر زگیل ایجاد شود، فرد ممکن است ابتدا فقط یک برجستگی ریز را هنگام شست‌وشو یا اصلاح ببیند. گاهی ضایعه مدتی ثابت می‌ماند و گاهی تعداد یا اندازه‌ی آن بیشتر می‌شود. الزامی وجود ندارد که پیش از زگیل، خارش یا سوزش شروع شده باشد.
زخم بهبودنیابنده، تغییر رنگ ماندگار پوست آلت، ضخیم شدن پوست یا خونریزی از مقعد را نباید خودسرانه زگیل دانست. این نشانه‌ها علت‌های مختلفی دارند و برای تشخیص، بررسی پزشک لازم است.
آیا HPV در مردان بدون زگیل هم وجود دارد؟
بله؛ عفونت بدون زگیل در مردان شایع است و فرد بدون ضایعه‌ی قابل مشاهده هم می‌تواند ویروس را منتقل کند. از طرف دیگر، نبود زگیل در شریک جنسی نیز ابتلا را رد نمی‌کند.
برای مردان بدون علامت، آزمایش روتین و همگانی مشابه غربالگری دهانه رحم توصیه نمی‌شود. افراد دارای شرایط پرخطر، مانند بعضی افراد مبتلا به HIV، ممکن است به بررسی اختصاصی نیاز داشته باشند؛ تصمیم درباره‌ی آن با پزشک است.
علائم اچ پی وی در زنان چیست؟
علائم اچ پی وی در زنان نیز در بسیاری از موارد وجود ندارد. اگر زگیل ایجاد شود، ممکن است روی پوست بخش بیرونی اندام تناسلی، اطراف ورودی واژن، پرینه یا اطراف مقعد دیده شود. زگیل‌های داخل واژن یا روی دهانه رحم را نمی‌توان با نگاه کردن به پوست بیرونی تشخیص داد.
در عفونت با تیپ‌های پرخطر، فرد ممکن است هیچ درد، خارش یا ترشح غیرعادی نداشته باشد. تغییرات پیش‌سرطانی دهانه رحم هم اغلب خاموش‌اند؛ به همین دلیل، غربالگری برای افراد بدون علامت اهمیت دارد.
در مقابل، موارد زیر نیازمند بررسی‌اند:
- خونریزی هنگام رابطه یا پس از آن؛
- لکه‌بینی بین قاعدگی‌ها یا خونریزی پس از یائسگی؛
- ترشح تازه و غیرعادی، به‌ویژه اگر خونی باشد؛
- درد ماندگار لگن یا درد هنگام رابطه.
این موارد را نباید علائم معمول و اولیه‌ی عفونت HPV دانست. عفونت‌های دیگر، پولیپ و علت‌های خوش‌خیم هم می‌توانند چنین نشانه‌هایی داشته باشند؛ بااین‌حال، مشکلات مهم دهانه رحم نیز باید بررسی شوند. حتی اگر غربالگری قبلی طبیعی بوده، علامت تازه را تا نوبت بعدی آزمایش معطل نگذارید.
علائم اچ پی وی در دهان و گلو چیست؟
عفونت HPV می‌تواند دهان و بخش پشتی گلو، از جمله لوزه‌ها و قاعده زبان، را درگیر کند. بسیاری از عفونت‌های دهانی نیز بدون علامت‌اند. بنابراین ظاهر طبیعی دهان وجود ویروس را رد نمی‌کند و وجود یک ضایعه هم به‌تنهایی ابتلا را ثابت نمی‌کند.
در بررسی علائم اچ پی وی در این ناحیه، باید ضایعات خوش‌خیم شبیه زگیل را از نشانه‌های هشدار بیماری‌های جدی‌تر جدا کرد.
زگیل HPV در دهان و زبان چه نشانه‌هایی دارد؟
بعضی ضایعات مرتبط با HPV به شکل برجستگی‌های صورتی یا سفید دیده می‌شوند. این ضایعات که ممکن است «پاپیلوم» نامیده شوند، می‌توانند روی زبان، لب، لثه یا بخش‌های دیگر دهان قرار بگیرند و معمولا درد ندارند.
اما سفید شدن زبان، آفت یا برجستگی دهانی لزوما ناشی از HPV نیست. زخم ناشی از گاز گرفتن، تحریک با دندان و مشکلات دیگر هم ظاهر مشابهی دارند. برای شناسایی ضایعه، دندان‌پزشک یا متخصص بیماری‌های دهان آن را معاینه می‌کند و در صورت نیاز، نمونه‌برداری انجام می‌شود.
از بریدن، سوزاندن یا استفاده از داروی زگیل پوستی داخل دهان خودداری کنید. درمان ضایعه باید پس از تشخیص نوع آن انجام شود.
علائم هشداردهنده درگیری حلق و گلو کدام‌اند؟
برخی سرطان‌های بخش پشتی گلو با HPV ارتباط دارند؛ اما این به معنای سرطانی شدن بیشتر عفونت‌ها نیست. اگر سرطان مرتبط با HPV ایجاد شود، معمولا سال‌ها با زمان ابتلا فاصله دارد.
نشانه‌های هشدار می‌توانند شامل این موارد باشند:
- گلودرد ماندگار یا درد هنگام بلع؛
- توده یا تورم بدون علت مشخص در گردن؛
- گرفتگی صدای ادامه‌دار؛
- گوش‌درد ماندگار، گاهی بدون مشکل مشخص در گوش؛
- کاهش وزن بی‌دلیل.
این نشانه‌ها اختصاصی HPV نیستند. زخم دهانی که بیش از سه هفته باقی مانده، یا علائم ماندگار گلو و گردن، باید بررسی شود. برای توده‌ی تازه‌ی گردن یا دشواری رو به افزایش در بلع هم مراجعه را عقب نیندازید. معاینه‌ی ساده‌ی جلوی دهان، همه‌ی قسمت‌های پشتی گلو را نشان نمی‌دهد.
چه تفاوتی بین علائم HPV کم‌خطر و پرخطر وجود دارد؟
| معیار | تیپ‌های کم‌خطر | تیپ‌های پرخطر |
| نمونه‌های شناخته‌شده | تیپ‌های ۶ و ۱۱ | تیپ‌های ۱۶ و ۱۸ و چند تیپ دیگر |
| تظاهر معمول | بعضی از آن‌ها عامل زگیل تناسلی‌اند | اغلب بدون علامت‌اند |
| ارتباط با سرطان | تیپ‌های شایع عامل زگیل، سرطان‌زا محسوب نمی‌شوند | ماندگاری بعضی تیپ‌ها می‌تواند به تغییرات پیش‌سرطانی منجر شود |
| راه بررسی | معاینه‌ی ضایعه و گاهی نمونه‌برداری | آزمایش مناسب و پیگیری بر اساس محل و نتیجه |
تفاوت اصلی در رفتار ویروس و احتمال ایجاد تغییرات سلولی است؛ نه شدت خارش، اندازه‌ی زگیل یا میزان درد. زگیل بزرگ‌تر لزوما به معنای HPV پرخطر نیست و نبود زگیل هم کم‌خطر بودن عفونت را ثابت نمی‌کند.
همچنین یک فرد می‌تواند هم‌زمان بیش از یک تیپ HPV داشته باشد. بنابراین تشخیص زگیل، وجود تیپ پرخطر در محل دیگر را تایید یا رد نمی‌کند. برای تعیین مسیر پیگیری باید نتیجه‌ی معاینه و آزمایش مرتبط را کنار هم گذاشت.
چگونه بفهمیم به HPV مبتلا شده‌ایم؟
تشخیص به محل درگیری و هدف بررسی بستگی دارد. یک آزمایش واحد وجود ندارد که وضعیت HPV را در تمام بدن مشخص کند؛ آزمایش خون هم روش تشخیص روتین این عفونت نیست.
برای ضایعات قابل مشاهده، معاینه قدم اول است. پزشک بسیاری از زگیل‌ها را از روی ظاهر تشخیص می‌دهد. اگر ضایعه غیرمعمول، سفت، زخمی، تیره یا خونریزی‌دهنده باشد، یا به درمان پاسخ ندهد، ممکن است نمونه‌برداری لازم شود. آزمایش HPV معمولا برای تشخیص خود زگیل تناسلی توصیه نمی‌شود.
برای دهانه رحم، تست HPV و پاپ‌اسمیر دو کار متفاوت دارند. تست HPV به دنبال تیپ‌های پرخطر ویروس در نمونه می‌گردد؛ پاپ‌اسمیر، سلول‌ها را از نظر تغییرات غیرعادی بررسی می‌کند. نتیجه‌ی مثبت HPV به معنای سرطان نیست و پاپ‌اسمیر طبیعی هم لزوما نبود ویروس را ثابت نمی‌کند.
بسته به نتیجه، سن و سابقه‌ی فرد، پزشک ممکن است تکرار آزمایش، کولپوسکوپی یا نمونه‌برداری را توصیه کند. زمان‌بندی غربالگری نیز باید با دستورالعمل محل زندگی و شرایط فرد هماهنگ باشد.
برای دهان و گلو، غربالگری روتین HPV توصیه‌شده‌ای برای جمعیت عمومی وجود ندارد. در صورت وجود علامت، معاینه و بررسی هدفمند اهمیت دارد.
کدام واکسن HPV بهتر است؟ انتخاب بهترین و اهمیت زنجیره سرد
برای انتخاب واکسن HPV، کشور سازنده تنها معیار نیست. تعداد تیپ‌های تحت پوشش، تناسب واکسن با سن و شرایط فرد، اصالت محصول و رعایت زنجیره سرد هم اهمیت دارند. برای مثال، واکسن نه‌ظرفیتی تیپ‌های بیشتری را نسبت به واکسن چهارظرفیتی پوشش می‌دهد؛ بنابراین «بهترین واکسن» برای همه‌ی افراد و شرایط، یک پاسخ ثابت ندارد.
یکی از معیارهای مهم خرید، اطمینان از حفظ زنجیره سرد است. گاردیسان و بسیاری از واکسن‌های HPV باید طبق دستور سازنده در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد نگهداری شوند و یخ نزنند. اختلال در شرایط حمل یا نگهداری می‌تواند بر اثربخشی واکسن تاثیر بگذارد. این الزام درباره‌ی محصولات ایرانی و وارداتی یکسان است و شهرت برند جای نگهداری صحیح را نمی‌گیرد.
از نظر انتخاب محل خرید، اگر بین یک واکسن ایرانی از داروخانه‌ی مجاز با اصالت و شرایط نگهداری قابل پیگیری، و یک واکسن وارداتی از فروشنده‌ای با سابقه‌ی حمل نامشخص انتخاب می‌کنید، گزینه‌ی اول انتخاب منطقی‌تری است. مزیت در اینجا، مشخص بودن مسیر تامین و امکان بررسی نگهداری محصول است؛ همین معیار برای واکسن وارداتیِ عرضه‌شده از مسیر رسمی هم اهمیت دارد.
گاردیسان یکی از واکسن‌های ایرانی HPV، تولید شرکت بیوسان فارمد است که چهار تیپ ۶، ۱۱، ۱۶ و ۱۸ را پوشش می‌دهد. تیپ‌های ۶ و ۱۱ عامل بیشتر زگیل‌های تناسلی‌اند و تیپ‌های ۱۶ و ۱۸ در گروه پرخطر قرار دارند. گاردیسان می‌تواند برای افرادی که شرایط دریافت آن را دارند، یکی از گزینه‌های قابل‌بررسی باشد. برای آشنایی با مشخصات و روش تهیه و قیمت، می‌توانید صفحه‌ی خرید گاردیسان را بررسی کنید و مناسب بودن واکسن و برنامه‌ی تزریق را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
واکسن برای پیشگیری از عفونت‌های جدید با تیپ‌های تحت پوشش است؛ عفونت یا زگیل موجود را درمان نمی‌کند. تزریق گاردیسان نیز جای غربالگری دهانه رحم را نمی‌گیرد.
چه زمانی برای بررسی علائم HPV باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر برجستگی تازه‌ای در ناحیه تناسلی، اطراف مقعد یا دهان دیده‌اید، برای معاینه وقت بگیرید؛ حتی اگر ضایعه درد ندارد. برای مشکلات تناسلی می‌توان به پزشک عمومی، متخصص پوست، زنان یا اورولوژی مراجعه کرد. ضایعات دهانی را دندان‌پزشک یا متخصص بیماری‌های دهان و مشکلات گلو را متخصص گوش‌وحلق‌وبینی بررسی می‌کند.
مراجعه را در این شرایط عقب نیندازید:
- ضایعه بزرگ‌تر شده، زخم شده یا خونریزی می‌کند؛
- خونریزی غیرعادی واژینال، به‌ویژه پس از یائسگی، دارید؛
- خونریزی، درد یا توده‌ی ماندگار اطراف مقعد ایجاد شده است؛
- زخم دهانی بیش از سه هفته باقی مانده یا گلودرد و تغییر صدا ادامه دارد؛
- توده‌ی تازه‌ای در گردن پیدا کرده‌اید؛
- سیستم ایمنی ضعیفی دارید و ضایعه‌ی تازه‌ای ایجاد شده است.
اگر خونریزی شدید، تنگی نفس شدید یا ناتوانی در بلع بزاق دارید، به ارزیابی فوری نیاز دارید و نباید منتظر نوبت معمول بمانید.
تا زمان معاینه، ضایعه را دست‌کاری نکنید و برای ناحیه تناسلی از محلول‌های معمول زگیل دست‌وپا استفاده نکنید. پزشک می‌تواند برای زگیل یا تغییرات سلولی درمان مناسب انتخاب کند؛ اما دارویی که حذف قطعی HPV از بدن را تضمین کند وجود ندارد.