گیلان – کتاب «نگاهی به شکل‌گیری و فعالیت انجمن‌ها و شوراهای شهر رشت» در خانه فرهنگ گیلان معرفی شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رشت، جلسه معرفی کتاب «نگاهی به شکل‌گیری و فعالیت انجمن‌ها و شوراهای شهر رشت» با حضور اهالی فرهنگ، استادان دانشگاه، پژوهشگران و نویسنده کتاب به میزبانی خانه فرهنگ گیلان برگزار شد.
کتاب «نگاهی به شکل‌گیری و فعالیت انجمن‌ها و شوراهای شهر رشت» که فعالیت انجمن‌ها و شوراهای رشت را از سال ۱۲۸۶ تا ۱۴۰۰ گردآوری کرده و تاریخچه‌ای از آنها را بیان داشته، تألیف مرتضی شگفت شهردار اسبق رشت است و مولف در این پژوهش بیش از ۸۰۰ صفحه‌ای، تاریخ نهادهای شهری رشت را از نخستین انجمن‌های دوره مشروطه تا پنج دوره نخست شورای اسلامی شهر دنبال کرده و با کنار هم گذاشتن این دو دوره، امکان مقایسه تجربه مدیریت شهری در رشت را فراهم کرده و کوشیده برای شناساندن اهمیت شورای شهر با نگاهی به شکل‌گیری و فعالیت انجمن‌ها و شوراهای شهر رشت طی سال‌های ۱۲۸۶ تا ۱۴۰۰ و تا حدودی مقایسه عملکرد آنها ، خوانندگان را با عملکرد این نهاد برآمده از رأی مردم آگاه کند.
محمدتقی پوراحمد جکتاجی روزنامه پ‌نگار و پژوهشگر در این نشست بر اهمیت بازخوانی تاریخ انجمن‌های شهر رشت تاکید کرد و بیان داشت: شکل‌گیری این انجمن‌ها را نمی‌توان جدا از جنبش مشروطه و تلاش برای حضور مردم در اداره امور شهر دانست چراکه محله‌ها در شکل‌گیری و ترکیب انجمن‌ها نقش داشته‌اند و قانون بلدیه نیز زمینه قانونی تازه‌ای برای اداره شهر و مشارکت شهروندان فراهم کرد.
وی همچنین بر اهمیت اسناد محلی روزنامه‌ها و منابعی که تاریخ واقعی شهر را ثبت کرده‌اند، تاکید و خاطرنشان کرد: اینها، منابعی هستند که می‌توانند تصویری دقیق‌تر از تجربه مدیریت شهری در گذشته را ارائه دهند و در این روایت نمایندگان انجمن‌ها صرفاً صاحبان یک عنوان اداری نبودند بلکه از میان چهره‌های شناخته شده و مورد اعتماد جامعه انتخاب می‌شده‌اند و بخشی از مسئولیت خود را بدون دریافت حقوق بر عهده داشتند.
به گفته جکتاجی؛ در دوره‌های بعدی هم چهره‌هایی با اعتبار اجتماعی نظیر آرسن میناسیان داروساز و نیکوکار نام‌آشنای رشت در انجمن شهر حضور داشت و حتی موضوع انتخاب او به عنوان شهردار رشت مطرح شد اما میناسیان این پیشنهاد را نپذیرفت؛ این نمونه در کنار دیگر چهره‌های حاضر در انجمن‌های شهر نشان می‌دهد که ترکیب این نهادها در دوره‌های مختلف تنها به مدیران اداری محدود نبوده بلکه شخصیت‌های دارای سرمایه اجتماعی نیز در آن حضور داشتند.
وی با بیان اینکه مقایسه تاریخی انجمن‌های گذشته با شوراهای امروز تنها به تفاوت در ساختار و ترکیب اعضاء محدود نمی‌شود و عملکرد این نهادها را نیز پیش روی پرسش قرار می‌دهد، ادامه داد: شوراها در ایران به عنوان نهادهای منتخب مردم با هدف مشارکت شهروندان در اداره امور محلی شکل گرفتند اما تجربه شوراهای رشت در دوره‌های مختلف با چالش‌هایی نیز همراه بوده؛ از تغییرات مکرر شهرداران و بی‌ثباتی در مدیریت شهری گرفته تا ارتباط برخی تصمیم‌ها با کانون‌های قدرت و انتخاب افراد فاقد تخصص کافی برای برخی مسئولیت‌ها که منجر به افزایش هزینه‌های شوراها و کاهش پاسخگویی در برابر شهروندان در برخی دوره‌ها شد.
جکتاجی افزود: این مسائل در کنار ناکارآمدی افراد و اختلافات درون شوراها اعتماد عمومی به این نهاد را با چالش مواجه کرده و در چنین شرایطی پرسش درباره میزان استقلال شوراها، تخصص اعضاء، نحوه انتخاب شهرداران، سازوکار نظارت و نسبت میان منافع عمومی و منافع گروهی بخش جدایی ناپذیری از ارزیابی کارنامه شوراهای شهر رشت است.
سید هاشم موسوی استاد دانشگاه و رئیس اسبق پژوهشکده گیلان شناسی نیز تلاش مرتضی شگفت را از منظر دیگری مورد توجه قرار داد و با اشاره به حجم اسناد و مدارکی که برای تدوین کتاب بررسی شده، این کار را تلاشی در برابر فراموشی تاریخی دانست.
وی اظهار داشت: بازسازی تاریخ انجمن‌ها و شوراهای رشت فقط ثبت گذشته نیست و این اسناد می‌توانند زمینه‌ای برای پژوهش‌های بعدی درباره تاریخ اجتماعی و شهری رشت نیز فراهم کنند.
در این مراسم مرتضی شگفت مولف کتاب و شهردار رشت در نخستین دوره شورای اسلامی شهر بین سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴ در سخنانی؛ با بیان اینکه جلد کتاب بیانگر بخشی از دیدگاه نویسنده است، گفت: در طراحی جلد کتاب از تصویر خانه حاج خلیل رفیع نخستین شهردار رشت در دوره مشروطه و نماد دو کلید ضربدری استفاده شده که این دو کلید نماد گشایش و مسئولیت شهرداری در اداره امور شهر هستند.
وی ادامه داد: در گذشته شهردار مسئولیت‌های گسترده‌ای از جمله عمران، آبادانی، آب و فاضلاب و حتی استخدام پزشک برای بیمارستان را بر عهده داشته و اسناد موجود نشان می‌دهد که در سال ۱۳۲۸ شهردار برای استخدام پزشک و تعیین حقوق او از انجمن شهر درخواست مصوبه کرده است.
شگفت با مقایسه انجمن‌های شهر با شوراهای امروزی افزود: نخستین انجمن شهر رشت در دوره مشروطه به ۷ محله تقسیم شده بود و ۲۰ نماینده برای انجمن انتخاب می‌شدند و تعداد نمایندگان هر محله بر اساس جمعیت آن تعیین می‌شد و مردم هر محله فقط به نمایندگان همان محله رأی می‌دادند و انتخابات هم به صورت دوره‌ای برگزار می‌شد.
وی خاطرنشان کرد: اعضای انجمن‌های شهر حقوق دریافت نمی‌کردند و خدمت در انجمن را وظیفه عمومی می‌دانستند و نمونه‌هایی وجود دارد که برخی از اعضای انجمن در شرایط دشوار مالی شهرداری، به کارکنان کمک کرده‌اند و حتی فردی یک پمپ آب به شهرداری اهداء نموده و این رفتارها نشان می‌دهد که اعضای آن دوره الزاماً با انگیزه کسب نام یا منفعت مالی وارد انجمن نمی‌شدند.
وی تفاوت مهم انجمن‌های گذشته و شوراهای شهر را در ماهیت آنها دانست و یادآور شد: انجمن‌ها ، نهادهایی مردمی بودند اما شوراهای شهر به ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ساختار متفاوتی پیدا کردند از همین رو باید تفاوت میان این دو ساختار را مورد توجه و بررسی قرار داد.
کتاب «نگاهی به شکل‌گیری و فعالیت انجمن‌ها و شوراهای شهر رشت»، به همت نشر فرهنگ ایلیا در ۸۰۸ صفحه و قطع رقعی منتشر شده و با قیمت ۷۵۰ هزار تومان در دسترس علاقمندان قرار دارد.
کتاب دارای دو بخش و هشت فصل است؛ بخش اول انجمن‌های شهر رشت از آغاز تا سال ۱۳۵۷ را در سه فصل شامل فصل اول: از سال ۱۲۸۶ تا ۱۳۰۰، فصل دوم: از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ و فصل سوم: از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ (دوره پهلوی دوم) را توضیح داده و بخش دوم شوراهای اسلامی شهر رشت را در پنج فصل شامل فصل اول: نخستین دوره شورای شهر رشت و مصوبات آن از ۹ فروردین ماه سال ۱۳۷۸ تا ۹ اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۲، فصل دوم: دومین دوره شورای شهر رشت و مصوبات آن از ۹ اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۲ تا ۵ اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۶، فصل سوم: سومین دوره شورای شهر رشت و مصوبات آن از ۹ اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۶ تا ۲ بهمن ماه سال ۱۳۹۱، فصل چهارم: چهارمین دوره شورای شهر رشت و مصوبات آن از ۱۲ شهریورماه سال ۱۳۹۲ تا ۲۲ مردادماه سال ۱۳۹۶ و فصل پنجم: پنجمین دوره شورای شهر رشت و مصوبات آن ۱ شهریورماه ۱۳۹۶ تا ۱۲ مردادماه سال ۱۴۰۰ است.
مرتضی شگفت متولد سال ۱۳۲۸ در رشت و دانش آموخته کارشناس ارشد مهندسی عمران (گرایش ترافیک شهری)، از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ شهردار رشت بوده است.