سفر وزیر خارجه روسیه به تهران در شرایطی انجام می‌شود که تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا با موانع جدی روبروست.
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، بر اساس اعلام وزارت امور خارجه روسیه، سرگئی لاوروف روز دوشنبه ۲۷ مهر به تهران سفر می‌کند و با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار خواهد کرد.
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، اعلام کرده است که در این مذاکرات، تحولات بین‌المللی و منطقه‌ای با تمرکز بر وضعیت پیرامون ایران و اقدامات مسکو برای کاهش تنش‌ها بررسی خواهد شد.
اجرای توافق‌های حاصل از تماس‌های اخیر مقام‌های ارشد دو کشور و تقویت همکاری‌های دوجانبه نیز از محور‌های این سفر اعلام شده است.
زمان‌بندی این سفر اهمیت ویژه‌ای دارد چرا که پوتین و پزشکیان روز ۸ اکتبر در حاشیه نشست سران کشور‌های مستقل مشترک‌المنافع در ترکمنستان دیدار کردند؛ دیداری که در آن، موضوع جنگ ایران و آمریکا و امکان دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک مورد بحث قرار گرفت.
پوتین در آن ملاقات اعلام کرد که روسیه آماده است هر کاری از دستش برمی‌آید برای حل‌وفصل بحران انجام دهد. پزشکیان نیز گفت ایران و آمریکا پیشنهاد‌های تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز مبادله کرده‌اند و تهران در حال بررسی و اصلاح پیشنهاد‌های دریافتی است تا در ادامه، از طریق میانجی‌ها درباره آنها توافق حاصل شود.
این دیدار صرفاً یک ملاقات دوجانبه با محور همکاری‌های اقتصادی نبود؛ بلکه در شرایطی برگزار شد که دو کشور درباره نحوه پایان دادن به جنگ و آینده ترتیبات امنیتی منطقه نیز رایزنی می‌کردند.
از این رو، سفر لاوروف به تهران را می‌توان مرحله‌ای برای پیگیری گفت‌و‌گو‌های سطح عالی و بررسی راه‌های تبدیل مواضع سیاسی به ابتکار‌های دیپلماتیک دانست.
انتقال پیام ایران به ترامپ از طریق مسکو
یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک پس از دیدار پوتین و پزشکیان، انتقال موضع ایران درباره راه‌حل احتمالی پایان جنگ به رئیس‌جمهور آمریکا بود.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، کرملین اعلام کرد که پوتین در تماس تلفنی با ترامپ، با هماهنگی رئیس‌جمهور ایران، دیدگاه تهران درباره حل‌وفصل مناقشه را به طرف آمریکایی منتقل کرده است.
این تحول برای مسکو اهمیت دیپلماتیک دارد؛ زیرا نشان می‌دهد روسیه صرفاً به حمایت لفظی از ایران بسنده نکرده و از ارتباط مستقیم خود با واشنگتن برای انتقال موضع تهران استفاده کرده است.
تماس پوتین و ترامپ همچنین به روسیه امکان می‌دهد که در صورت تمایل دو طرف، نقش ارتباطی خود را گسترش دهد و در انتقال پیشنهادها، روشن کردن خطوط قرمز و کاهش سوءبرداشت‌های سیاسی مشارکت کند.
باید توجه داشت روسیه در حال حاضر تنها بازیگر فعال در مسیر ارتباطی تهران و واشنگتن نیست.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، اعلام کرده که پاکستان و قطر همچنان نقش میانجی را در تبادل پیام‌های ایران و آمریکا ایفا می‌کنند و تهران در حال بررسی پیشنهاد‌های واشنگتن است.
او در عین حال نقش روسیه در پرونده هسته‌ای ایران را سازنده توصیف کرد، اما تأکید داشت که میانجیگری میان ایران و آمریکا از نظر عملی و فنی در دست کشور‌هایی مانند پاکستان و قطر قرار دارد.
بنابراین، محتمل‌ترین چارچوب برای بررسی نقش روسیه، تمایز میان میانجیگری رسمی و نقش مکمل دیپلماتیک است. مسکو می‌تواند با انتقال پیام، رایزنی با تهران و واشنگتن و حمایت از یک راه‌حل سیاسی، به روند موجود کمک کند.
چرا روسیه خواهان ایفای نقش در پایان دادن به جنگ است؟
نخستین انگیزه روسیه را باید در پیامد‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ادامه جنگ جست‌و‌جو کرد. گسترش درگیری در خلیج فارس می‌تواند امنیت مسیر‌های انرژی و تجارت دریایی را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه‌های اقتصادی و سیاسی آن از محدوده ایران فراتر برود.
تنگه هرمز نیز به‌دلیل نقش آن در انتقال نفت و گاز، از نقاط حساس اقتصاد جهانی است. دستیابی به توافقی که به کاهش تنش و بازگشت امنیت دریایی منجر شود، می‌تواند با منافع اقتصادی و منطقه‌ای روسیه هم‌راستا باشد.
دومین انگیزه، تلاش مسکو برای حفظ جایگاه خود به‌عنوان یکی از بازیگران مؤثر در مسائل امنیتی خاورمیانه است.
انتقال موضع ایران به ترامپ و اعلام آمادگی پوتین برای کمک به پایان جنگ، به کرملین امکان می‌دهد خود را به‌عنوان طرفی معرفی کند که با هر دو پایتخت ارتباط دارد و می‌تواند در شرایط بحرانی، کانال‌های دیپلماتیک را فعال نگه دارد.
سفر لاوروف نیز فرصتی برای هماهنگ کردن مواضع دو کشور و بررسی گام‌های بعدی در این مسیر فراهم می‌کند.
سومین عامل، پیوند میان پرونده هسته‌ای ایران و جایگاه دیرینه روسیه در مذاکرات مربوط به این پرونده است. مسکو در توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ مشارکت داشت و همچنان از تجربه دیپلماتیک و ارتباطات خود برای تأثیرگذاری بر تحولات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران برخوردار است. لاوروف نیز پیش‌تر بر ضرورت ادامه گفت‌و‌گو میان تهران و واشنگتن و لحاظ شدن منافع ایران و کشور‌های منطقه در هر توافق تأکید کرده است.
آیا میانجیگری روسیه می‌تواند موفق شود؟
نخستین شرط، وجود حداقلی از آمادگی سیاسی در تهران و واشنگتن برای رسیدن به توافق است. میانجی می‌تواند ارتباط را تسهیل کند و پیشنهادها را به طرف مقابل منتقل کند، اما نمی‌تواند به‌جای دو دولت درباره مسائل اصلی تصمیم بگیرد.
دومین مانع، اختلاف بر سر ترتیب و محتوای مذاکرات است. بر اساس گزارش رویترز، ایران اعلام کرده بود که در حال بررسی پاسخ آمریکا به پیشنهاد تهران درباره بازگشایی تنگه هرمز است و از طریق میانجی‌ها پاسخ خود را منتقل خواهد کرد.
در این گزارش، اختلاف بر سر شروط ایران و اصرار واشنگتن بر پرداختن زودهنگام به موضوع هسته‌ای، از موانع ادامه مذاکرات معرفی شده بود. تهران ترجیح می‌داد در گام نخست، بازگشایی تنگه و امنیت دریایی در اولویت قرار گیرد.
این اختلاف نشان می‌دهد که مسئله فقط انتقال پیام نیست؛ بلکه دو طرف باید بر سر ترتیب مذاکرات، دامنه تعهدات و نحوه اجرای توافق نیز به تفاهم برسند.
روسیه ممکن است در روشن کردن مواضع و یافتن زمینه‌های مشترک نقش داشته باشد، اما تا زمانی که اختلاف‌های اساسی درباره شروط توافق پابرجا باشد، هیچ میانجی‌ای نمی‌تواند موفقیت را تضمین کند.