خراسان رضوی - یک نویسنده و شاهنامه‌پژوه با تأکید بر ضرورت پیوند ادبیات کهن فارسی با آیین‌های اصیل ایرانی گفت: جشنواره ملی «چله شاهنامه» تلاش می‌کند با بهره‌گیری از ظرفیت شب یلدا، شاهنامه فردوسی را از کتابخانه‌ها به خانه‌ها و جمع‌های خانوادگی بیاورد و زمینه آشنایی نسل‌های مختلف با هویت تاریخی و فرهنگی ایران را فراهم کند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در مشهد، حامد مهراد در نشست خبری جشنواره «چله شاهنامه» که در سالن جلسات موسسه فرهنگی و هنری شکوه شاهنامه برگزار شد، با اشاره به اهداف برگزاری جشنواره ملی «چله شاهنامه» اظهار کرد: در یک سوی این رویداد، شاهنامه فردوسی به‌عنوان یکی از ارزشمندترین آثار ادبی و هویتی ایران قرار دارد و در سوی دیگر، آیین کهن یلدا و پیوند این دو میراث فرهنگی می‌تواند اتفاقی روشن و اثرگذار رقم بزند و زمینه حضور پررنگ‌تر شاهنامه در زندگی روزمره مردم را فراهم کند.

وی افزود: هدف اصلی برگزارکنندگان این جشنواره آن است که شاهنامه از کتابخانه‌ها بیرون بیاید، روی طاقچه‌ها و در دسترس خانواده‌ها قرار بگیرد و به بخشی از دورهمی‌ها و مناسبت‌های فرهنگی مردم تبدیل شود.

این نویسنده، استاد دانشگاه و شاهنامه‌پژوه با اشاره به تجربه موفق برگزاری دو دوره گذشته این جشنواره بیان کرد: «موسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه» در دو دوره گذشته، تجربه برگزاری این رویداد را داشته که هر دو دوره با استقبال قابل توجه مردم همراه بوده است. امیدواریم سومین دوره نیز بتواند خانواده‌های بیشتری را با شاهنامه و ظرفیت‌های فرهنگی آن همراه کند.

مهراد با بیان اینکه شرکت در جشنواره محدودیت سنی ندارد، ادامه داد: کودکان، نوجوانان، جوانان، بزرگسالان و سالمندان، دختران و پسران می‌توانند در این رویداد شرکت کنند و بخش‌ها، داستان‌ها یا ابیات مورد علاقه خود را از شاهنامه بخوانند و اجرا کنند.

نویسنده کتاب «دانش و رامش؛ شاه‌بیت‌ها و شاه‌کارهای شاهنامه» تصریح کرد: اگرچه برای انتخاب داستان‌ها و ابیات شاهنامه پیشنهادهایی ارائه شده است، اما شیوه‌نامه جشنواره دست شرکت‌کنندگان را باز گذاشته تا هر بخش یا بیتی را که بیشتر با آن ارتباط برقرار می‌کنند، برای خوانش انتخاب کنند. قرار نیست داستان یا بیت مشخصی به همه تحمیل شود، مهم آن است که هر فرد با علاقه و انتخاب خودش به سراغ شاهنامه برود.

خوانش شاهنامه با تلفن همراه؛ ساده و بدون محدودیت سنی

دبیر «جشنواره چله شاهنامه» با اشاره به تمهیدات اجرایی این دوره گفت: برگزارکنندگان تلاش کرده‌اند شیوه مشارکت در جشنواره تا حد امکان ساده باشد. برای نمونه، شرکت‌کنندگان می‌توانند با دوربین تلفن همراه خود و با رعایت یکدستی در شیوه ضبط، آثارشان را ثبت و ارسال کنند.

حامد مهراد افزود: در این دوره، به‌جای تعیین زمان ثابت برای اجرا، تعداد ابیات ملاک قرار گرفته است تا تفاوت سرعت و شیوه خوانش افراد، محدودیتی برای مشارکت آن‌ها ایجاد نکند. به این ترتیب، هر شرکت‌کننده می‌تواند متناسب با تعداد ابیات تعیین‌شده، خوانش خود را ارائه دهد.

وی با اشاره به مهلت ارسال آثار به سومین دوره جشنواره «چله شاهنامه» بیان کرد: علاقه‌مندان تا بهمن‌ماه فرصت دارند آثار خود را به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.

شاهنامه و یلدا؛ دو میراث مشترک برای بازشناسی هویت ایرانی

این نویسنده و استاد دانشگاه با تأکید بر نقش شاهنامه و آیین‌های ایرانی در تقویت هویت ملی خاطرنشان کرد: هویت ملی در حقیقت مجموعه‌ای از دلبستگی‌ها و اشتراکات فرهنگی است که مردم یک سرزمین را به یکدیگر پیوند می‌دهد. شاهنامه فردوسی و آیین شب یلدا از جمله میراث‌های ارزشمندی هستند که می‌توانند زمینه بازشناسی این اشتراکات و بازگشت به ریشه‌های فرهنگی را فراهم کنند.

وی ادامه داد: در نگاه اسطوره‌شناختی، یلدا با نبرد تاریکی و روشنایی پیوند دارد. اگرچه این شب، طولانی‌ترین شب سال است، اما آنچه در فرهنگ ایرانی اهمیت و خجستگی دارد، طلوع خورشید در فردای آن و پیروزی روشنایی بر تاریکی است.

مهراد با بیان اینکه شاهنامه نیز درون‌مایه‌ای از مبارزه روشنایی با تاریکی دارد، گفت: شاهنامه کتاب مبارزه روشنایی با تاریکی است و حماسه روایت مبارزه انسان با دیو است. در حماسه، «انسان» در برابر نیروی تاریکی و تباهی قرار می‌گیرد اما «تراژدی» زمانی شکل می‌گیرد که دیو بر انسان پیروز شود. از این منظر، شب یلدا و روایت‌های شاهنامه در یک نقطه به هم می‌رسند و هر دو یادآور امید به غلبه روشنایی بر تاریکی هستند.

معجزه شاهنامه؛ جذابیت داستان‌هایی که پایانشان را می‌دانیم

دبیر جشنواره ملی چله شاهنامه با اشاره به تجربه داوری دو دوره گذشته این رویداد اظهار کرد: یکی از جذاب‌ترین تجربه‌های من در این جشنواره، شنیدن دوباره خوانش داستان‌ها و ابیات شاهنامه بود. برای مثال، بیت مشهور «به نام خداوند جان و خرد» را بسیاری از ایرانیان از حفظ هستند، اما هر بار که آن را می‌شنویم، همچنان از زیبایی و عمق آن لذت می‌بریم.

وی افزود: همه ما می‌دانیم پایان داستان رستم و سهراب چیست، اما این پرسش همچنان مطرح است که چگونه ایرانیان در طول هزار سال، بارها این داستان را خوانده‌اند و شنیده‌اند و همچنان با آن همراه شده‌اند. این همان معجزه شاهنامه است، اثری که با وجود آشنایی مخاطب با روایت و پایان داستان‌ها، همچنان تازگی، جذابیت و تأثیرگذاری خود را حفظ می‌کند.

تصحیح خالقی‌مطلق؛ معتبرترین متن علمی شاهنامه

نویسنده، استاد دانشگاه و شاهنامه‌پژوه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به روند شکل‌گیری نسخه‌های مختلف شاهنامه و تلاش پژوهشگران برای تصحیح این اثر گفت: قدیمی‌ترین نسخه شناخته‌شده شاهنامه که در دسترس پژوهشگران قرار دارد، نسخه فلورانس است که حدود ۲۰۰ سال پس از درگذشت فردوسی کتابت شده و اکنون در کتابخانه ملی فلورانس ایتالیا نگهداری می‌شود.

مهراد ادامه داد: پس از این نسخه، دست‌نویس‌های دیگری از شاهنامه نیز شناسایی شده‌اند که هر یک ویژگی‌ها، کاستی‌ها و امتیازهای خاص خود را دارند از جمله نسخه‌های بریتانیا و سن‌ژوزف بیروت. وجود تفاوت میان این نسخه‌ها، ضرورت بررسی علمی و مقابله دست‌نویس‌ها را برای دستیابی به متنی منقح و قابل اعتماد آشکار می‌کند.

وی با اشاره به فرایند تصحیح شاهنامه بیان کرد: در طول زمان نسخه‌های مختلفی از شاهنامه پدید آمده و در برخی موارد، ابیاتی در یک نسخه وجود دارد که در نسخه‌ای دیگر دیده نمی‌شود. پژوهشگران با مقابله این دست‌نویس‌ها و بررسی روشمند اختلافات، تلاش کرده‌اند متن دقیق‌تری از شاهنامه ارائه دهند. حاصل این تلاش‌ها، تصحیح‌ها و ویرایش‌های علمی شاهنامه است که امکان مطالعه دقیق‌تر این اثر را فراهم می‌کند.

حامد مهراد با اشاره به جایگاه تصحیح مسکو در پژوهش‌های شاهنامه‌شناسی گفت: در دوره‌ای، گروهی از دانشمندان آکادمی علوم شوروی با سرپرستی و مشارکت پژوهشگران ایرانی، از جمله عبدالحسین نوشین، تصحیحی از شاهنامه ارائه کردند که به چاپ مسکو شهرت یافت.

وی افزود: با این حال، امروز تصحیح شاهنامه به کوشش زنده‌یاد استاد جلال خالقی‌مطلق که حاصل حدود ۵۰ سال پژوهش و مقابله نسخه‌های خطی است، از معتبرترین و منقح‌ترین تصحیح‌های علمی این اثر به شمار می‌رود و بسیاری از شاهنامه‌پژوهان بر اعتبار و دقت علمی آن اتفاق نظر دارند.

این نویسنده، استاد دانشگاه و شاهنامه‌پژوه در پایان ابراز امیدواری کرد: برگزاری جشنواره‌هایی مانند «چله شاهنامه» بتواند زمینه حضور گسترده‌تر خانواده‌ها در فعالیت‌های فرهنگی و ادبی را فراهم کند و نسل‌های مختلف را بیش از گذشته با شاهنامه فردوسی، زبان فارسی و هویت تاریخی ایران پیوند دهد.