جوان آنلاین: سالی ۲۰ هزار مرگ ناشی از تصادفات جاده‌ای فقط نوک کوه یخی است که پیش چشمان ما قرار می‌گیرد. بدنه این کوه یخ، اما آمار چند برابری از افرادی است که خیلی وقت‌ها تا پایان عمر با عوارض معلولیت‌ها و مصدومیت‌های ناشی از این حوادث دست و پنجه نرم می‌کنند. این چالش‌ها، اما فقط خود افراد را درگیر نمی‌کند و اعضای خانواده و اطرافیان هم با این ماجرا درگیر هستند. با تمام اینها، اما با عنایت به آمار سازمان پزشکی قانونی طی سال‌های اخیر دست‌کم آمار مرگ و میر‌های ناشی از تصادفات جاده‌ای کاهش نداشته و حدود ۲۰ هزار تن از هم‌وطنانمان آن هم افرادی که اغلبشان در سنین جوانی و فعالیت هستند جانشان را در سوانح جاده‌ای از دست می‌دهند؛ ۲۰ هزار مرگی که با نسخه‌های ساده‌ای قابل پیشگیری‌اند؛ نسخه‌هایی همچون آموزش، اصلاح جاده‌ها و خودرو‌ها و در نهایت رعایت قانون!
نشست خبری پنجمین کنگره ملی تروما بهانه خوبی بود تا مسئله حوادث و تروما‌های ناشی از آن دوباره به تیتر رسانه‌ها راه یابد و در خصوص بیشترین مرگ و میر‌های ناشی از تروما و حوادث و سوانح که به حوادث جاده‌ای اختصاص دارد نگاهی دوباره شود.
رتبه‌داری ایران در تنوع حوادث در جهان
سید مسعود خاتمی، رئیس قطب علمی ترومای کشور در نشست خبری پنجمین کنگره ملی تروما که در دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله برگزار شد، با اشاره به قرار گرفتن ایران در میان ۸ تا ۱۰ کشور دارای بیشترین تنوع حوادث گفت: «کشور ما به دلیل تنوع اقلیمی با انواع حوادث از جمله زلزله، سیل و سایر سوانح طبیعی مواجه است، اما نکته مهم این است که بسیاری از این حوادث و به‌ویژه میزان خسارت و تلفات ناشی از آنها، با پیش‌بینی و اقدامات پیشگیرانه قابل‌کنترل است.» وی با اشاره به تجربه زلزله‌های بم و لرستان افزود: «در بررسی این دو حادثه، میزان تخریب خانه‌ها تقریباً قابل‌مقایسه بود، اما شمار جان‌باختگان تفاوت چشمگیری داشت. در زلزله لرستان، با اطلاع‌رسانی و هشدار قبلی به مردم و تخلیه خانه‌ها، تلفات به‌مراتب کمتر از زلزله بم بود. این تجربه نشان می‌دهد که پیش‌بینی و آمادگی پیش از وقوع حادثه می‌تواند نقش مهمی در کاهش تلفات داشته باشد.» رئیس قطب علمی تروما کشور با بیان اینکه مدیریت حوادث شامل مراحل پیش‌بینی، پیشگیری، مقابله و اقدامات پس از حادثه است، گفت: «یکی از مهم‌ترین مشکلات کشور، حوادث جاده‌ای است. بخش قابل‌توجهی از این حوادث با اصلاح جاده‌ها، آموزش رانندگان و رعایت اصول ایمنی قابل پیشگیری است و باید برای کاهش تلفات ناشی از آنها تلاش جدی‌تری انجام شود.»
بنا به تأکید وی تصادف تنها به از دست رفتن جان افراد محدود نمی‌شود، بلکه خانواده‌های بسیاری را با مشکلات جدی از جمله از دست دادن سرپرست و هزینه‌های سنگین درمان و پیامد‌های پس از حادثه مواجه می‌کند.
انتقاد از عدم همراهی سایر دستگاه‌ها با کنگره تروما
خاتمی با انتقاد از عدم همکاری لازم بقیه دستگاه‌ها با قطب علمی تروما در کشور گفت: «این قطب سال‌هاست فعالیت خود را آغاز کرده و مرکز آن در دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله قرار دارد. انتظار می‌رفت وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مختلف حمایت بیشتری از این مجموعه داشته باشند. در کشور بیش از ۵۰ قطب علمی فعالیت می‌کنند، اما تروما به دلیل ماهیت فعالیت خود از حمایت‌های مالی و پشتیبانی کمتری برخوردار بوده‌است.»
رئیس قطب علمی تروما کشور همچنین با اشاره به نقش رفتار رانندگان در تصادفات تصریح کرد: «بر اساس آمار مطرح‌شده، حدود ۷۰ درصد حوادث رانندگی به فرهنگ و نحوه رانندگی افراد مربوط است و نمی‌توان همه تقصیر‌ها را به خودرو‌هایی مانند پراید یا وضعیت جاده‌ها نسبت داد، چراکه رفتار راننده حتی در بهترین خودرو‌ها نیز در وقوع حادثه تأثیرگذار است.»
جان باختن سالانه ۲۰ هزار نفر در تصادفات جاده‌ای
در ادامه این نشست، حسن‌علی محبی، جانشین قطب علمی تروما کشور، با اشاره به فعالیت‌های این قطب از سال ۱۳۹۲ گفت: «فعالیت‌های قطب علمی تروما در حوزه‌های آموزشی، پژوهشی و کمک به سیاست‌گذاری‌های مؤثر در کشور دنبال شده‌است. تاکنون چهار کنگره با فاصله زمانی حدود دو تا سه سال برگزار شده و پنجمین کنگره نیز امسال در شیراز برگزار می‌شود.»
به گفته جانشین قطب علمی ترومای کشور بر اساس آمار سازمان پزشکی قانونی کشور، در سال ۱۴۰۲ حدود ۲۰ هزار نفر در حوادث رانندگی جان خود را از دست دادند. این رقم در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۹هزار و ۴۰۰ نفر و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۹هزار و ۵۰۰ نفر رسید. در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵نیز حدود ۱۰ هزار و ۳۰۰ نفر در حوادث رانندگی جان باختند.
وی ادامه داد: «با توجه به آمار شش‌ماهه نخست امسال، در صورت ادامه روند فعلی، شمار جان‌باختگان حوادث رانندگی در پایان سال نیز می‌تواند به حدود ۲۰ هزار نفر برسد. البته ثابت ماندن تقریبی این آمار در سال‌های اخیر، با وجود افزایش جمعیت، تعداد خودرو‌ها و سفرها، نکته‌ای قابل توجه است، اما هدف اصلی باید کاهش مستمر تلفات باشد.» محبی با تأکید بر نقش پیشگیری در کاهش مرگ‌ومیر‌ها گفت: «حدود ۵۰ هزار مورد از مرگ‌ومیر‌های کشور ناشی از حوادث مختلف و قابل‌پیشگیری است که نزدیک به ۲۰ هزار مورد آن به حوادث رانندگی اختصاص دارد، بنابراین لازم است رسانه‌ها، مردم، آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها و دستگاه‌های مسئول برای کاهش این آمار همکاری کنند.»
نوک کوه یخ
تلفات جاده‌ای تنها بخش کوچکی از خسارات این حوادث را نشان می‌دهد و بخش دیگری از آسیب‌ها مربوط به افرادی است که پس از تصادف زنده می‌مانند، اما با عوارضی مانند قطع عضو، معلولیت و آسیب‌های جسمی ماندگار مواجه می‌شوند و ممکن است سال‌ها با این شرایط زندگی کنند. شهرام بلندپرواز، مسئول مرکز تحقیقات تروما دانشگاه علوم پزشکی شیراز هم تلفات جاده‌ای را تنها بخش آشکار خسارات ناشی از تصادفات دانست.
وی با تشبیه خسارات تصادفات به کوه یخ افزود: «آنچه در آمار تلفات جاده‌ای مشاهده می‌کنیم، در واقع نوک کوه یخ است و بخش بزرگی از خسارات، مربوط به مصدومانی است که پس از حادثه با پیامد‌های طولانی‌مدت آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.»
مسئول مرکز تحقیقات تروما دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به اینکه بخش قابل‌توجهی از جان‌باختگان تصادفات را افراد جوان تشکیل می‌دهند، بیان کرد: «تفاوت مهم تلفات جاده‌ای با بسیاری از بیماری‌ها، سن افرادی است که جان خود را از دست می‌دهند، چراکه بسیاری از قربانیان حوادث رانندگی هنوز سال‌های زیادی از عمرشان باقی مانده است و به همین دلیل، میزان عمر ازدست‌رفته ناشی از این حوادث قابل‌مقایسه با بسیاری از مرگ‌های ناشی از بیماری‌های دوران سالمندی نیست.»
آموزش، اصلاح خودرو و جاده و اجرای قانون؛ محور‌های کاهش تصادفات
جانشین قطب علمی تروما کشور با بیان اینکه سه عامل اصلی در وقوع حوادث رانندگی شامل انسان، وسیله نقلیه و جاده است، افزود: «مهم‌ترین عامل در این میان، رفتار انسان و راننده است و کاهش نقش خطای انسانی بدون آموزش امکان‌پذیر نیست.»
بنا به تأکید وی، برای پیشگیری از حوادث رانندگی باید سه محور را دنبال کرد؛ نخست آموزش رانندگان، دوم اصلاح خودرو‌ها و جاده‌ها و سوم اجرای جدی قوانین. قوانین مربوط به شرایط رانندگی، آموزش‌های لازم پیش از دریافت گواهینامه و ضوابط رانندگی در شهر و جاده باید مورد توجه قرار گیرد.
محبی با اشاره به ضرورت جلوگیری از رانندگی در شرایط نامناسب گفت: «رانندگی پس از مصرف مشروبات الکلی، مواد مخدر و حتی برخی دارو‌های خواب‌آور می‌تواند خطرآفرین باشد و باید درباره این موارد اطلاع‌رسانی و نظارت کافی وجود داشته باشد.»
وی اصلاح خودرو‌ها و جاده‌ها را از دیگر اقدامات ضروری دانست و افزود: «در برخی مسیر‌های پرخطر اقداماتی برای اصلاح جاده انجام شده و تجهیزات ایمنی خودرو‌ها از جمله کیسه هوا نیز توسعه یافته است، اما این اقدامات باید ادامه پیدا کند.»
محبی با تأکید بر ضرورت اجرای بازدارنده قوانین اظهار کرد: «صرف تصویب قانون کافی نیست و باید اجرای آن جدی باشد و تخلف برای راننده هزینه داشته باشد.»
وی در پایان تأکید کرد: «جمله معروفی که همیشه گفته‌ایم باز هم تکرار می‌کنیم؛ در تروما و آسیب‌ها، پیشگیری مقدم بر درمان است.»